અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ફરી એકવાર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને ‘અમેરિકી વિસ્તાર’ ગણાવ્યો છે. ટ્રમ્પ આ પહેલાં 18 ઓગસ્ટે પણ કહી ચૂક્યા છે કે અમેરિકા ટૂંક સમયમાં હોર્મુઝને પોતાના વિસ્તાર તરીકે જાહેર કરી શકે છે. બીજી તરફ ઈરાને ટ્રમ્પના દાવાને ફગાવી દીધો છે. ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યોરિટી કાઉન્સિલના સચિવ મોહસિન રેઝાઈએ કહ્યું કે અમેરિકાએ વાતચીત, કૂટનીતિ અને પોતાની સહી સુધી સાથે છેતરપિંડી કરી છે. તેમણે કહ્યું કે હવે ઈરાને અમેરિકા સાથે પોતાની વાતચીતની રીતમાં ફેરફાર કરવો પડશે. રેઝાઈએ કહ્યું કે હોર્મુઝ હજુ બંધ છે અને અમેરિકા પોતાનું વલણ સુધારે ત્યાં સુધી ખુલશે નહીં. તેમણે કહ્યું કે આ વખતે અમેરિકાએ પહેલાં પોતાની જવાબદારીઓ અને કરેલા વાયદા પૂરા કરવા પડશે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર કોનો અધિકાર છે? હોર્મુઝ સ્ટ્રેટનો ઉત્તરીય ભાગ ઈરાન પાસે છે, જ્યારે દક્ષિણી ભાગ ઓમાનના મુસંદમ ક્ષેત્રને અડીને આવેલો છે. ફારસની ખાડીમાંથી નીકળતા જહાજો આ જ માર્ગે અરબી સમુદ્ર અને પછી હિંદ મહાસાગર તરફ જાય છે. આ જ કારણોસર હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ માત્ર એક દેશનો નહીં, પરંતુ ઘણા દેશો માટે એક મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ છે. અમેરિકા અહીં પોતાના યુદ્ધ જહાજો અને નૌસૈનિક દળો તૈનાત રાખે છે જેથી દરિયાઈ વેપાર અને પોતાના સહયોગી દેશોની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરી શકાય. ખાડી દેશોમાંથી દુનિયાને મોકલવામાં આવતા લગભગ 20% ક્રૂડ ઓઇલ અને મોટા પ્રમાણમાં કુદરતી ગેસનો પુરવઠો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી થાય છે. ફેબ્રુઆરીમાં અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધ શરૂ થતા પહેલા દરરોજ લગભગ 2 કરોડ બેરલ ઓઈલ આ માર્ગેથી પસાર થતું હતું. ભારત, ચીન, જાપાન અને દક્ષિણ કોરિયા જેવા દેશોની ઊર્જા સપ્લાય મોટાભાગે આ જ માર્ગ પર નિર્ભર છે. રેઝાઈ બોલ્યા- ટ્રમ્પના હુમલાથી પરમાણુ હથિયારોની સ્પર્ધા વધી શકે છે રેઝાઈએ કહ્યું કે ટ્રમ્પના ઈરાન પરના હુમલાથી દુનિયામાં પરમાણુ હથિયારોને લઈને ડર વધુ વધી ગયો છે. તેમનું કહેવું છે કે હવે અન્ય દેશોને પણ લાગી શકે છે કે પરમાણુ હથિયારો વિના તેઓ સુરક્ષિત નથી. રેઝાઈએ કહ્યું કે ઈરાન પરમાણુ અપ્રસાર સંધિ (NPT) નો સભ્ય છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય નિયમો અનુસાર તેના પરમાણુ કાર્યક્રમની તપાસ પણ કરાવતો રહ્યો છે. તેમ છતાં અમેરિકાએ તેના પર હુમલો કર્યો. તેમણે કહ્યું કે તેનાથી દુનિયાના બીજા દેશોમાં પરમાણુ હથિયાર મેળવવાની ઈચ્છા વધી શકે છે. રેઝાઈ મુજબ, અમેરિકાની કાર્યવાહીએ પરમાણુ સુરક્ષા મજબૂત કરવાને બદલે ઉલટો ખતરો વધારી દીધો છે. આ પહેલાં ટ્રમ્પે ઈરાન વિરુદ્ધ મોટી આર્થિક કાર્યવાહીની જાહેરાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું કે ઈરાને સમજૂતીની તક ગુમાવી દીધી છે, તેથી હવે તેને આર્થિક રીતે અલગ કરવામાં આવશે. ટ્રમ્પે ચેતવણી આપી કે ઈરાનને મદદ કરનારા દેશો અને સંસ્થાઓ પર પણ કાર્યવાહી થશે. તેમાં બેંક, કંપનીઓ, એરપોર્ટ અને સરકારી સંસ્થાઓ સામેલ છે. તેમણે ઓઈલ તસ્કરી નેટવર્ક પર કાર્યવાહી કરવા અને કેશ ટ્રાન્સફર, કરન્સી એક્સચેન્જ, જહાજોના રજીસ્ટ્રેશન અને નકલી કંપનીઓ દ્વારા ઈરાન સુધી પહોંચતી આર્થિક મદદને રોકવાની વાત કહી.
ટ્રમ્પનો દાવો- ઈરાનની સૈન્ય તાકાતને ભારે નુકસાન ટ્રમ્પે દાવો કર્યો કે ઈરાનની નૌકાદળ અને વાયુસેનાને મોટું નુકસાન થયું છે અને તેની ઘણી સૈન્ય ફેક્ટરીઓ તબાહ થઈ ગઈ છે. તેમણે એમ પણ કહ્યું કે ઈરાનની મુદ્રાની હાલત ખૂબ ખરાબ છે અને દેશ આર્થિક સંકટમાં છે. ટ્રમ્પે અમેરિકાની નવી આર્થિક કાર્યવાહીને ‘ઇકોનોમિક ડી-ડે’ ગણાવી. સરળ ભાષામાં તેનો અર્થ એ છે કે અમેરિકા ઈરાન પર ખૂબ મોટું આર્થિક દબાણ લાવવા જઈ રહ્યું છે. તેમણે અન્ય દેશોને પણ ઈરાનને મદદ કરવાનું બંધ કરવા અને અમેરિકા સાથે આ અભિયાનમાં જોડાવા અપીલ કરી. અમેરિકી પ્રતિબંધોની ઈરાન પર શું અસર પડશે? અમેરિકાની નવી કાર્યવાહીની સૌથી મોટી અસર ઈરાનના ઓઈલના કારોબાર અને પૈસાની લેવડદેવડ પર પડી શકે છે. ઈરાનની કમાણીનો મોટો હિસ્સો ઓઈલ વેચવાથી આવે છે. જો અન્ય દેશો, બેંકો અને કંપનીઓ અમેરિકી કાર્યવાહીના ડરથી ઈરાન સાથેનો વેપાર ઓછો કરશે, તો ઈરાન માટે તેલ વેચવું અને વિદેશોમાંથી પૈસા લેવા મુશ્કેલ બની શકે છે. ઓઈલની તસ્કરી અને નકલી કંપનીઓ પર કાર્યવાહી થવાથી ઈરાન માટે છુપાઈને વેપાર કરવો અને અમેરિકી કાર્યવાહીથી બચવું પણ મુશ્કેલ બનશે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે અમેરિકા તેના સહયોગી દેશો સાથે મળીને ઈરાનને દુનિયાથી આર્થિક રીતે અલગ કરવાનો પ્રયાસ કરશે. ઈરાનનું ઓઈલ તસ્કરી નેટવર્ક કેવી રીતે કામ કરે છે ઓઈલ વેચીને કમાણી, ઓળખ છુપાવીને સપ્લાય ઓઈલ પછી પૈસાનો વારો અમેરિકા આખી ચેઇન તોડવા માંગે છે ——————————- હોર્મુઝ સંબંધિત આ સમાચાર પણ વાંચો… હોર્મુઝમાં અમેરિકા પર ભારે પડ્યું ઈરાન:ટ્રમ્પની ધમકી છતાં જહાજો ઈરાની રૂટ પરથી પસાર થયા, માત્ર 3 જહાજોએ ઓમાની રસ્તો પસંદ કર્યો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા મોટાભાગના જહાજો પોતાની ઓળખ કે રસ્તો છુપાવી રહ્યા છે. અલ જઝીરાના રિપોર્ટ અનુસાર, 1થી 19 ઓગસ્ટ વચ્ચે 236 જહાજો અહીંથી પસાર થયા, પરંતુ 148 જહાજોનો માર્ગ સ્પષ્ટપણે જાણી શકાયો નહીં. આ આંકડા દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પની ધમકીઓ છતાં ઘણા જહાજો ઈરાની માર્ગનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. આનાથી એ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં આ સમયે અમેરિકાનું વર્ચસ્વ વધુ છે કે ઈરાનનું. વાંચો સંપૂર્ણ સમાચાર…