ભગવાન શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ ઉત્સવ એટલે કે જન્માષ્ટમી. વર્ષ ૨૦૨૬માં જન્માષ્ટમી ૪ સપ્ટેમ્બરે ઉજવવામાં આવશે. હિન્દુ કેલેન્ડર મુજબ ભગવાન વિષ્ણુના આઠમા અવતાર શ્રીકૃષ્ણનો જન્મ ભાદરવા મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની આઠમ તિથિ અને રોહિણી નક્ષત્રમાં થયો હતો. ભગવાનના બાળ સ્વરૂપને આપણે સૌ ‘લડ્ડુ ગોપાલ’ તરીકે પૂજીએ છીએ. તમે અવારનવાર લડ્ડુ ગોપાલની મૂર્તિની છાતી પર એક નાના પગનું નિશાન જોયું હશે, પણ શું તમે જાણો છો કે આ નિશાન કોનું છે અને તેની પાછળ કઈ પૌરાણિક કથા જોડાયેલી છે?

ત્રણ દેવોમાં શ્રેષ્ઠ કોણ? ઋષિમુનિઓ વચ્ચેનો વિવાદ

પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, એકવાર ઋષિમુનિઓ વચ્ચે ચર્ચા જાગી કે સનાતન ધર્મના ત્રણ મુખ્ય દેવો — બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશ (શિવ) — માંથી સૌથી શાંત અને શ્રેષ્ઠ દેવ કોણ છે? આ બાબતનો ઉકેલ લાવવા માટે તમામ ઋષિઓએ ઋષિ ભૃગુને ત્રણેય દેવોની પરીક્ષા લેવાની જવાબદારી સોંપી.

બ્રહ્માજી અને ભગવાન શિવની પરીક્ષા

ઋષિ ભૃગુ સૌપ્રથમ બ્રહ્માજી પાસે ગયા અને તેમના પર આદર ન આપવાનો ખોટો આરોપ લગાવીને ગુસ્સો કરાવ્યો. બ્રહ્માજી તેમના પર ક્રોધિત થતાં ઋષિ ભૃગુએ ત્યાંથી વિદાય લીધી. ત્યારબાદ તેઓ કૈલાશ પર્વત પર મહાદેવ પાસે પહોંચ્યા. ભગવાન શિવ તે સમયે ધ્યાનમાં હતા, પરંતુ ઋષિ ભૃગુએ તેમના ધ્યાનમાં ભંગ કરીને સ્વાગત ન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો. જેનાથી ક્રોધિત થઈને ભોળાનાથે ત્રિશૂળ ઉઠાવ્યું, પરંતુ માતા પાર્વતીના કહેવાથી તેમણે ઋષિને ક્ષમા કરી દીધા.

ભગવાન વિષ્ણુની છાતી પર ભૃગુ ઋષિનો પ્રહાર

છેલ્લે ઋષિ ભૃગુ શ્રી હરિ વિષ્ણુ પાસે પહોંચ્યા, જ્યાં ભગવાન વિષ્ણુ ક્ષીરસાગરમાં પોઢેલા હતા. ભૃગુ ઋષિને લાગ્યું કે વિષ્ણુજી ઊંઘવાનો ડોળ કરી રહ્યા છે, તેથી તેમણે ગુસ્સામાં આવીને ભગવાન વિષ્ણુની છાતી પર પોતાના પગથી પ્રહાર કર્યો.

શ્રી હરિનું સાત્વિક વર્તન અને પગના નિશાનનું રહસ્ય

ઋષિ ભૃગુના પગ પ્રહાર છતાં ભગવાન વિષ્ણુ જરાય ગુસ્સે ન થયા. ઉલટાનું તેમણે અત્યંત નમ્રતાથી ઋષિના ચરણ સ્પર્શ કરીને પૂછ્યું, “હે ઋષિવર, મારી વજ્ર જેવી કઠોર છાતીથી તમારા કોમળ પગમાં વાગ્યું તો નથી ને?” ભગવાન વિષ્ણુના આ અપાર ધૈર્ય, શાંતિ અને સાત્વિક વર્તનથી પ્રસન્ન થઈને ભૃગુ ઋષિએ તેમને ત્રણેય દેવતાઓમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ જાહેર કર્યા. માનવામાં આવે છે કે તે દિવસથી ભગવાન વિષ્ણુ અને તેમના અવતાર લડ્ડુ ગોપાલની છાતી પર ભૃગુ ઋષિના પગનું નિશાન (જેને ‘શ્રીવત્સ’ પણ કહેવાય છે) કાયમ માટે અંકિત થઈ ગયું.