રસોડામાં ચોપિંગ બોર્ડ એવી વસ્તુ છે, જેનો ઉપયોગ આપણે લગભગ દરરોજ કરીએ છીએ. શાકભાજી કાપવાથી લઈને ફળ, પનીર કાપવા સુધી, તે આપણા કામને સરળ બનાવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે, જે બોર્ડ પર તમે ખોરાક કાપી રહ્યા છો, તે જ તમારા ખોરાકમાં બેક્ટેરિયા પહોંચાડવાનું માધ્યમ પણ બની શકે છે? બોર્ડ પર ચાકુના નિશાન, તેમાં ફસાયેલા ખોરાકના નાના ટુકડા અને ભેજ બેક્ટેરિયા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બનાવી શકે છે. આ ખતરો ત્યારે વધુ વધી જાય છે, જ્યારે ચોપિંગ બોર્ડની સફાઈ પર ધ્યાન ન આપવામાં આવે. તેથી ‘કામના સમાચાર’માં આજે ચોપિંગ બોર્ડના ઉપયોગ માટેની સલામતી ટિપ્સ પર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. બ્રજ વલ્લભ શર્મા, સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, નારાયણા હૉસ્પિટલ, જયપુર પ્રશ્ન- ચોપિંગ બોર્ડ શું છે? જવાબ- ચોપિંગ બોર્ડ રસોડાનું એક સાધન છે, જેના પર ફળ, શાકભાજી, પનીર, બ્રેડ, માંસ અને બીજી ખાવાની વસ્તુઓ કાપવામાં આવે છે. તે સામાન્ય રીતે લાકડા, પ્લાસ્ટિક, વાંસ, સ્ટીલ અથવા ગ્લાસ જેવા અલગ-અલગ મટીરીયલનું બનેલું હોય છે. પ્રશ્ન- તેનો સાચો ઉપયોગ શા માટે જરૂરી છે? જવાબ- ચોપિંગ બોર્ડ પર રોજિંદા ખાવાની ઘણી વસ્તુઓ કાપવામાં આવે છે. જો બોર્ડ ગંદુ હોય અથવા કાચા માંસ પછી ધોયા વગર તેના પર સલાડ, ફળ કે બીજી રેડી-ટુ-ઈટ વસ્તુઓ કાપવામાં આવે તો ક્રોસ-કન્ટામિનેશન અને ફૂડ પોઈઝનિંગનું જોખમ વધે છે. આનાથી બચવા માટે બોર્ડનો સાચો ઉપયોગ જરૂરી છે. પ્રશ્ન- ગંદા ચોપિંગ બોર્ડ પર કયા બેક્ટેરિયા પેદા થાય છે? જવાબ- ગંદા ચોપિંગ બોર્ડ પર ઈ. કોલાઈ, સાલ્મોનેલા, લિસ્ટેરિયા અને કેમ્પિલોબેક્ટર જેવા હાનિકારક બેક્ટેરિયા પેદા થઈ શકે છે. આ ખાસ કરીને કાચા માંસ, ચિકન અને સીફૂડ દ્વારા બોર્ડ સુધી પહોંચે છે અને ખોરાકને દૂષિત કરે છે. બોર્ડ પર રહેલો ભેજ, ફૂડ પાર્ટીકલ્સ અને ઊંડા કટ જોખમ વધારી શકે છે. પ્રશ્ન- ચોપિંગ બોર્ડ પર બેક્ટેરિયા કેટલા સમય સુધી જીવંત રહી શકે છે? જવાબ- આ બેક્ટેરિયાના પ્રકાર, બોર્ડના મટીરીયલ, તાપમાન અને ભેજ પર આધાર રાખે છે. કેટલાક બેક્ટેરિયા અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં સપાટી પર કલાકોથી લઈને ઘણા દિવસો સુધી જીવંત રહી શકે છે. તેથી બોર્ડને ફક્ત લૂછવું પૂરતું નથી. ઉપયોગ કર્યા પછી તેને સારી રીતે ધોવું અને સૂકવવું પણ જરૂરી છે. પ્રશ્ન- ગંદા ચોપિંગ બોર્ડનો ઉપયોગ કરવાથી શું સ્વાસ્થ્ય જોખમો થઈ શકે છે? જવાબ- તેનાથી ફૂડબોર્ન ઇન્ફેક્શન અથવા ફૂડ પોઈઝનિંગનું જોખમ થઈ શકે છે. બાળકો, વૃદ્ધો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિ ધરાવતા લોકોમાં તેનું જોખમ વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં તમામ સ્વાસ્થ્ય જોખમો જોઈએ- પ્રશ્ન- ક્રોસ-કન્ટામિનેશન શું છે અને તેનાથી કેવી રીતે બચવું? જવાબ- જ્યારે હાનિકારક બેક્ટેરિયા એક સપાટી કે વાસણમાંથી બીજી ખાદ્ય વસ્તુ સુધી પહોંચી જાય છે, ત્યારે તેને ક્રોસ-કન્ટામિનેશન કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, કાચું ચિકન કાપ્યા પછી ધોયા વગર તે જ બોર્ડ પર ખાવાની બીજી વસ્તુઓ કાપવી. આનાથી બચવા માટે કાચા માંસ અને રેડી-ટુ-ઈટ ફૂડ માટે અલગ-અલગ ચોપિંગ બોર્ડ અને છરીનો ઉપયોગ કરો. પ્રશ્ન- ચોપિંગ બોર્ડનો ઉપયોગ કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- તેનો ઉપયોગ કરતી વખતે સ્વચ્છતાનું ખાસ ધ્યાન રાખો. દરેક ઉપયોગ પછી બોર્ડને સારી રીતે ધોઈને સૂકવો. તૂટેલા કે તિરાડવાળા બોર્ડનો ઉપયોગ ન કરો. બધી સલામતી ટિપ્સ ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- ચોપિંગ બોર્ડ ધોવા અને સ્ટોર કરવાની સાચી રીત કઈ છે? જવાબ- ઉપયોગ કર્યા પછી તરત જ ચોપિંગ બોર્ડ પર લાગેલા ફૂડ પાર્ટિકલ્સ સાફ કરો. તે પછી, ડીશ સોપ અને હુંફાળા પાણીથી સારી રીતે ધોઈને સ્વચ્છ પાણીથી ધોઈ લો. બોર્ડને સંપૂર્ણપણે સૂકવ્યા પછી જ સ્ટોર કરો. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- ચોપિંગ બોર્ડ કેટલા દિવસમાં બદલવું જોઈએ? જવાબ- તે તેના મટીરીયલ, ઉપયોગ અને સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે લાકડા અને પ્લાસ્ટિકના બોર્ડને 1-3 વર્ષમાં બદલવા જોઈએ. પ્રશ્ન- કયા સંકેતો પરથી જાણવું કે ચોપિંગ બોર્ડ બદલવાનો સમય આવી ગયો છે? જવાબ- જો નિયમિત સફાઈ છતાં બોર્ડ પર ઊંડા કટ, તિરાડો, તૂટેલી કિનારીઓ અથવા એવા ખાંચા પડી ગયા હોય, જેમાં ફૂડ પાર્ટીકલ્સ ફસાય છે, તો નવું બોર્ડ લેવું વધુ સારું છે. ગ્રાફિકમાં બધા સંકેતો જોઈએ- પ્રશ્ન- ચોપિંગ બોર્ડ ખરીદતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- એવું બોર્ડ પસંદ કરો જે મજબૂત, ટકાઉ હોય અને જેને સરળતાથી સાફ કરી શકાય. આ ઉપરાંત કેટલીક અન્ય બાબતોનું પણ ધ્યાન રાખો. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- ચોપિંગ બોર્ડના ઉપયોગ સંબંધિત સામાન્ય પ્રશ્ન-જવાબ પ્રશ્ન- અલગ-અલગ રંગના ચોપિંગ બોર્ડનો શું ઉપયોગ છે? જવાબ- પ્રોફેશનલ કિચનમાં ક્રોસ-કન્ટામિનેશનથી બચવા માટે કલર-કોડિંગ કરવામાં આવે છે. જોકે, રંગોની સિસ્ટમ સંસ્થા અનુસાર અલગ હોઈ શકે છે. સામાન્ય રીતે રંગો અનુસાર બોર્ડનો ઉપયોગ જુઓ- પ્રશ્ન- લાકડાનું, પ્લાસ્ટિકનું, સ્ટીલનું કે ગ્લાસનું, કયું ચોપિંગ બોર્ડ વધુ સુરક્ષિત હોય છે? જવાબ- લાકડાના અને પ્લાસ્ટિકના ચોપિંગ બોર્ડ સામાન્ય રીતે વધુ સારા વિકલ્પો છે, જો તેમને યોગ્ય રીતે સાફ અને સૂકા રાખવામાં આવે. સ્ટીલ અને ગ્લાસ સાફ કરવા સરળ છે, પરંતુ તેના પર છરી લપસી શકે છે, જેનાથી ઈજા થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું પ્લાસ્ટિક ચોપિંગ બોર્ડમાંથી ખોરાકમાં માઇક્રોપ્લાસ્ટિક પહોંચી શકે છે? જવાબ- હા, પ્લાસ્ટિક ચોપિંગ બોર્ડ પર વારંવાર છરીના ઉપયોગથી પ્લાસ્ટિકના નાના કણો ખોરાકમાં પહોંચી શકે છે. તેથી, સુરક્ષાના દૃષ્ટિકોણથી, વધુ ઘસાયેલા અથવા ઊંડા કટવાળા પ્લાસ્ટિક બોર્ડને બદલી દેવા જોઈએ. પ્રશ્ન- શું ચોપિંગ બોર્ડને ગરમ પાણીથી ધોવા જોઈએ? જવાબ- હા, ચોપિંગ બોર્ડને ઉપયોગ કર્યા પછી ડીશ સોપ અને ગરમ અથવા હુંફાળા પાણીથી સારી રીતે ધોવા જોઈએ. જોકે, લાકડાના બોર્ડને લાંબા સમય સુધી ગરમ પાણીમાં પલાળી ન રાખવા જોઈએ. તેનાથી તે ખરાબ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું એક જ સ્પોન્જથી બોર્ડ અને વાસણો સાફ કરવા યોગ્ય છે? જવાબ- એક જ સ્પોન્જથી બોર્ડ અને વાસણો સાફ કરવાથી બેક્ટેરિયા એક સપાટીથી બીજી સપાટી સુધી પહોંચી શકે છે. તેથી, સ્પોન્જને સ્વચ્છ અને સૂકું રાખો. પ્રશ્ન- ચોપિંગ બોર્ડના ઉપયોગ અને સફાઈ અંગે FSSAI અને ફૂડ સેફ્ટી એક્સપર્ટ શું સલાહ આપે છે? જવાબ- FSSAI અને ફૂડ સેફ્ટી એક્સપર્ટ્સ ક્રોસ-કન્ટેમિનેશન ટાળવા માટે કાચા અને રાંધેલા અથવા રેડી-ટુ-ઈટ ફૂડ માટે અલગ ચોપિંગ બોર્ડનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપે છે. આ ઉપરાંત, તેઓ દરેક ઉપયોગ પછી બોર્ડને સારી રીતે સાફ કરવા, સૂકવવા અને ઊંડા કટ અથવા તિરાડો પડે તો બોર્ડ બદલવાની વાત કહે છે.