તાલિબાને કાબુલ પર કબજો કર્યાના આજે પાંચ વર્ષ પૂરા થયા છે. પાંચ વર્ષમાં અફઘાનિસ્તાનની તસવીર સંપૂર્ણપણે બદલાઈ ગઈ છે. તાલિબાને સમગ્ર દેશ પર પોતાનો નિયંત્રણ મજબૂત કર્યો અને અર્થતંત્રમાં થોડો સુધારો આવ્યો. પરંતુ બીજી તરફ મહિલાઓના અધિકારો પર કડક પ્રતિબંધો લાગ્યા, પ્રેસની આઝાદી ઘટી અને શારીરિક સજાઓ ફરી સામાન્ય બની ગઈ. હ્યુમન રાઇટ્સ વોચના રિપોર્ટ અનુસાર, ઓગસ્ટ 2021 થી નવેમ્બર 2022 વચ્ચે અદાલતોએ ઓછામાં ઓછા 18 કેસોમાં શારીરિક સજાનો આદેશ આપ્યો. આમાંથી મોટાભાગના કેસો તથાકથિત નૈતિક ગુનાઓ સાથે સંકળાયેલા હતા. ડિસેમ્બર 2022માં પરવાન પ્રાંતના એક સ્ટેડિયમમાં ભીડ સામે 27 લોકોને જાહેરમાં કોરડા મારવામાં આવ્યા. તાલિબાન પહેલાની અફઘાન સરકારોના સમયમાં પણ શારીરિક સજા અસ્તિત્વમાં હતી, પરંતુ તાલિબાનના શાસનમાં તેને ખુલ્લેઆમ અને નિયમિતપણે લાગુ કરવામાં આવતી હતી. 15 ઓગસ્ટ 2021: તાલિબાન કાબુલમાં દાખલ થયું અફઘાનિસ્તાનમાં 15 ઓગસ્ટ 2021ના રોજ તાલિબાને કાબુલ પર કબજો કરી લીધો. થોડા જ કલાકોમાં અફઘાન સરકારનું પતન થયું. કોમર્શિયલ ફ્લાઈટ્સ રદ થઈ ગઈ અને હજારો લોકો દેશ છોડવા માટે કાબુલ એરપોર્ટ પહોંચી ગયા. તાલિબાને તે સમયે મહિલાઓના અધિકારો જાળવી રાખવા અને અમેરિકા તથા અગાઉની અફઘાન સરકાર સાથે કામ કરનારાઓને માફી આપવાનું વચન આપ્યું હતું. પ્રવક્તા સુહૈલ શાહીને કહ્યું હતું કે લોકોને પોતાની સંપત્તિ, જીવ કે સન્માનને લઈને કોઈ ખતરો રહેશે નહીં. પરંતુ આગામી પાંચ વર્ષમાં આ વચનોથી તદ્દન વિપરીત ચિત્ર જોવા મળ્યું. વિદ્યાર્થીનીઓને શાળા અને યુનિવર્સિટી જવાથી રોકવામાં આવી અફઘાનિસ્તાન હવે દુનિયાનો એકમાત્ર એવો દેશ છે જ્યાં વિદ્યાર્થીનીઓને ઔપચારિક રીતે સેકન્ડરી સ્કૂલ અને યુનિવર્સિટીમાં ભણવાથી રોકી દેવામાં આવી છે. તાલિબાન સત્તામાં આવ્યા પછી મહિલાઓ પર પાબંદીઓ સતત વધતી ગઈ. નોકરી કરવા, અને સાર્વજનિક જગ્યાઓ પર જવાને લઈને પણ અનેક પ્રકારની પાબંદીઓ લગાવવામાં આવી. UNના રિપોર્ટ મુજબ તાલિબાનના શાસનમાં અત્યાર સુધી મહિલાઓ વિરુદ્ધ 100થી વધુ ફરમાન જાહેર થયા છે. સર્વેમાં સામેલ 10માંથી 7 મહિલાઓએ પોતાની માનસિક સ્થિતિ ખરાબ કે ખૂબ ખરાબ જણાવી. અડધાથી વધુ મહિલાઓએ કહ્યું કે તેઓ મહિનામાં ફક્ત એક કે બે વાર ઘરની બહાર નીકળે છે. લગભગ ત્રણ-ચતુર્થાંશ મહિલાઓએ કોઈ પુરુષ વિના ઘરની બહાર નીકળવામાં અસુરક્ષા અનુભવવાની વાત કહી. રિપોર્ટ મુજબ, અફઘાનિસ્તાનમાં ફક્ત 7% મહિલાઓ નોકરી કરી રહી છે, જ્યારે પુરુષોમાં આ આંકડો 84% છે. પ્રેસ પર દબાણ વધ્યું, પત્રકારોએ દેશ છોડ્યો તાલિબાન શાસનમાં પત્રકારત્વ પણ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થયું છે. કમિટી ટુ પ્રોટેક્ટ જર્નાલિસ્ટ્સ એટલે કે CPJ એ અફઘાનિસ્તાનને પત્રકારો માટે વિશ્વના સૌથી ખતરનાક અને મુશ્કેલ સ્થળોમાં શામેલ કર્યું છે. 2021 પછી ઘણા અફઘાન પત્રકારો દેશ છોડી ચૂક્યા છે. તાલિબાન શાસનમાં અફઘાનિસ્તાનની ઇકોનોમીમાં સુધારો તાલિબાનના શાસન હેઠળ અફઘાનિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થા સંપૂર્ણપણે બરબાદ થઈ નથી. કેટલાક ક્ષેત્રોમાં સુધારાના સંકેતો મળ્યા છે. વર્લ્ડ બેંક અનુસાર, 2025માં અફઘાનિસ્તાનની વાસ્તવિક GDP 4.8% વધી. સરકારની ઘરેલું આવક પણ વધીને GDPના 19.8% થઈ ગઈ. પરંતુ આ વૃદ્ધિનો લાભ સામાન્ય લોકો સુધી વ્યાપકપણે પહોંચ્યો નથી. માથાદીઠ આવક ઘટી છે અને મોંઘવારી વધી છે. દેશ હજુ પણ મોટા પાયે આયાત પર નિર્ભર છે. વીજળીની અછત, બેંકિંગ સુવિધાઓ સુધી મર્યાદિત પહોંચ, મોટો અનૌપચારિક રોકડ ક્ષેત્ર અને વિદેશી મદદમાં ઘટાડો પણ આર્થિક વિકાસ માટે મોટા પડકારો છે. અફીણની ખેતીમાં 95% ઘટાડો તાલિબાન સત્તામાં આવ્યું ત્યારે અફઘાનિસ્તાન વિશ્વમાં અફીણનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત હતો. UNODC અનુસાર, 2022માં વિશ્વનું લગભગ 80% અફીણ અફઘાનિસ્તાનમાંથી આવતું હતું. એપ્રિલ 2022માં તાલિબાને પોસ્તા (અફીણનો છોડ)ની ખેતી પર પ્રતિબંધ મૂક્યો. જેની સીધી અસર ખેતી પર પડી. UNODCના 2023ના સર્વે અનુસાર, પોસ્તાની ખેતીમાં 95%નો ઘટાડો થયો. રશિયાએ તાલિબાન સરકારને માન્યતા આપી તાલિબાન સરકારને અત્યાર સુધી માત્ર રશિયાએ જ ઔપચારિક રીતે માન્યતા આપી છે. જોકે, તાલિબાનનું કહેવું છે કે તે લગભગ 40 દેશોના સંપર્કમાં છે અને ઔપચારિક માન્યતા માટે જરૂરી શરતો પૂરી કરી ચૂક્યું છે. ભારતે પણ તાલિબાન સરકારને ઔપચારિક માન્યતા આપ્યા વિના કાબુલ સાથેના તેના સંબંધો મજબૂત કર્યા છે. ઓક્ટોબર 2025માં તાલિબાનના વિદેશ મંત્રી અમીર ખાન મુત્તાકી ભારત આવ્યા હતા. તાલિબાન સરકારના કોઈ વરિષ્ઠ અધિકારીની આ ભારતની પ્રથમ મુલાકાત હતી. ચીન અને UAE એ પણ તાલિબાન દ્વારા નિયુક્ત રાજદૂતોને સ્વીકાર્યા છે, જોકે બંનેએ અત્યાર સુધી તાલિબાન સરકારને ઔપચારિક માન્યતા આપી નથી.