ઇટાલીમાં ચૂંટણી જીતનાર પક્ષ અથવા ગઠબંધનને સંસદમાં વધારાની બેઠકો આપવાના પ્રસ્તાવ પર વિવાદ ઊભો થયો છે. વડાપ્રધાન જ્યોર્જિયા મેલોનીની સરકાર આ કાયદો લાવવા માગે છે. આ અંતર્ગત ચૂંટણીમાં જીતનાર પક્ષ અથવા ગઠબંધનને સંસદમાં 105 વધારાની બેઠકો મળી શકે છે. જોકે, આ માટે તેને બંને ગૃહોમાં ઓછામાં ઓછા 42% મત મેળવવા પડશે. સરકારનું કહેવું છે કે તેનાથી દેશમાં રાજકીય સ્થિરતા આવશે અને સરકારો વારંવાર નહીં પડે. બીજી તરફ, વિરોધીઓનો આરોપ છે કે આ કાયદાથી ચૂંટણી જીતનાર ગઠબંધનને જરૂર કરતાં વધુ સત્તા મળી જશે. આ કાયદા પર આજે સંસદમાં મતદાન થવાનું છે. મેલોનીએ સ્પષ્ટ કહ્યું છે કે જો કાયદો પસાર નહીં થાય તો તે રાજીનામું આપી દેશે. આવી સ્થિતિમાં આ મતદાનને તેમની સરકાર માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યું છે. કાયદો લાગુ થયો તો બેઠકો કઈ રીતે વહેંચાશે? ઇટાલીની સંસદમાં કુલ 600 બેઠકો છે, જેમાં નીચલા ગૃહની 400 અને સેનેટની 200 બેઠકો છે. પ્રસ્તાવ મુજબ, જો કોઈ પક્ષ અથવા ગઠબંધન ઓછામાં ઓછા 42% મત મેળવીને સૌથી આગળ રહે છે, તો તેને નીચલા ગૃહમાં 70 અને સેનેટમાં 35 બોનસ બેઠકો આપવામાં આવશે. આ બેઠકો કુલ સંખ્યાની અંદર જ વહેંચવામાં આવશે. તેનો અર્થ એ નથી કે નીચલા ગૃહમાં 400ની ઉપર 70 બેઠકો ઉમેરવામાં આવશે. કુલ બેઠકો 400 જ રહેશે. આને ઉદાહરણથી સમજીએ: ધારો કે ચૂંટણીમાં હવે નવા નિયમ હેઠળ વિજેતા પાર્ટી Aના ગઠબંધનને 70 બેઠકોનું બોનસ મળશે. બાકીની બેઠકો અન્ય પક્ષો વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે. એટલે કે પાર્ટી Aને તેના 43% મતોના આધારે મળનારી બેઠકો ઉપરાંત બોનસનો લાભ મળશે, જેના કારણે સંસદમાં તેની બેઠકોની સંખ્યા તેના મતપ્રતિશત કરતાં વધુ થઈ શકે છે. ઇટાલીમાં 80 વર્ષમાં 68 સરકારો બની ઇટાલીમાં સરકારો અસ્થિર રહેવાનો લાંબો ઇતિહાસ છે. 1946માં ઇટાલી પ્રજાસત્તાક બન્યું ત્યારથી અત્યાર સુધીમાં ત્યાં 68 સરકારો બની ચૂકી છે. 1954માં તો એક સરકાર માત્ર 22 દિવસ જ ચાલી હતી. ગયા મહિને જ્યોર્જિયા મેલોનીએ એક રેકોર્ડ બનાવ્યો. સપ્ટેમ્બર 2022માં વડાપ્રધાન બન્યા બાદ તેમની સરકાર ઇટાલીના ઇતિહાસમાં સૌથી લાંબા સમય સુધી ચાલનારી સરકાર બની ગઈ. મેલોનીની વર્તમાન સરકારનો 5 વર્ષનો કાર્યકાળ આવતા વર્ષે પૂરો થવાનો છે. જોકે, જો આ કાયદાને લઈને સત્તાધારી ગઠબંધનમાં ભંગાણ પડે તો દેશમાં સમય પહેલાં ચૂંટણી પણ યોજાઈ શકે છે. વિરોધીઓએ કહ્યું- તેનાથી લોકશાહીને ખતરો વિરોધીઓનું કહેવું છે કે વધારાની બેઠકો મળવાથી ચૂંટણી જીતનાર ગઠબંધન પાસે સંસદમાં જરૂર કરતાં વધુ તાકાત આવી શકે છે. તેનાથી તે અન્ય સાંસદો સાથે ચર્ચા કર્યા વિના ઘણા મોટા નિર્ણયો લઈ શકશે. તેમાં ન્યાયાધીશો અને રાષ્ટ્રપતિની નિમણૂક જેવા મહત્વપૂર્ણ મામલાઓ પણ સામેલ છે. તેનાથી લોકશાહીને ખતરો છે. ડાબેરી વિચારધારા ધરાવતા પત્રકાર અને રાજકીય વિશ્લેષક માસિમો જિયાનિનીએ આ કાયદાની તુલના 1923માં બનેલા એક કાયદા સાથે કરી. આ કાયદાએ તે સમયે નેશનલ ફાસિસ્ટ પાર્ટીને સંસદ પર કબજો કરવામાં મદદ કરી હતી. જિયાનિનીએ પોતાના પોડકાસ્ટમાં કહ્યું, “103 વર્ષ બાદ એ જ રીત ફરીથી અપનાવવામાં આવી રહી છે. ચૂંટણી કાયદામાં ભારે બહુમતી માટે બોનસ બેઠકો આપવાથી લોકશાહીનું સંતુલન બદલાઈ જાય છે.” કાયદાના નામને લઈને પણ ચર્ચા કાયદાના સમર્થકોએ તેને ‘સ્ટેબિલિકમ’ એટલે કે ‘સ્થિરતા’ નામ આપ્યું છે. તેમનું કહેવું છે કે તેનો હેતુ ઇટાલીમાં સરકારોને સ્થિર બનાવવાનો છે. ઇટાલીનો રાજકીય ઇતિહાસ લાંબા સમય સુધી ચાલતી સરકારો માટે જાણીતો નથી. ત્યાં ઘણી સરકારો થોડા જ સમય પછી પડી ગઈ છે. બીજી તરફ, વિરોધીઓએ તેને મેલોની સાથે જોડીને ‘મેલોનેલ્લુમ’ નામ આપ્યું છે. તેમનો આરોપ છે કે મેલોનીને ફાયદો થાય તેવો ચૂંટણી કાયદો તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે, જેથી તેઓ ફરી સત્તામાં આવી શકે. જો આ કાયદો પસાર થઈ જાય છે, તો વિરોધ પક્ષો અને સંગઠનો તેને ઇટાલીની બંધારણીય અદાલતમાં પડકારવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. પ્રધાનમંત્રી પદના ઉમેદવારનું નામ પણ અગાઉથી જાહેર કરવામાં આવશે દરખાસ્તમાં એક નિયમ એવો પણ છે કે ચૂંટણી લડનાર ગઠબંધન મતદાન પહેલાં જ પ્રધાનમંત્રી પદ માટે પોતાના ઉમેદવારનું નામ જાહેર કરશે. સરકારનું કહેવું છે કે તેનાથી મતદારોને અગાઉથી ખબર રહેશે કે જીત્યા બાદ પ્રધાનમંત્રી કોણ બનશે. તેનાથી ચૂંટણીમાં સ્પષ્ટતા અને પારદર્શિતા આવશે. પરંતુ વિરોધીઓનું કહેવું છે કે ઇટાલીમાં વડાપ્રધાનની પસંદગી કરવાનો અધિકાર રાષ્ટ્રપતિનો છે. રાષ્ટ્રપતિની પસંદગી સંસદ કરે છે અને તેમની પાસે કાયદા બનાવવા તથા ન્યાયિક વ્યવસ્થા સાથે જોડાયેલા કેટલાક વિશેષ અધિકારો પણ છે. વિરોધીઓને લાગે છે કે અગાઉથી ઉમેદવાર નક્કી કરવાનો નિયમ રાષ્ટ્રપતિની ભૂમિકાને નબળી બનાવી શકે છે. અગાઉ પણ બોનસ બેઠકો આપવાનો પ્રયાસ થયો હતો ઇટાલીમાં 1993 પછીથી રાજકીય સ્થિરતા લાવવા માટે છ ચૂંટણી કાયદા બનાવવામાં આવી ચૂક્યા છે. તેમાં અગાઉ પણ વિજેતા પક્ષને વધારાની બેઠકો આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો. વર્ષ 2005માં બનાવવામાં આવેલા એક ચૂંટણી કાયદામાં પણ આવી જોગવાઈ હતી, પરંતુ 2013માં ઇટાલીની બંધારણીય અદાલતે તેને અસંવૈધાનિક જાહેર કરી દીધી હતી. અદાલતનું કહેવું હતું કે વધારાની બેઠકો આપવા માટે મતોની કોઈ લઘુત્તમ ટકાવારી નક્કી કરવામાં આવી નહોતી.