આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ(AI)ને લઈને અત્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં એક પ્રકારનો હોબાળો ચાલી રહ્યો છે. દરરોજ AIને લઈને એવા દાવા કરવામાં આવી રહ્યા છે જેનાથી સામાન્ય માણસ ડરેલો છે. એક તરફ જ્યાં OpenAI અને Anthropicના વડા કહી રહ્યા છે કે AI પર લગામ લગાવવી પડશે, તો બીજી તરફ અમેરિકી પ્રમુખ ટ્રમ્પ કહી રહ્યા છે કે આપણે AIને રોકી શકીએ નહીં નહિતર ચીન આગળ નીકળી જશે. આ દરમિયાન માઈક્રોસોફ્ટના કો-ફાઉન્ડર બિલ ગેટ્સે પણ કંઈક કહ્યું છે. બિલ ગેટ્સે એક નવી વાતચીતમાં ચેતવણી આપી છે કે વિશ્વની કોઈ પણ સરકાર અત્યારે એ મોટા ફેરફારો માટે સંપૂર્ણ રીતે તૈયાર નથી, જે AI સમાજમાં લાવી શકે છે. તેમનું કહેવું છે કે AIથી નોકરી પર અસર પડી શકે છે, સાયબર હુમલાઓનું જોખમ વધી શકે છે અને લોકોમાં AI સાથે વાતચીત કરવાનું એડિક્શન પણ લાગી શકે છે. એટલે કે આ લોકોને એડિક્ટ બનાવી શકે છે. ગેટ્સની આ ચેતવણી એવા સમયે આવી છે જ્યારે AIને લઈને વિશ્વમાં ચર્ચા તેજ થઈ ગઈ છે. એક તરફ કંપનીઓ વધુ શક્તિશાળી AI બનાવવાની હોડમાં લાગેલી છે, તો બીજી તરફ વિજ્ઞાનીઓ અને ટેક ઈન્ડસ્ટ્રીના મોટા નામો આના જોખમો અંગે ચેતવણી આપી રહ્યા છે. આ દરમિયાન ગેટ્સે કહ્યું છે કે સરકારોએ હવે ફક્ત AIનો ફાયદો જોવાને બદલે તેની અસર સામે લડવાની તૈયારીઓ પણ કરવી પડશે. જોકે અહીં એ પણ સમજવું જરૂરી છે કે ભલે AI કંપનીઓના CEO સ્લોડાઉનની વાતો કરી રહ્યા હોય, પરંતુ વાસ્તવમાં કોઈ આને સ્લોડાઉન કરવા નથી ઇચ્છતું. સરકાર ખૂબ પાછળ છે?- બિલ ગેટ્સ રોયટર્સને આપેલા ઇન્ટરવ્યુમાં બિલ ગેટ્સે કહ્યું કે કોઈ પણ સરકાર AIથી આવનારા ફેરફારો માટે એટલી તૈયારી નથી કરી રહી, જેટલી હોવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે સરકારોની તૈયારી આ મામલે ઘણી પાછળ છે. ગેટ્સ પહેલા AIને લઈને ખૂબ આશાવાદી રહ્યા છે. તેમનું માનવું રહ્યું છે કે AI સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને અન્ય જરૂરી ક્ષેત્રોમાં મોટો ફેરફાર લાવી શકે છે. પરંતુ હવે તેમનું કહેવું છે કે તેની રફતાર સાથે કેટલાક એવા જોખમો પણ સામે આવી રહ્યા છે, જેના માટે દુનિયા હજુ તૈયાર નથી. આમાં સૌથી મોટી ચિંતા નોકરીને લઈને છે. AI પહેલાથી જ એવા ઘણા કામો કરવા લાગ્યું છે, જે કેટલાક વર્ષો પહેલા સુધી માત્ર માણસોના ભરોસે હતા. આવનારા સમયમાં AI વધુ કામ કરવા લાગશે તો ઘણી નોકરીઓની શૈલી બદલાઈ શકે છે અને કેટલીક નોકરીઓની જરૂરિયાત પણ ઓછી થઈ શકે છે. ગેટ્સે સાયબર અટેક્સ અને AI આધારિત જોખમો અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ સિવાય તેમણે AI આધારિત વાતચીત કરનારા ડિજિટલ સાથીઓની વધતી લોકપ્રિયતા સામે પણ સાવચેત કર્યા છે. તેમને ડર છે કે લોકો આની સાથે જરૂરિયાત કરતાં વધુ જોડાઈ શકે છે. AIની સૌથી મોટી લડાઈ અમેરિકા અને ચીન વચ્ચે ગેટ્સે AIની હોડમાં ચીનની ઝડપના પણ વખાણ કર્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે અમેરિકા અને ચીન બંને પાસે ઘણી એવી સંસ્થા છે, જે દુનિયાના સૌથી ઉત્તમ AI મોડેલ બનાવવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. જણાવવાનું કે ગઇકાલે એટલે કે 14 સપ્ટેમ્બરે ટ્રમ્પે એક પોસ્ટેડ મેસેજમાં કહ્યું હતું કે AI સ્લોડાઉન થઈ શકે નહીં, કારણ કે ચીન આ જ ઈચ્છે છે. ચીની અને અમેરિકી AI મોડેલ્સમાં વધારે ફરક નથી- ગેટ્સ ગેટ્સના મતે બંને દેશોના સૌથી શ્રેષ્ઠ AI મોડેલ વચ્ચેનો તફાવત વધારે નથી. તેમણે આને અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની એક પ્રકારની મોટી AI સ્પર્ધા ગણાવી છે. અમેરિકી પ્રમુખ અને ત્યાંની AI કંપનીઓને પણ આ જ વાતનો ડર છે કે અમેરિકાની સરખામણીએ ચીનનું AI ક્યાંક આગળ ન નીકળી જાય. એટલા માટે જ ટ્રમ્પે પોસ્ટમાં કહ્યું છે કે જે જીતશે એ જ જીતશે અને ચીન કરતાં AIમાં અમેરિકા ઘણું આગળ છે. આ વાત એટલા માટે પણ મહત્ત્વની છે કારણ કે અમેરિકા સતત AIમાં પોતાની સરસાઈ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે અને ચીન ઝડપથી પોતાની AI ટેકનોલોજી વિકસાવી રહ્યું છે. એવામાં બંને દેશો વચ્ચેની AIની હોડ માત્ર ટેકનોલોજી સુધી સીમિત નથી રહી. તેની અસર વેપાર, સુરક્ષા, નોકરી અને દુનિયાની રાજનીતિ પર પણ પડી શકે છે. ગેટ્સનું માનવું છે કે આ હોડનો ફાયદો માત્ર અમેરિકા અને ચીન સુધી સીમિત ન રહેવો જોઈએ. તેમનું કહેવું છે કે AIનો ઉપયોગ ગરીબ દેશો અને એ લોકો સુધી પણ પહોંચવો જોઈએ, જેમની પાસે આજે સારી સ્વાસ્થ્ય અને શિક્ષણ સુવિધાઓ નથી. ગેટ્સ ફાઉન્ડેશન AI પર 1 અબજ ડોલર ખર્ચ કરશે બિલ ગેટ્સની ચેતવણીની સાથે જ ગેટ્સ ફાઉન્ડેશને AIને લઈને એક મોટી જાહેરાત કરી છે. ફાઉન્ડેશન આગામી બે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા 1 અબજ ડોલર, એટલે કે લગભગ 8,000 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ કરવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે. આ પૈસાનો ઉપયોગ સ્વાસ્થ્ય, શિક્ષણ અને ખેતી જેવા ક્ષેત્રોમાં AIની પહોંચ વધારવા માટે કરવામાં આવશે. ફાઉન્ડેશનનો હેતુ એ છે કે AIનો ફાયદો માત્ર અમીર દેશો અને મોટી કંપનીઓ સુધી સીમિત ન રહે. ફાઉન્ડેશન ખાસ કરીને એ ભાષાઓ અને વિસ્તારો પર પણ ધ્યાન આપવા માંગે છે, જેને હાલના AI મોડેલ એટલી સારી રીતે સમજતા નથી. આનો અર્થ એ છે કે સ્થાનિક ભાષાઓ માટે બહેતર AI મોડેલ અને ડેટા તૈયાર કરવા પર પણ પૈસા રોકવામાં આવશે. ગરીબ દેશો માટે AI બની શકે છે મોટું હથિયાર ગેટ્સનું કહેવું છે કે AIને માત્ર જોખમ તરીકે ન જોવું જોઈએ. યોગ્ય રીતે ઉપયોગ કરવામાં આવે તો આ દુનિયાના ગરીબ લોકો માટે બહુ મોટો ફાયદો લાવી શકે છે. સ્વાસ્થ્યના ક્ષેત્રમાં AI ડોક્ટરો અને સ્વાસ્થ્ય કર્મચારીઓની કમી પૂરી કરવામાં મદદ કરી શકે છે. તે રોગની ઓળખ, સારવાર અને નવી દવાઓ તથા રસીઓની શોધમાં મદદ કરી શકે છે.
શિક્ષણમાં AI એવા વિદ્યાર્થીઓ સુધી સારું શિક્ષણ પહોંચાડી શકે છે, જ્યાં સારા શિક્ષકો ઉપલબ્ધ નથી. ખેતીમાં આ ખેડૂતોને હવામાન, પાક અને બીજી જરૂરી માહિતી આપવામાં મદદ કરી શકે છે. ગેટ્સે AIને એલિયન સાથે કેમ સરખાવ્યું? બિલ ગેટ્સે AIના ભવિષ્યને સમજાવવા માટે એક રસપ્રદ ઉદાહરણ આપ્યું. તેમણે કહ્યું કે ફિલ્મોમાં અવારનવાર એવું બતાવવામાં આવે છે કે એલિયન ધરતી પર હુમલો કરવા આવે છે અને ત્યારબાદ અમેરિકા, ચીન અને બાકીના દેશો પોતાના મતભેદો ભૂલીને એકસાથે આવી જાય છે. ગેટ્સના મતે AI કંઈક અંશે એવો જ મોકો છે. તેમનું કહેવું છે કે AI આપણી સામે આવી ચૂક્યું છે અને દુનિયાએ આની સાથે મળીને કામ કરવાની જરૂર છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે AIને લઈને અમેરિકા, ચીન અને બીજા દેશો વચ્ચે માત્ર સ્પર્ધા ન થવી જોઈએ. કેટલાક કેસોમાં તેમણે સાથે મળીને એવા નિયમો બનાવવા પડશે, જેનાથી AI નો ગેરઉપયોગ રોકી શકાય. સરકારો પાસે કેટલો સમય છે? આ જ આખી ચર્ચાનો સૌથી મહત્વનો સવાલ છે. AIનો વિકાસ એટલી ઝડપથી થઈ રહ્યો છે કે સરકારો માટે નવા નિયમો બનાવવાની રફતાર અને AIના વિકાસની રફતાર વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળી રહ્યો છે. દુનિયામાં અત્યારે AI માટે નિયમો બનાવવાનો પ્રયાસ ચાલી રહ્યો છે, પરંતુ આ વાત પર દેશો વચ્ચે સંમતિ નથી કે કેટલા કડક નિયમો હોવા જોઈએ. અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની AI સ્પર્ધા આ મામલાને વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે, કારણ કે કોઈ પણ દેશ એવા નિયંત્રણો નથી ઈચ્છતો જેનાથી તે બીજા દેશથી પાછળ રહી જાય.