કરવાચોથનો તહેવાર નજીક આવતા જ બજારોમાં રોનક વધી ગઈ છે. લોકો તહેવાર માટે નવા કપડાં અને ગિફ્ટ્સ ખરીદી રહ્યા છે. આ અવસરનો લાભ લેવા માટે ઑનલાઇન શૉપિંગ પ્લેટફૉર્મ્સ પણ ડિસ્કાઉન્ટ અને સ્પેશલ ઑફર્સ આપી રહ્યા છે. સાયબર ઠગો પણ આ તકનો લાભ ઉઠાવીને નકલી ઑફર્સ દ્વારા લોકોને નિશાન બનાવી રહ્યા છે. છેલ્લા દિવસોમાં મધ્ય પ્રદેશના ગ્વાલિયરમાં ઑનલાઇન છેતરપિંડીના આવા બે કેસ સામે આવ્યા છે. પ્રથમ કેસમાં એક મહિલાએ વૉટ્સએપ પર આવેલા ‘કરવાચોથ ફ્રી ગિફ્ટ’ મેસેજમાં આપેલી લિંક પર ક્લિક કર્યું. થોડી જ વારમાં તેના બેંક ખાતામાંથી ₹500 કપાઈ ગયા. વળી, બીજા કેસમાં એક યુવક પોતાની પત્ની માટે ઑનલાઇન ગિફ્ટ શોધી રહ્યો હતો. આ દરમિયાન સોશિયલ મીડિયા પર દેખાયેલી એક કરવાચોથ ઑફરની લિંક પર ક્લિક કરતાં જ તેના UPI ખાતામાંથી ₹1,700 કપાઈ ગયા. આવી સ્થિતિમાં કરવાચોથના નામે ચાલી રહેલા આ પ્રકારના સ્કેમ વિશે જાણવું જરૂરી છે. આથી આજે ‘સાયબર લિટરસી’માં ‘કરવાચોથ ફ્રી ગિફ્ટ સ્કેમ’ વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- રાહુલ મિશ્રા, સાયબર સિક્યુરિટી સલાહકાર, ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ સવાલ- ‘કરવાચોથ ફ્રી ગિફ્ટ સ્કેમ’ શું છે? જવાબ- આ એક સાયબર ફ્રોડ છે. તેમાં ઠગો કરવાચોથના નામે ફ્રી ગિફ્ટ, ખાસ ઑફર અથવા ડિસ્કાઉન્ટની લાલચ આપીને છેતરપિંડી કરે છે. સવાલ- તહેવારોમાં ગિફ્ટ અને ઑફર સાથે જોડાયેલા સાયબર ફ્રોડ કેમ વધી જાય છે? જવાબ- આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- ઠગો કરવાચોથના નામે કેવા પ્રકારની ઑફર આપી શકે છે? જવાબ- સાયબર સિક્યુરિટી સલાહકાર રાહુલ મિશ્રાના જણાવ્યા અનુસાર, ઠગો કરવાચોથના નામે અનેક પ્રકારની નકલી ઑફર મોકલી શકે છે, જેમ કે- સવાલ- ઠગ આ સ્કેમમાં લોકોને કેવી રીતે ફસાવે છે? જવાબ- ઠગ ઑફરના નામે APK ફાઇલ અથવા લિંક મોકલીને સ્કેમને અંજામ આપે છે. સ્કેમની આખી પ્રક્રિયા ગ્રાફિક દ્વારા સમજો- પ્રશ્ન- APK ફાઇલ શું છે? શંકાસ્પદ APK ઇન્સ્ટોલ કરવાથી કયા જોખમો થઈ શકે છે? જવાબ- આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- કઈ સામાન્ય ભૂલોને કારણે લોકો આ સ્કેમમાં ફસાઈ જાય છે? જવાબ- નાની-સરખી બેદરકારી પણ સાયબર છેતરપિંડીનું કારણ બની શકે છે. સ્કેમ સાથે જોડાયેલી તમામ સામાન્ય ભૂલો જુઓ- સવાલ- બનાવટી અને નકલી ઑફરને કેવી રીતે ઓળખવું? જવાબ- કેટલાક સરળ સંકેતો દ્વારા અસલી અને નકલી ઑફરની ઓળખ કરી શકાય છે. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- જો ભૂલથી APK ફાઇલ ડાઉનલોડ કરી લીધી હોય અથવા નકલી લિંક ખોલી લીધી હોય તો તરત શું કરવું? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં ગભરાશો નહીં, તરત આ પગલાં લો- APK તરત અનઇન્સ્ટોલ કરો. 2-ફેક્ટર ઓથેન્ટિકેશન ચાલુ કરો. જો બેંક ખાતામાંથી શંકાસ્પદ ટ્રાન્ઝેક્શન થયું હોય તો તરત બેંકને જાણ કરો. સવાલ- જો પૈસા કપાઈ ગયા હોય તો તરત કયા પગલાં લેવા જોઈએ? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં સમય બગાડશો નહીં. તરત આ પગલાં લો- સવાલ- તહેવારોની સિઝનમાં સ્કેમથી બચવા માટે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? જવાબ- તહેવારોની સિઝનમાં કોઈપણ ઑફર પર તરત વિશ્વાસ ન કરો. સ્કેમથી બચવા માટે ગ્રાફિકમાં આપેલી આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો- પ્રશ્ન- આ સ્કેમની ફરિયાદ ક્યાં અને કેવી રીતે કરવી? જવાબ- તેને પોઈન્ટર્સ દ્વારા સમજો- પ્રશ્ન- ફરિયાદ કરતી વખતે કયા-કયા પુરાવા સુરક્ષિત રાખવા જોઈએ? જવાબ- ફરિયાદ કરતી વખતે છેતરપિંડી સંબંધિત તમામ ડિજિટલ પુરાવા સુરક્ષિત રાખો, જેમ કે- …………………….. ગ્રાફિક- અજીત સિંહ