વાળોની સુંદરતા અને સ્વાસ્થ્યનું તો લોકો ધ્યાન રાખે છે. પરંતુ સ્કેલ્પ એટલે કે માથાની ત્વચાની સંભાળને ઘણીવાર અવગણે છે. આ જ કારણે ઘણી વખત વાળ ધોયા પછી થોડા સમય બાદ જ માથામાંથી વિચિત્ર ગંધ આવવા લાગે છે. તેના કારણે અન્ય લોકો સામે અસહજતા અનુભવાઈ શકે છે. પરસેવો, સ્કેલ્પ પર જમા થતું તેલ, ગંદકી, બેક્ટેરિયા અને ફૂગનું અસંતુલન તેના મુખ્ય કારણો છે. ‘ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઑફ ટ્રાઇકોલોજી’ અનુસાર, સમગ્ર વિશ્વમાં 50%થી વધુ વયસ્કો ડૅન્ડ્રફથી પ્રભાવિત છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં ડૅન્ડ્રફના કારણે પણ સ્કેલ્પમાંથી ખરાબ ગંધ આવી શકે છે. જોકે, સારી વાત એ છે કે સ્કેલ્પની યોગ્ય સંભાળ અને કેટલીક જરૂરી સાવચેતીઓથી આ સમસ્યાને ઘટાડી શકાય છે. આથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં વાત કરીશું કે સ્કેલ્પમાંથી ખરાબ ગંધ શા માટે આવે છે. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત– ડૉ. વિજય સિંઘલ, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ડર્મેટોલોજી, શ્રી બાલાજી એક્શન મેડિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, દિલ્હી પ્રશ્ન- સ્કેલ્પમાંથી ખરાબ વાસ આવવા પાછળના સંભવિત કારણો કયા હોઈ શકે? જવાબ- ચાલો, તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ- બધા સંભવિત કારણો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- આ દુર્ગંધ દૂર કરવા માટે શું કરવું? જવાબ- આ માટે સ્કેલ્પની સ્વચ્છતાનું ખાસ ધ્યાન રાખો. સાથે જ જો દુર્ગંધનું કારણ ડેન્ડ્રફ અથવા ફંગલ-બેક્ટેરિયલ ઇન્ફેક્શન હોય તો સારવાર કરાવવી જરૂરી છે. સ્કેલ્પની દુર્ગંધ દૂર કરવા માટેની જરૂરી ટિપ્સ ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- જો ઉપર જણાવેલી સાવધાનીઓ છતાં સ્મેલ દૂર ન થાય તો શું કોઈ ઘરગથ્થુ ઉપાય પણ કરી શકાય? જવાબ- કેટલાક ઘરગથ્થુ ઉપાય સ્કેલ્પની સ્મેલ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે, જેમ કે- ચાલો હવે આ ઘરગથ્થુ ઉપાયો વિશે થોડું વિગતવાર વાત કરીએ- ટી ટ્રી ઓઇલ તેમાં એન્ટી-માઇક્રોબિયલ અને એન્ટી-ફંગલ ગુણધર્મો હોય છે, જે સ્કેલ્પની ઊંડી સફાઈ કરીને ડેન્ડ્રફ અને દુર્ગંધની સમસ્યામાં રાહત આપવામાં મદદ કરે છે. ઉપયોગ કરવાની રીત એપલ સાઇડર વિનેગર (ACV) તે સ્કેલ્પના pH સ્તરને સંતુલિત કરે છે. સાથે જ દુર્ગંધ અને ફંગસ ફેલાવતા બેક્ટેરિયાનો નાશ કરે છે. ઉપયોગ કરવાની રીત એલોવેરા જેલ એલોવેરામાં કૂલિંગ અને એન્ટી-બેક્ટેરિયલ ગુણધર્મો હોય છે, જે સ્કેલ્પને તાજગીભર્યું રાખે છે અને ઇન્ફેક્શન તથા દુર્ગંધને અટકાવે છે. ઉપયોગ કરવાની રીત ફુદીનાનું તેલ તેમાં શક્તિશાળી એન્ટી-માઇક્રોબિયલ અને કૂલિંગ ગુણધર્મો હોય છે, જે સ્કેલ્પના બેક્ટેરિયા અને ફૂગને ઘટાડે છે. તેની સુમેળભરી અને તાજગીભરી સુગંધ ખરાબ દુર્ગંધને તરત દૂર કરીને સ્કેલ્પને લાંબા સમય સુધી તાજગીભર્યું રાખે છે. ઉપયોગ કરવાની રીત લીંબુનો રસ તેમાં કુદરતી એન્ટિ-ફંગલ અને એન્ટિ-બેક્ટેરિયલ ગુણધર્મો હોય છે, જે સ્કેલ્પના વધારાના તેલ અને દુર્ગંધ પેદા કરતા બેક્ટેરિયાને દૂર કરે છે. ઉપયોગ કરવાની રીત ધ્યાન રાખો- કોઈપણ ઘરગથ્થુ ઉપાયને સ્કેલ્પ પર લગાવતા પહેલાં પેચ ટેસ્ટ જરૂર કરો. બળતરા, ખંજવાળ અથવા લાલાશ થાય તો તરત ધોઈ નાખો. સ્કેલ્પ પર ઘા અથવા ચેપ હોય તો આ ઉપાયો બિલકુલ ન લગાવો. સવાલ- શું સ્કેલ્પમાંથી આવતી દુર્ગંધ પાછળ કોઈ બીમારી અથવા આરોગ્ય સંબંધિત સ્થિતિ પણ હોઈ શકે છે? જવાબ- હા, સ્કેલ્પમાંથી આવતી દુર્ગંધ પાછળ કેટલીક બીમારીઓ અથવા આરોગ્ય સંબંધિત સ્થિતિઓ પણ હોઈ શકે છે, જેમ કે- સેબોરેહિક ડર્મેટાઇટિસ: આમાં સ્કેલ્પ પર ‘માલાસેઝિયા’ પ્રજાતિના ફૂગ વધુ પ્રમાણમાં વધવા લાગે છે. સાથે જ સીબમનું ઉત્પાદન પણ વધુ થાય છે. તેનાથી ખંજવાળ આવે છે, પોપડી નીકળે છે અને દુર્ગંધ પણ આવવા લાગે છે. સ્કેલ્પ સોરાયસિસ: આ એક ઑટોઇમ્યુન બીમારી છે, જેમાં સ્કેલ્પ પર લાલ ડાઘ અને જાડી, પોપડીવાળી પરતો જામી શકે છે. પોપડી વધુ જામી જાય ત્યારે દુર્ગંધ આવી શકે છે. સ્કેલ્પ ફોલિક્યુલાઇટિસ: આમાં વાળના મૂળની આસપાસ સોજો આવી જાય છે. નાના લાલ દાણા, ખંજવાળ અને પરુવાળા દાણા થઈ શકે છે. ચેપ લાગ્યો હોય તો દુર્ગંધ પણ આવી શકે છે. ફંગલ ઇન્ફેક્શન: માથામાં થતા દાદ જેવા ફંગલ ઇન્ફેક્શનને કારણે ખંજવાળ, પાપડીવાળા ડાઘ અને વાળ ખરવાની સમસ્યા થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તેની સાથે દુર્ગંધ પણ આવે છે. હાઇપરહાઇડ્રોસિસ: આ સ્થિતિમાં જરૂર કરતાં વધુ પરસેવો આવે છે. સ્કેલ્પ પર જમા થતો પરસેવો, તેલ અને બેક્ટેરિયા મળીને દુર્ગંધ પેદા કરી શકે છે. સવાલ- આ હેલ્થ કન્ડિશન્સની સારવાર શું છે? જવાબ- યોગ્ય સારવાર માટે પહેલા સ્કેલ્પની સમસ્યાનું કારણ જાણવું જરૂરી છે. ડૉક્ટર તેના આધારે એન્ટી-ડૅન્ડ્રફ શેમ્પૂ, એન્ટિફંગલ અથવા એન્ટિબેક્ટેરિયલ દવાઓ અને સોજો ઘટાડતી સારવાર આપી શકે છે. હાઇપરહાઇડ્રોસિસમાં પરસેવો ઓછો કરવાના ઉપાયો કરવામાં આવે છે. ડૉક્ટરની સલાહ વિના સ્ટેરોઇડ ક્રીમ અથવા દવાઓનો ઉપયોગ ન કરો. સવાલ- સ્કેલ્પમાંથી ખરાબ ગંધ આવે તો શું તરત જ ડર્મેટોલોજિસ્ટને બતાવવું જોઈએ? જવાબ- ખરાબ ગંધ આવતી હોય ત્યારે તરત જ ડર્મેટોલોજિસ્ટને બતાવવું જરૂરી નથી. પરંતુ આ સ્થિતિઓમાં ડૉક્ટરની સલાહ ચોક્કસ લો- સવાલ- વાળની યોગ્ય સંભાળ કેવી રીતે રાખવી? જવાબ- વાળ અને સ્કેલ્પને સ્વસ્થ રાખવા માટે ગ્રાફિકમાં આપેલી કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો- પ્રશ્ન- સ્કેલ્પની દુર્ગંધ દૂર થવામાં કેટલો સમય લાગે છે? જવાબ- તે દુર્ગંધના કારણ પર આધાર રાખે છે. જો તેનું કારણ પરસેવો, તેલ અથવા ગંદકી હોય તો નિયમિત સફાઈથી થોડા દિવસોમાં રાહત મળી શકે છે. જ્યારે ડેન્ડ્રફ અથવા ઇન્ફેક્શનને કારણે દુર્ગંધ આવતી હોય ત્યારે યોગ્ય સારવારમાં મહિનાઓ લાગી શકે છે. ******************* ગ્રાફિક્સ- વિપુલ શર્મા