નોકરીયાતો માટે પ્રોવિડન્ટ ફંડ (PF) તેમની સૌથી મહત્વપૂર્ણ બચત છે. આ બચત નિવૃત્તિ પછી અને કટોકટીના સમયે કામ આવે છે. PF બેલેન્સ તપાસવા, ક્લેમ સેટલમેન્ટ કરવા અથવા પેન્શન સંબંધિત માહિતી માટે કરોડો લોકો ‘એમ્પ્લોઈઝ પ્રોવિડન્ટ ફંડ ઓર્ગેનાઈઝેશન’ (EPFO)ની ઓનલાઈન સેવાઓનો ઉપયોગ કરે છે. દેશમાં EPFOના લગભગ 8 કરોડ સક્રિય સભ્યો છે. આવા સંજોગોમાં, સાયબર ઠગોની નજર હવે PF ખાતાઓ પર પણ પડી છે. તેઓ EPFOના નામે નકલી મેસેજ મોકલીને લોકોને નિશાન બનાવી રહ્યા છે. આ ખતરાને ધ્યાનમાં રાખીને EPFO એ તેના સભ્યો માટે એડવાઈઝરી જાહેર કરી છે. તેથી આજે ‘સાયબર લિટરસી’માં EPFO ​​સાથે સંકળાયેલા કૌભાંડ વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- રાહુલ મિશ્રા, સાયબર સિક્યોરિટી એડવાઈઝર, ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ પ્રશ્ન- EPF અકાઉન્ટ શું છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- EPFOએ તેની એડવાઈઝરીમાં શું કહ્યું છે? જવાબ- EPFOએ તેના સભ્યોને ઓનલાઈન સાવચેત રહેવાની સલાહ આપી છે. એડવાઈઝરીમાં આ બાબતોનું ધ્યાન રાખવાનું કહેવામાં આવ્યું છે- પ્રશ્ન- UAN શું છે અને તેને સુરક્ષિત રાખવું શા માટે જરૂરી છે? જવાબ- UAN એટલે ‘યુનિવર્સલ અકાઉન્ટ નંબર’ EPFO દ્વારા આપવામાં આવતો 12 અંકનો કાયમી નંબર છે. નોકરી બદલવા છતાં પણ આ જ નંબર PF અકાઉન્ટની ઓળખ બની રહે છે. તેને સુરક્ષિત રાખવું જરૂરી છે, કારણ કે સાયબર ઠગ તેનો ખોટો ઉપયોગ કરી શકે છે. પ્રશ્ન- સાયબર ઠગ EPF અકાઉન્ટને શા માટે નિશાન બનાવી રહ્યા છે? જવાબ- EPF અકાઉન્ટમાં લાંબા સમયથી જમા રકમ અને કર્મચારીની પર્સનલ તથા બેન્કિંગ ડિટેલ્સ જોડાયેલી હોય છે. સ્કેમર્સના નિશાન પર બે જ વસ્તુઓ છે– તેઓ EPF અકાઉન્ટને એટલા માટે નિશાન બનાવી શકે છે, જેથી પૈસા અને જાણકારી ચોરી શકે. પ્રશ્ન- ઠગ EPFOના નામ પર સ્કેમને કેવી રીતે અંજામ આપે છે? જવાબ- સાયબર ઠગ સૌથી પહેલા EPFOના નામ પર લોકોને વિશ્વાસમાં લે છે. ત્યારબાદ ઠગાઈને અંજામ આપવા માટે જુદા જુદા હથકંડા અપનાવે છે, જેમ કે– ચાલો, હવે આ મુદ્દાઓને વિગતવાર સમજીએ- 1. વોટ્સએપ લિંક સ્કેમ 2. નકલી કોલથી છેતરપિંડી 3. KYC અપડેટનું બહાનું 4. ફેક વેબસાઇટ સ્કેમ 5. ઇમેઇલ ફિશિંગ પ્રશ્ન- કેવી રીતે ઓળખવું કે EPFOની વેબસાઇટની લિંક નકલી છે? જવાબ- નકલી લિંકમાં ઘણીવાર વેબસાઇટના સ્પેલિંગમાં ફેરફાર, વિચિત્ર ડોમેન અથવા વધારાના શબ્દો હોય છે. ગ્રાફિકમાં નકલી લિંક ઓળખવાની સરળ રીતો જોઈએ- પ્રશ્ન- EPFOની અસલી વેબસાઇટને કેવી રીતે ઓળખવી? જવાબ- આ માટે, સૌ પ્રથમ વેબસાઇટનું સત્તાવાર સરનામું જુઓ. EPFOની સત્તાવાર વેબસાઇટ્સ અને પોર્ટલ આ છે- સત્તાવાર વેબસાઇટની ઓળખ પ્રશ્ન- EPFOના નામે આવેલા નકલી કોલ કે મેસેજને કેવી રીતે ઓળખવા? જવાબ- કોઈપણ કોલ કે મેસેજમાં જો તાત્કાલિક કાર્યવાહીનું દબાણ હોય તો સાવચેત રહો. નીચેના ગ્રાફિકમાં નકલી કોલ અને મેસેજના સંકેતો જોઈએ- પ્રશ્ન- EPFO કયા કામો કરવા માટે ક્યારેય કહેતું નથી? જવાબ- EPFO ગાઈડલાઈન મુજબ, સંસ્થા ક્યારેય ફોન કોલ, મેસેજ, વોટ્સએપ, સોશિયલ મીડિયા કે ઈમેલ દ્વારા કોઈ સંવેદનશીલ વિગતો માંગતી નથી. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- તમારા EPF અકાઉન્ટને કેવી રીતે સુરક્ષિત કરશો? જવાબ- આ માટે ગ્રાફિકમાં આપેલી કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો- પ્રશ્ન- EPF અકાઉન્ટનું KYC પૂર્ણ કરવાની સાચી પ્રક્રિયા શું છે? જવાબ- EPFO અનુસાર તેની પ્રક્રિયા આ પ્રમાણે છે- પ્રશ્ન- મજબૂત પાસવર્ડ કેવો હોવો જોઈએ? જવાબ- મજબૂત પાસવર્ડ એવો હોવો જોઈએ, જેનો સરળતાથી અંદાજ ન લગાવી શકાય. તેમાં મોટા અને નાના અક્ષરો, નંબરો અને સ્પેશિયલ કેરેક્ટરનું મિશ્રણ હોવું જોઈએ, જેમ કે- પ્રશ્ન- જો ભૂલથી નકલી લિંક પર ક્લિક થઈ ગયું તો શું કરવું? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં ગભરાશો નહીં. તરત જ આ પગલાં લો- પ્રશ્ન- સાયબર ફ્રોડ થાય તો ક્યાં ફરિયાદ કરવી? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં, તરત જ સાયબર હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કૉલ કરો અથવા પોર્ટલ પર ઑનલાઇન ફરિયાદ નોંધાવો. સ્થાનિક પોલીસ અથવા સાયબર ક્રાઇમ બ્રાન્ચમાં ફરિયાદ કરી શકો છો. જેટલી જલ્દી ફરિયાદ કરશો, તેટલા જ એક્શનના ચાન્સ વધુ હશે. ફરિયાદ માટે ફ્રોડ સંબંધિત પુરાવા સુરક્ષિત રાખો.