ઉત્તર પ્રદેશના વહીવટી વિભાગોમાં કેટલાક અમલદારો ફક્ત તેમના કાગળકામ માટે જ નહીં, પરંતુ રાજકીય સંસ્થાનો સામનો કરવાની તેમની સ્પષ્ટ શૈલી માટે પણ જાણીતા છે. યુપી કેડરના 2013 બેચના IAS અધિકારી દિવ્યા મિત્તલ પણ આવા જ એક વ્યક્તિ છે.
દેવરિયાના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ દરમિયાન આવ્યા ચર્ચામાં
એક દાયકાથી વધુ સમયની તેમની કારકિર્દી દરમિયાન ફિલ્ડ પોસ્ટિંગ દરમિયાન જનતા સાથે સીધા જોડાણ અને સ્થાનિક ધારાસભ્યો અને મંત્રીઓને વહીવટી શિષ્ટાચાર શીખવવાના કિસ્સાઓ દ્વારા તેઓ સતત હેડલાઇન્સમાં રહ્યા છે. દિવ્યા મિત્તલના કાર્યકાળનો સૌથી ચર્ચિત અને વિવાદાસ્પદ તબક્કો દેવરિયાના જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (DM) તરીકેના તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન બન્યો હતો.
કેવી રીતે ચર્ચામાં રહ્યા IAS દિવ્યા મિત્તલ
જુલાઈ 2025 માં, જિલ્લા વિકાસ સંકલન અને દેખરેખ સમિતિ (DISHA) ની ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક ચાલી રહી હતી. ભાજપના સાંસદ શશાંક મણિ ત્રિપાઠી, ધારાસભ્ય શલભ મણિ ત્રિપાઠી અને ઘણા વરિષ્ઠ અધિકારીઓ મંચ પર હાજર હતા. વહીવટી અધિકારીના ટ્રાન્સફર અંગેના પ્રશ્નોને સંબોધતા, દિવ્યા મિત્તલે ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને જાહેરમાં કહ્યું, “અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓના ટ્રાન્સફર અને પોસ્ટિંગ અંગે વહીવટ પર અયોગ્ય દબાણ ન લાવવું જોઈએ.”
ટ્રાન્સફર અને પોસ્ટિંગ અંગે કરી હતી ટિપ્પણી
આ નિવેદનથી યુપીના રાજકીય વર્તુળોમાં ખળભળાટ મચી ગયો. ઉત્તર પ્રદેશના કૃષિ મંત્રી સૂર્ય પ્રતાપ શાહીએ કડક વલણ અપનાવતા કહ્યું કે, “લોકશાહીમાં, ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને સાંભળવાની જવાબદારી વહીવટીતંત્રની છે; કોઈપણ અધિકારીએ તેમને નિયમો પર ભાષણ ન આપવું જોઈએ.” દરમિયાન, ધારાસભ્ય શલભ મણિ ત્રિપાઠીએ પણ સ્પષ્ટપણે ટિપ્પણી કરી કે ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને નિયમો અને નિયમો સમજાવવાનો પ્રયાસ કરવાને બદલે, અધિકારીઓએ પોતાનું કામ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ.
અનુપ્રિયા પટેલ સાથે ઝઘડો અને 10 મહિનાની રાહ
દેવરિયામાં તેમના સમય પહેલાં, તેઓ મિર્ઝાપુરના ડીએમ તરીકે સેવા આપતી વખતે “અધિકારી વિરુદ્ધ રાજકારણ” વિવાદમાં પણ ફસાઈ ગયા હતા. અથાક પ્રયાસો દ્વારા, તેમણે મિર્ઝાપુરના દૂરના, ડુંગરાળ ગામ લાહુરિયાદાહમાં પહેલીવાર પાઇપલાઇન પાણી પહોંચાડવા માટે પાઇપલાઇન નાખવામાં મદદ કરી હતી. આ પહેલથી તેઓ ગ્રામજનોમાં પ્રિય બન્યા.
જોકે, કેન્દ્રીય મંત્રી અને સ્થાનિક સાંસદ અનુપ્રિયા પટેલના કેમ્પમાંથી પ્રોજેક્ટના ઉદ્ઘાટન અને તેના શ્રેય અંગે નોંધપાત્ર નારાજગીના અહેવાલો બહાર આવ્યા. આ કાર્યક્રમ દરમિયાન ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓને બાજુ પર રાખવામાં આવ્યા હોવાના આક્ષેપો કરવામાં આવ્યા હતા. સપ્ટેમ્બર 2023 માં જ્યારે તેણીને મિર્ઝાપુરથી બસ્તીમાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી, ત્યારે મિર્ઝાપુરના લોકો અને વેપારીઓએ રસ્તાઓ પર તેમના પર ફૂલોનો વરસાદ કર્યો. આ ભવ્ય વિદાય પછી તરત જ, વહીવટીતંત્રે બસ્તીમાં તેણીની ટ્રાન્સફર રદ કરી અને લગભગ 10 મહિના (સપ્ટેમ્બર 2023 થી જુલાઈ 2024) સુધી તેણીને “પોસ્ટિંગની રાહ જોતા” સ્થિતિમાં મૂકી દીધી હતી. કોઇ પણ સત્તાવાર સોંપણી વિના.
લંડનમાં નોકરી – અને પછી આઈએએસ અધિકારી
દિવ્યા મિત્તલની વ્યક્તિગત પ્રોફાઇલ ખૂબ જ પ્રભાવશાળી છે. તેણીએ આઈઆઈટી દિલ્હીમાંથી બી.ટેક અને આઈઆઈએમ બેંગ્લોરમાંથી એમબીએ પૂર્ણ કર્યું. અભ્યાસ પૂર્ણ કર્યા પછી, તેણીએ લંડનમાં વૈશ્વિક દિગ્ગજ જેપી મોર્ગનમાં વેપારી તરીકે કામ કર્યું.
દેશની સેવા કરવાની ઇચ્છાથી પ્રેરિત, તેણી 2012 માં ભારત પરત ફરી. તેણીએ યુપીએસસી પરીક્ષામાં 68 નો ઓલ ઈન્ડિયા રેન્ક (એઆઈઆર) મેળવ્યો અને 2013 બેચના ભાગ રૂપે આઈએએસમાં જોડાઈ. મસૂરીના LBSNAA ખાતે તાલીમ દરમિયાન, તેમને અશોક બંબાવાલે એવોર્ડ પણ એનાયત કરવામાં આવ્યો હતો.
દિવ્યા મિત્તલનો વહીવટી રેકોર્ડ
* એસડીએમ / જોઈન્ટ મેજિસ્ટ્રેટ: મેરઠ પ્રદેશ અને સિધૌલી (સીતાપુર)
* સહાયક સચિવ: નીતિ આયોગ (અહીં તેમની રજૂઆતની પ્રશંસા પ્રધાનમંત્રી કાર્યાલય દ્વારા જ કરવામાં આવી હતી)
* સીડીઓ: ગોંડા
* ઉપાધ્યક્ષ (વીસી): બરેલી વિકાસ સત્તામંડળ (બીડીએ)
* જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (ડીએમ): સંત કબીર નગર
* જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (ડીએમ): મિર્ઝાપુર (સપ્ટેમ્બર 2022 – સપ્ટેમ્બર 2023)
* પોસ્ટિંગની રાહ જોવી: સપ્ટેમ્બર 2023 – જુલાઈ 2024
* સીઈઓ: યુપી ગ્રામીણ માર્ગ વિકાસ એજન્સી
* જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ (ડીએમ): દેવરિયા (જુલાઈ 2024 – મે 2026)
* ખાસ સચિવ: મહેસૂલ વિભાગ, ઉત્તર પ્રદેશ (મે 2026 રાજીનામું આપ્યા સુધી)
દિવ્યા મિત્તલ, જેમણે જાહેર સંપર્ક સભાઓ દ્વારા લોકોમાં એક અલગ ઓળખ બનાવી હતી, તેમની વહીવટી કારકિર્દી દર્શાવે છે કે કેવી રીતે નિર્ભય અધિકારી અને ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓ વચ્ચેનો સંઘર્ષ મોટા વિવાદમાં પરિણમી શકે છે.
મારા દેશમાં ન હોવાનો ભાર હતો મારા પર
રાજીનામાની જાહેરાત કરતી વખતે, દિવ્યા મિત્તલે તેના સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ પર એક ભાવુક સંદેશ શેર કર્યો: “એક સાધારણ વાતાવરણમાં ઉછર્યા પછી, મેં એક સારા જીવનનું સ્વપ્ન જોયું હતું. IIT દિલ્હી, IIM બેંગ્લોર, અને લંડનમાં કારકિર્દી, બધું પ્રાપ્ત કર્યા પછી પણ – કંઈક અધૂરું લાગ્યું. મારા પોતાના દેશમાં ન હોવાનો ભાર મારા પર હતો. મારું શિક્ષણ, મારો આત્મવિશ્વાસ, અને દુનિયામાં માથું ઊંચું રાખીને ચાલવાની શક્તિ. હું આ બધા માટે આ માટીની ઋણી હતી, અને હું તે ઋણ ચૂકવવા પાછી આવી હતી. “
હું મૂર્ખ હતી કે સમજતી હતી કે હું આપવા આવી છું..
તેણીએ આગળ લખ્યું કે દેવરિયાએ મને શીખવ્યું કે જે સાચું છે તેના માટે ઊભા રહેવું એ એક ફરજ છે; મિર્ઝાપુરે મને શીખવ્યું કે ‘અશક્ય’ ફક્ત એક અભિપ્રાય છે; અને માતા વિંધ્યવાસિનીના ચરણોમાં, મેં શીખ્યું કે સાચી શક્તિ પદમાંથી નહીં શ્રદ્ધામાંથી ઉદ્ભવે છે, હું મૂર્ખ હતી કે હું એવુ વિચારતી હતી કે હું કંઈક આપવા આવી છું. પરંતુ સત્ય એ છે કે તેના કરતા ઘણુ મે મેળવ્યુ છે. ઋણ વધ્યુ છે. આજે મેં ભલે પદ છોડી દીધું હોય, પરંતુ તે જોડાણ અને દેશ માટે મેં જે સ્વપ્ન જોયું હતું તે ક્યારેય છૂટશે નહીં.