Crisis OF Rice: શું આ વર્ષે નબળા ચોમાસાની અસર તમારા રસોડાને પહોંચી શકે છે? જ્યારે સરકાર હાલમાં આ શક્યતાને નકારી રહી છે, ત્યારે વરસાદની ખાધએ ચોક્કસપણે કૃષિ સંબંધિત ચિંતાઓ ઉભી કરી છે. દેશભરમાં ખરીફ પાકનું વાવેતર ગયા વર્ષની સરખામણીમાં આશરે ૧.૯ મિલિયન હેક્ટર ઘટ્યું છે, જેમાં ડાંગરના વાવેતરને સૌથી વધુ અસર થઈ છે. જ્યારે ઘણા મુખ્ય કૃષિ રાજ્યો ભારે વરસાદની અછતનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યારે પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે: જો સપ્ટેમ્બરમાં ચોમાસું ઝડપથી આગળ ન વધે, તો શું પાક ઉત્પાદન પર પ્રતિકૂળ અસર થઈ શકે છે? કૃષિ મંત્રાલયના તાજેતરના અહેવાલ મુજબ, ૨૮ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ સુધીમાં ખરીફ પાકનું વાવેતર પાછલા વર્ષ કરતાં ૧.૮૯૧ મિલિયન હેક્ટર ઓછું હતું. ડાંગરના વાવેતરમાં સૌથી તીવ્ર ઘટાડો નોંધાયો હતો, જેમાં વાવેતર વિસ્તાર વર્ષ દરમિયાન ૧.૪૩૬ મિલિયન હેક્ટર ઘટ્યો હતો.
ખેતરો પર અપૂરતા વરસાદની અસર
ઓગસ્ટની શરૂઆતમાં કેટલાક પ્રદેશોમાં સારો વરસાદ પડ્યો હતો, જેનાથી આશા જાગી હતી કે ચોમાસું વેગ પકડશે; જોકે, મહિનાના ઉત્તરાર્ધ દરમિયાન વરસાદ નબળો પડ્યો હતો. પરિણામે, દેશમાં 1 જૂનથી 30 ઓગસ્ટ દરમિયાન સરેરાશ 14 ટકા વરસાદની ખાધ નોંધાઈ છે. પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ ભારતમાં પરિસ્થિતિ સૌથી ગંભીર છે, જ્યાં વરસાદની ખાધ 26.3 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ છે. દક્ષિણ ભારતમાં પણ પરિસ્થિતિ આદર્શથી ઘણી દૂર છે, 23.7 ટકા ખાધ નોંધાઈ છે. ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત અને મધ્ય ભારતમાં અનુક્રમે 10.7 ટકા અને 3.6 ટકા વરસાદની ખાધ જોવા મળી છે. સૌથી ચોંકાવનારો આંકડો મેઘાલયનો છે; સામાન્ય રીતે દેશના સૌથી વધુ વરસાદી રાજ્યોમાંના એક, આ સિઝનમાં 58 ટકા વરસાદની ઓછો પડ્યો છે.
સૌથી ખરાબ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરી રહેલા રાજ્યો
હવામાન વિભાગના ડેટા દર્શાવે છે કે ઘણા મુખ્ય કૃષિ રાજ્યોમાં સામાન્ય કરતાં નોંધપાત્ર રીતે ઓછો વરસાદ પડ્યો છે.
આંધ્રપ્રદેશ: ૪૧% અછત
બિહાર: ૪૦% અછત
પંજાબ: ૩૬% અછત
આસામ: ૨૬% અછત
રાજસ્થાન: ૨૩% અછત
કર્ણાટક: ૨૩% અછત
કેરળ: ૨૧% અછત
તમિલનાડુ: ૨૦% અછત
આ રાજ્યોના ખેડૂતો બે મોરચે મુશ્કેલીઓનો સામનો કરી રહ્યા છે: વાવણી અને પાકનો પ્રારંભિક વિકાસ.
ડાંગર પર સૌથી મોટી અસર
વરસાદનો અભાવ ડાંગર પર સૌથી નોંધપાત્ર અસર કરી રહ્યો છે. ડાંગર દેશનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ખરીફ પાક છે અને લાખો લોકોના ખોરાક પુરવઠા સાથે સીધો જોડાયેલો છે. કૃષિ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, ૨૮ ઓગસ્ટ સુધીમાં ડાંગરનું વાવેતર પાછલા વર્ષની સરખામણીમાં ૧૪.૩૬ લાખ હેક્ટર ઓછું હતું. ડાંગરની ખેતી પાણી પર ખૂબ આધાર રાખે છે; પરિણામે, ઓછા વરસાદવાળા રાજ્યોમાં, ઘણા ખેડૂતોએ વાવણી મુલતવી રાખી હતી અથવા વાવેતર હેઠળનો વિસ્તાર ઘટાડ્યો હતો.
શું અછત ઉત્પાદન પર અસર થશે?
હાલ માટે, કેન્દ્ર સરકારનું કહેવું છે કે પરિસ્થિતિ ખરેખર ચિંતાજનક હોવા છતાં, ગભરાવાની જરૂર નથી. મળતી માહિતી અનુસાર કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું હતું કે, વર્તમાન પરિસ્થિતિને જોતાં, ખાદ્યાન્નના ઉત્પાદન પર પ્રતિકૂળ અસર થવાની શક્યતા ઓછી છે. તેમના મતે, ખરીફ ઋતુ હજુ પૂરી થઈ નથી, અને સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેમણે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે આ વર્ષે હજુ પણ સારું ઉત્પાદન શક્ય છે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, સરકારનું મૂલ્યાંકન છે કે વાવણી ઓછી હોવા છતાં, જો પાકનો વિકાસ સ્વસ્થ રહે અને સપ્ટેમ્બરમાં પૂરતો વરસાદ પડે, તો એકંદર ઉત્પાદન પર મોટી અસર પડશે નહીં.
હવામાન વિભાગ શું આગાહી કરે છે?
હવામાન વિભાગ અનુસાર, બંગાળની ખાડી પર ઓછા દબાણવાળા ક્ષેત્રને કારણે પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ, ઓડિશા અને છત્તીસગઢમાં આગામી થોડા દિવસોમાં ભારે વરસાદની અપેક્ષા છે. આનાથી પૂર્વી ભારતના કેટલાક ભાગોમાં રાહત મળી શકે છે. જો કે, વિભાગ ચોમાસાની ઋતુના બીજા ભાગમાં (ઓગસ્ટ-સપ્ટેમ્બર) દેશભરમાં સામાન્ય કરતા ઓછા વરસાદની પણ આગાહી કરે છે. પ્રશાંત મહાસાગરમાં વિકસતી મધ્યમ અલ નીનો સ્થિતિને આ પાછળનું મુખ્ય પરિબળ માનવામાં આવે છે. હવામાનશાસ્ત્રીઓની આગાહી છે કે અલ નીનો વધુ મજબૂત બની શકે છે, જે ભારતીય ચોમાસાને અસર કરી શકે છે.
સપ્ટેમ્બરમાં ખરી કસોટી
પરિસ્થિતિ ફક્ત 19 લાખ હેક્ટર વાવેતરમાં થયેલા ઘટાડાની નથી; મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન એ છે કે સપ્ટેમ્બરમાં વરસાદ કેવી રીતે થશે. જો ચોમાસુ પાછું ખેંચાય તે પહેલાં સારો વરસાદ પડે તો પાકને નોંધપાત્ર રાહત મળી શકે છે. જો કે, જો વરસાદની ખાધ ચાલુ રહે તો, ડાંગર અને અન્ય ખરીફ જાતો સહિત પાકને વધુ તણાવનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ટૂંકમાં, ખેડૂતોની નજર હાલમાં આકાશ પર છે, જ્યારે કૃષિ નિષ્ણાતો સપ્ટેમ્બરના વરસાદ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. આનું કારણ એ છે કે આ સમયગાળા દરમિયાન વરસાદ નક્કી કરશે કે નબળા ચોમાસાની અસર વાવણીના તબક્કા સુધી મર્યાદિત રહે છે કે દેશના એકંદર ખાદ્ય અનાજ ઉત્પાદનને અસર કરે છે.