જન્માષ્ટમીનો તહેવાર દેશભરમાં ખૂબ જ શ્રદ્ધા અને ભક્તિભાવથી ઉજવવામાં આવે છે. આ પવિત્ર દિવસે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો નિર્જળા (પાણી વગરનો) અથવા ફળાહાર ઉપવાસ રાખતા હોય છે. પરંતુ આખો દિવસ અથવા લાંબા સમય સુધી ભૂખ્યા રહેવાથી ઘણીવાર નબળાઈ, ચક્કર આવવા કે થાક અનુભવવાની સમસ્યા થાય છે. જો ઉપવાસ દરમિયાન યોગ્ય આહારનું ધ્યાન રાખવામાં આવે તો સ્વાસ્થ્ય જાળવવાની સાથે ભક્તિનો આનંદ પણ લઈ શકાય છે.
ઉપવાસ શરૂ કરતા પહેલાં હળવો અને પૌષ્ટિક આહાર લો
જન્માષ્ટમીનો ઉપવાસ લાંબો ચાલતો હોવાથી ઉપવાસ શરૂ કર્યા પહેલાં (સરગી કે વહેલી સવારે) હળવો અને પૌષ્ટિક ખોરાક લેવો હિતાવહ છે. આનાથી શરીરને દિવસભર માટે જરૂરી ઊર્જા મળે છે. વધુ પડતો તળેલો કે ભારે ખોરાક ન ખાવો, કારણ કે તેનાથી પેટમાં અસ્વસ્થતા કે સુસ્તી અનુભવાઈ શકે છે.
મોસમી ફળોનું સેવન કરો
ઉપવાસ દરમિયાન શરીરને એનર્જી આપવા માટે ફળો શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. કેળાં, સફરજન, દાડમ અને પપૈયું જેવા ફળોમાંથી શરીરને જરૂરી વિટામિન્સ, મિનરલ્સ અને કુદરતી શર્કરા (Natural Sugar) મળે છે, જે નબળાઈ આવવા દેતા નથી. થોડા-થોડા સમયે ફળો ખાવાથી વારંવાર ભૂખ પણ નથી લાગતી.
સાબુદાણા અને રાજગરા/શિંગોડાના લોટની વાનગીઓ
ઉપવાસમાં સાબુદાણાની ખીચડી, વડાં અથવા રાજગરા (બિયાં સાથેનો દાણો) કે શિંગોડાના લોટના પરાઠા કે પૂરી બનાવીને ખાઈ શકાય છે. સાબુદાણા તાત્કાલિક ઊર્જા આપે છે, જ્યારે આ લોટ પ્રોટીન અને ફાઈબરથી ભરપૂર હોય છે. ધ્યાન રાખો કે આ વાનગીઓ બનાવતી વખતે વધુ પડતા તેલ કે ઘીનો ઉપયોગ ન કરવો જેથી પાચન બગડે નહીં.
દહીં અને મખાનાનો આહારમાં સમાવેશ કરો
ઉપવાસ દરમિયાન દહીં ખાવાથી પેટ શાંત રહે છે અને પાચનતંત્ર સારું રહે છે. મખાના પણ ઉપવાસ માટે ખૂબ જ હળવો અને પૌષ્ટિક નાસ્તો છે. થોડા ઘીમાં શેકેલા મખાના ખાવાથી કેલ્શિયમ અને પ્રોટીન મળે છે, જે શરીરને દિવસભર એક્ટિવ રાખે છે.
શરીરમાં પાણીની ઉણપ (ડિહાઇડ્રેશન) ન થવા દો
જો તમે નિર્જળા ઉપવાસ નથી રાખી રહ્યા તો દિવસભર પર્યાપ્ત પ્રમાણમાં પાણી પીવું જોઈએ. પાણી ઉપરાંત નાળિયેર પાણી, લીંબુ શરબત કે તાજી છાશ જેવા લિક્વિડનું સેવન કરો. ઉપવાસમાં ચક્કર કે નબળાઈ આવવાનું મુખ્ય કારણ ડિહાઇડ્રેશન હોય છે, તેથી પ્રવાહી પદાર્થો લેતા રહેવું.
ઉપવાસ તોડતી વખતે આ સાવચેતી રાખો
આખો દિવસ ઉપવાસ કર્યા પછી અચાનક ભારે કે અતિશય તેલ-મસાલાવાળો ખોરાક ન ખાવો. ઉપવાસ હંમેશાં હળવા ફળો, પાણી કે લિક્વિડથી તોડવો અને ત્યારબાદ જ ધીમે-ધીમે સામાન્ય ખોરાક લેવો. આનાથી પાચનતંત્ર પર અચાનક બોજ પડતો નથી અને શરીર સ્વસ્થ રહે છે.
(Disclaimer: આ માહિતી વાચકોને વધારે વિગતો પુરી પાડવા માટે છે અને આ સંદર્ભમાં વધારે જાણકારી મેળવવા માટે આપ તજજ્ઞોનો સંપર્ક સાધી શકશો. )