સવાલ- હું 30 વર્ષની છું અને એક ખાનગી કંપનીમાં કામ કરું છું. આ વખતે કરવાચોથના દિવસે પણ ઓફિસ જવાનું છે, પરંતુ સાસરીમાં આ તહેવારને લઈને ઘણો ઉત્સાહ રહે છે. મારી સાસુ ઇચ્છે છે કે હું સવારે સરગીથી લઈને સાંજની પૂજા સુધીની તમામ વિધિઓ યોગ્ય રીતે નિભાવું. મને પણ તહેવાર ઉજવવો ગમે છે, પરંતુ ઓફિસની સાથે ઘરના બધા કામ સંભાળવા મુશ્કેલ બની જાય છે. મારા પતિ ઘરના કામોમાં બિલકુલ મદદ કરતા નથી. જ્યારે હું તેમની પાસે મદદ માગું છું, ત્યારે તેઓ કહે છે કે આ બધું સ્ત્રીઓનું કામ છે. મારો થાકને કોઈ સમજતું નથી. હું મારા પતિ અને સાસુને કેવી રીતે સમજાવું કે તહેવારની તૈયારીઓ આપણે સૌએ મળીને કરવી જોઈએ? નિષ્ણાત– ડૉ. જયા સુકુલ, ક્લિનિકલ સાઇકોલોજિસ્ટ, નોઈડા કરવાચોથ ઘણા પરિવારો માટે આસ્થા, પ્રેમ અને પરંપરાનો તહેવાર છે. પરંતુ ઘણી સ્ત્રીઓ માટે આ દિવસ ખુશીની સાથે વધારાની જવાબદારીઓ પણ લઈને આવે છે. નોકરી, ઘરના કામ, વ્રત અને પૂજાની તૈયારી. આ બધાની વચ્ચે તેમનો થાક ઘણીવાર અવગણાઈ જાય છે. તમે પણ આવી જ સ્થિતિમાં છો. તેથી સૌથી પહેલાં તો એ સમજો કે તમારી મુશ્કેલી બિલકુલ વાજબી છે. તમારી થાક અને મદદની જરૂરિયાત યોગ્ય છે. આ કોઈ ગેરવાજબી માંગ નથી. તમને તહેવાર ઉજવવો ગમે છે. તમે પરિવારની પરંપરાઓનું સન્માન પણ કરો છો. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે બધી જવાબદારી એકલી તમે જ સંભાળો. સૌથી પહેલાં તમારી લાગણીઓને સમજો જ્યારે તમે આખો દિવસ ઑફિસમાં કામ કરો છો અને ઘરે પરત ફર્યા પછી પણ બધી જવાબદારીઓ તમારે જ નિભાવવી પડે છે, ત્યારે થાક લાગવો સ્વાભાવિક છે. જો આ થાકને સમજવાને બદલે પાર્ટનર અને પરિવાર તેને તમારી જ જવાબદારી ગણાવે, તો મનમાં ગુસ્સો અને દુઃખ પેદા થઈ શકે છે. મનોવિજ્ઞાનમાં તેને ભાવનાત્મક થાક અને માનસિક બોજ સાથે જોડીને જોવામાં આવે છે. માનસિક બોજનો અર્થ માત્ર કામ કરવું નથી. તેમાં શું બનાવવું છે, કઈ વસ્તુની તૈયારી કરવી છે અને કયું કામ ક્યારે પૂરું થશે એ વિચારવું પણ સામેલ છે. શક્ય છે કે તમે બહારથી બધું સંભાળી રહ્યાં હો, પરંતુ અંદરથી પરેશાન હો. એ પણ શક્ય છે કે ધીમે ધીમે તમારા મનમાં તહેવારને લઈને ઉત્સાહ ઓછો થવા લાગે. તેથી તમારી ભાવનાઓને દબાવશો નહીં. તમારી જાતને પૂછો કે તમને સૌથી વધુ મુશ્કેલી કઈ બાબતથી છે. જેમ કે– જ્યારે તમને તમારી મુશ્કેલી સ્પષ્ટ રીતે સમજાશે, ત્યારે તેને અન્ય લોકો સમક્ષ રજૂ કરવું સરળ બનશે. પતિ સાથે આ વિશે કેવી રીતે વાત કરવી? જો તમારા પતિ કહે છે કે ઘરનાં કામ મહિલાઓની જવાબદારી છે, તો આ માત્ર કામના વિભાજનનો મુદ્દો નથી. આ ઘર અને સંબંધોને જોવાના તેમના દૃષ્ટિકોણ સાથે પણ જોડાયેલો છે. શક્ય છે કે તેમણે પોતાના પરિવારમાં હંમેશાં મહિલાઓને જ ઘર સંભાળતાં જોયા હોય. આવી સ્થિતિમાં તેમને આ વ્યવસ્થા સામાન્ય લાગતી હોય. પરંતુ કોઈ વ્યવસ્થા જૂની છે, એટલા માત્રથી તે યોગ્ય બની જતી નથી. તેમની સાથે દલીલ કરવાને બદલે કોઈ શાંત સમયે વાત કરો. વાતચીતની શરૂઆત આરોપથી ન કરો. એવું ન કહો કે તમે ક્યારેય મારી મદદ કરતા નથી. તેના બદલે તમારી મુશ્કેલી જણાવો. તમે કહી શકો છો- “મને કરવાચોથ ઉજવવી ગમે છે. હું ઇચ્છું છું કે આપણે તેને ખુશીથી મનાવીએ. પરંતુ ઓફિસની સાથે બધી તૈયારી એકલા કરવી મારા માટે મુશ્કેલ છે. મને તમારા સહયોગની જરૂર છે.” આ રીતે તમે તેમને દોષી ઠેરવવાને બદલે તમારી જરૂરિયાત જણાવી રહ્યાં છો. ધ્યાન રાખો કે વાતચીતનો હેતુ પતિને હરાવવાનો નથી. હેતુ એવી વ્યવસ્થા બનાવવાનો છે, જેમાં તમારી બંનેની જરૂરિયાતો અને મહેનતને મહત્વ મળે. જવાબદારીઓનું યોગ્ય વિભાજન ઘણી વાર પરિવારમાં એવું કહી દેવું સહેલું હોય છે કે બધા મળીને કામ કરીશું. પરંતુ જ્યાં સુધી એ નક્કી ન થાય કે કોણ શું કરશે, ત્યાં સુધી કામનો બોજો એ જ વ્યક્તિ પર આવી પડે છે, જે પહેલેથી જ બધું સંભાળી રહી હોય. તેથી પતિ સાથે બેસીને કામોની યાદી બનાવો. સરગીની તૈયારી, પૂજાની સામગ્રી, બજારમાંથી ખરીદી, ઘરની સફાઈ અને રાત્રિભોજન જેવા તમામ કામો વહેંચી લો. તમે તમારી અનુકૂળતા મુજબ કેટલાક કામ અગાઉથી કરી શકો છો. પતિ બજારમાંથી સામાન લાવી શકે છે, પૂજાની તૈયારી કરી શકે છે અથવા રાત્રિભોજનની જવાબદારી લઈ શકે છે. સાસુ પણ પોતાની ઇચ્છા અને ક્ષમતા અનુસાર કેટલાક કામ સંભાળી શકે છે. એ જરૂરી નથી કે દરેક વ્યક્તિ સમાન કામ કરે. જરૂરી એ છે કે કામની વહેંચણી સૌની ઉપલબ્ધતા અને ક્ષમતાને ધ્યાનમાં રાખીને કરવામાં આવે. પરંપરાનું સન્માન અને સાસુ સાથે વાતચીત તમારી સાસુ માટે કરવાચોથનું વિશેષ મહત્વ હોઈ શકે છે. શક્ય છે કે તેઓ આ તહેવારને પરિવારની પરંપરા અને વહુની ભાગીદારી સાથે જોડીને જોતા હોય. તેમને એવું પણ લાગી શકે છે કે વિધિઓ યોગ્ય રીતે કરવી એ પરિવાર પ્રત્યે સન્માન દર્શાવવાનો એક માર્ગ છે. આવી સ્થિતિમાં સીધું એવું કહેવાનું ટાળો કે આટલી બધી વિધિઓ જરૂરી નથી. તેનાથી તેમને એવું લાગી શકે છે કે તમે તેમની માન્યતાઓને મહત્વ આપતા નથી. તેના બદલે તમારી સ્થિતિ સમજાવો. તમે કહી શકો છો– “મમ્મીજી, મને પણ કરવાચોથ ઉજવવી ગમે છે. હું ઇચ્છું છું કે બધી વિધિઓ સારી રીતે થાય. પરંતુ તે દિવસે ઑફિસ પણ જવાનું છે. જો આપણે થોડી તૈયારીઓ પહેલાં કરી લઈએ અને બાકીનું કામ સાથે મળીને કરીએ, તો હું પણ તહેવારનો આનંદ માણી શકીશ.” આ વાતચીતમાં તમારી વાત સ્પષ્ટ રાખો. માત્ર એટલા માટે હા ન કહો કે તેમને ખરાબ લાગી શકે છે. સન્માનનો અર્થ તમારી મુશ્કેલી છુપાવવી નથી. તમે તેમને એ પણ પૂછી શકો છો કે તેઓ કઈ વિધિઓને સૌથી વધુ મહત્વપૂર્ણ માને છે. તેનાથી જરૂરી તૈયારીઓને પ્રાથમિકતા આપવી સરળ બનશે. તમારી મર્યાદાઓ નક્કી કરતાં શીખો ઘણી મહિલાઓ પરિવારને ખુશ રાખવા માટે પોતાની જરૂરિયાતોને પાછળ રાખી દે છે. તેમને લાગે છે કે ના પાડવાથી લોકો તેમને સ્વાર્થી સમજશે. ક્યારેક તેમને સારી વહુ અથવા સારી પત્ની સાબિત કરવાનું દબાણ પણ અનુભવાય છે. પરંતુ દરેક અપેક્ષા પૂરી કરવી તમારી જવાબદારી નથી. તમે નોકરી કરો છો. તમને આરામની જરૂર છે. તમને તમારા સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવાનો પણ અધિકાર છે. આનો અર્થ એ નથી કે તમારે દરેક રીત-રિવાજથી દૂર થઈ જવું જોઈએ. તમે તમારી સુવિધા અનુસાર તૈયારી કરી શકો છો. કેટલાક કામ ઓછા કરી શકો છો. કેટલીક તૈયારીઓ અગાઉથી પૂર્ણ કરી શકો છો. પતિનો સહયોગ ઉપકાર નથી, ભાગીદારી છે ઘરના કામોમાં મદદ કરવી અને ઘરની જવાબદારી વહેંચવી એ બે અલગ બાબતો છે. મદદનો અર્થ એ છે કે ઘરની જવાબદારી કોઈ એક વ્યક્તિની છે અને બીજી વ્યક્તિ ક્યારેક તેનો હાથ બટાવે છે. ભાગીદારીનો અર્થ એ છે કે બંને ઘર અને તેની જવાબદારીને પોતાની સહિયારી જવાબદારી માને છે. જો પતિ કહે કે ઘરના કામો મહિલાઓનાં છે, તો તેમને પૂછો કે નોકરી કર્યા પછી ઘર અને પરિવારની સંપૂર્ણ જવાબદારી પણ માત્ર પત્નીની જ હોવી જોઈએ? આ વાતને માત્ર કરવાચોથ સુધી મર્યાદિત ન રાખો. તહેવારના દિવસની મુશ્કેલી ઘણીવાર રોજિંદી અસમાન વ્યવસ્થાને સામે લાવે છે. તેથી જરૂરી છે કે તમે બંને સામાન્ય દિવસોમાં પણ કામ વહેંચવા અંગે વાત કરો. જો પતિ તમારી વાત ન સમજે, તો શું કરવું? શક્ય છે કે પહેલી વાતચીતમાં પતિ તમારી વાત સ્વીકારે નહીં. તેઓ જૂની વિચારસરણીનો હવાલો આપે અથવા કહે કે પહેલાં પણ મહિલાઓ બધું કરતી હતી. આવી સ્થિતિમાં તરત જ દલીલ વધારવાને બદલે તમારી વાત પર શાંત અને સ્પષ્ટ રહો. તેમને સમજાવો કે પરિસ્થિતિઓ બદલાઈ ગઈ છે. નોકરી અને ઘરની જવાબદારીઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવવું જરૂરી છે. પરિવારનો સાથ મળવાથી તહેવારનો આનંદ પણ વધે છે. જો દર વખતે તમારી જરૂરિયાતોને નકારી કાઢવામાં આવે, તો આ સમસ્યાને ગંભીરતાથી લો. વારંવાર થતી અવગણનાથી સંબંધમાં નારાજગી અને ભાવનાત્મક અંતર વધી શકે છે. તમે બંને કોઈ વિશ્વાસપાત્ર મેરેજ કાઉન્સેલરની મદદ પણ લઈ શકો છો. તેનાથી વાતચીતને વધુ સારી દિશા મળી શકે છે. તહેવાર ભારણ નહીં, ખુશીઓની તક કરવાચોથનો ઉદ્દેશ પરિવારનો પ્રેમ અને જોડાણ વધારવાનો છે. જો તેની તૈયારીઓ જ તણાવનું કારણ બની જાય, તો પરિવારે પોતાની વ્યવસ્થા પર વિચાર કરવો જોઈએ. તમે પતિ અને સાસુ સાથે મળીને એવી રીત પસંદ કરી શકો છો, જેમાં પરંપરા પણ જળવાઈ રહે અને તમારા સ્વાસ્થ્ય તથા સમયનું પણ ધ્યાન રાખી શકાય. દરેક વિધિ બરાબર એ જ રીતે કરવી જરૂરી નથી, જેમ તે પહેલાં કરવામાં આવતી હતી. પરિવારની પરિસ્થિતિ અનુસાર ફેરફારો કરી શકાય છે. યાદ રાખો કે– અંતિમ વાત તમારે પરિવારની પરંપરાઓનું સન્માન કરવા અને તમારી જરૂરિયાતોનું ધ્યાન રાખવા—આ બેમાંથી કોઈ એક પસંદ કરવાની જરૂર નથી. એક સ્વસ્થ સંબંધમાં બંને માટે જગ્યા હોય છે. તહેવારની ખુશી ત્યારે જ ટકાઉ રહેશે, જ્યારે તેની જવાબદારી પણ સહિયારી હશે. …………………..…..….. સંબંધો સાથે જોડાયેલી કોઈ મૂંઝવણ છે? દિલની વાત ખુલ્લેઆમ કહો. MyTalkIndia by Dainik Bhaskar એક સુરક્ષિત, ગોપનીય અને નિર્ણયમુક્ત જગ્યા છે, જ્યાં તમે તમારા માનસિક અને ભાવનાત્મક સ્વાસ્થ્ય માટે અમારા પ્રોફેશનલ કાઉન્સેલર્સ સાથે બિલકુલ મફતમાં ચેટ કરી શકો છો. ચેટ કરવા માટે અહીં ક્લિક કરો.