સૂર્યના પ્રથમ કિરણ સાથે જ કિરણભાઈની આંખ ખૂલી જાય છે. ઉંમર માંડ પિસ્તાળીસ વર્ષની, પણ કપાળની કરચલીઓ અને આંખો નીચેનાં કાળાં વર્તુળો તેમની ઉંમર કરતાં દસ વર્ષ મોટો અનુભવ કરાવી જતાં. ઘરના ડ્રોઇંગ રૂમમાં પડેલા જૂના સોફા પર બેસીને તેમણે એક લાંબો નિસાસો નાખ્યો. શહેરના એક મધ્યમવર્ગીય વિસ્તારમાં આવેલું બે રૂમનું આ નાનું મકાન અને એમાં વસતો પાંચ સભ્યોનો પરિવાર. કિરણભાઈ એક ખાનગી કંપનીમાં સામાન્ય એકાઉન્ટન્ટ તરીકે નોકરી કરે છે. પગાર એટલો કે ઘરની ગાડી માંડ-માંડ પાટા પર ચાલતી હતી.
રાહુલ હવે હાઈસ્કૂલમાં આવી ગયો હતો, જેના ખર્ચા દિવસે ને દિવસે વધી રહ્યા હતા. મોટી દીકરી નેહા કોલેજમાં હતી, જેની ફી ભરવાનો સમય નજીક આવી રહ્યો હતો. આજે કિરણભાઈનું મન ખૂબ ભારે હતું. ગઈ કાલે જ ફેબ્રિક્સ કંપનીમાં સાથે નોકરી કરતા એક મિત્રએ ફોન કરીને કહ્યું હતું કે, `કિરણભાઈ, કંપનીમાં છટણી શરૂ થવાની છે, સાચવજો.’ આ વાક્ય કાંટાની જેમ તેમના મગજમાં વાગી રહ્યું હતું. જો નોકરી જતી રહે, તો આ પરિવારનું શું થશે?
બપોરે લંચબ્રેક દરમિયાન કિરણભાઈ પોતાની સીટ પર બેસીને ચા પી રહ્યા હતા. આસપાસના કર્મચારીઓ પોતાની ગાડીઓ, વીકેન્ડ પ્લાન અને મોંઘી બ્રાન્ડના ફોનની વાતો કરી રહ્યા હતા. તેમણે વિચાર્યું, `શું મારી જિંદગી માત્ર બિલ ભરવા અને જવાબદારીઓ નિભાવવા માટે જ બની છે?’ પરંતુ આ વણઉકેલાયેલા સવાલોનો જવાબ આપવા માટે તેમની પાસે સમય નહોતો. પટાવાળાએ આવીને ફાઈલ ટેબલ પર મૂકી અને કહ્યું, `સાહેબ, આ ઓડિટ રિપોર્ટ સાંજે ચાર વાગ્યા સુધીમાં આપવાનો છે.’ કિરણભાઈ તરત જ કામે લાગી ગયા. થાકેલા મગજને બળજબરીથી દોડાવવું પડતું હતું.
સાંજે ઓફિસેથી છૂટીને ઘરમાં પ્રવેશીને તેમણે જોયું તો રમીલાબહેન રસોડામાં ચિંતિત ચહેરે ઊભાં હતાં. દીકરી નેહાએ આવીને કહ્યું, `પપ્પા, કોલેજની ટૂર જાય છે, બે હજાર રૂપિયા ભરવાના છે’ અને દીકરા રાહુલના સાયન્સ પ્રોજેક્ટ માટે પણ પાંચસો રૂપિયાની જરૂર હતી. કિરણભાઈ અંદરથી તૂટી ગયા. તેમણે પત્ની સામે જોયું. રમીલાબહેન બધું સમજી ગયાં. તેમણે ધીમેથી કહ્યું, `ચિંતા ના કરો, આપણે કંઈક રસ્તો કાઢીશું. મારી પેલી સોનાની નાની બુટ્ટી છેને…’
`ના રમીલા, એ તારી માની નિશાની છે, એ નહીં.’ કિરણભાઈનો અવાજ ભરાઈ ગયો. એક પુરુષ તરીકે પોતાના પરિવારની નાની-મોટી ઇચ્છાઓ પણ પૂરી ન કરી શકવાની અસહાયતા તેમને અંદરથી કોરી ખાતી હતી.
રાત્રે સૌ સૂઈ ગયા પછી કિરણભાઈ અગાશી પર ગયા. આકાશમાં ચાંદો શાંતિથી ચમકી રહ્યો હતો. ઠંડો પવન વહી રહ્યો હતો. તેમણે પોતાના હાથની હથેળીઓ જોઈ. આ એ જ હાથ હતા, જેણે જિંદગીભર મહેનત કરી હતી. કિરણભાઈએ મનોમન નક્કી કર્યું: `હું થાક્યો છું, પણ હાર્યો નથી. આ મુસીબત ભલે મોટી હોય, પણ મારા પરિવાર માટેનો મારો સંઘર્ષ એનાથી પણ મોટો છે.’ તેમણે ઊંડો શ્વાસ લીધો, અને નીચે રૂમમાં જવા પાછા વળ્યા, કારણ કે સવારે ફરીથી એ જ સૂર્ય ઊગવાનો હતો અને તેમણે ફરીથી લડવાનું હતું – એક થાકેલા પણ અડગ પુરુષ તરીકે.