વાળ આપણા વ્યક્તિત્વનો મહત્વપૂર્ણ હિસ્સો છે. ઘાટા, મજબૂત અને ચમકદાર વાળ માત્ર આત્મવિશ્વાસ જ વધારતા નથી, પરંતુ સારા સ્વાસ્થ્યની નિશાની પણ હોય છે. અચાનક વાળ ખરવા ચિંતાનો વિષય છે. ઘણીવાર લોકો તેનો દોષ ઋતુ, પાણી અથવા શેમ્પૂને આપે છે. જ્યારે ઘણી વખત સમસ્યાનું મૂળ શરીરમાં હોય છે. ‘નેશનલ લાઇબ્રેરી ઑફ મેડિસિન’માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ અનુસાર, અચાનક અને વધુ પડતા વાળ ખરવા ઘણીવાર ‘ટેલોજન ઇફ્લુવિયમ’ નામની સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા સાથે સંકળાયેલા હોય છે. તેમાં તણાવ, પોષક તત્ત્વોની ઊણપ અથવા હોર્મોનલ ફેરફારોને કારણે મોટી સંખ્યામાં વાળ સમય પહેલાં ખરવા લાગે છે. જોકે સારી વાત એ છે કે મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં યોગ્ય કારણ જાણી લઈને અને જીવનશૈલીમાં કેટલાક જરૂરી ફેરફારો કરીને આ સમસ્યાને ઘણી હદ સુધી નિયંત્રિત કરી શકાય છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં હેર ફોલની સમસ્યાને વિગતવાર સમજીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત: ડૉ. ભાવુક ધીર, કન્સલ્ટન્ટ- ડર્મેટોલોજી, પીએસઆરઆઈ હોસ્પિટલ, નવી દિલ્હી સવાલ- જો અચાનક ખૂબ વધારે વાળ ખરવા લાગે, તો તેની પાછળ કયા સંભવિત કારણો હોઈ શકે? જવાબ- તેની પાછળ ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. હેર ટ્રીટમેન્ટ, વારંવાર કલરિંગ અથવા હીટ સ્ટાઇલિંગને કારણે વાળ નબળા પડીને તૂટવા લાગે છે. બીજી તરફ, મહિલાઓમાં પ્રેગ્નન્સી પછી થોડા સમય સુધી વાળ વધારે ખરે છે. બધા કારણો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- હેર ફોલનું કારણ કેવી રીતે ઓળખવું? જવાબ- આ માટેનો સૌથી યોગ્ય રસ્તો એ છે કે પેટર્ન, સમય અને સાથે દેખાઈ રહેલા લક્ષણોને જોડીને જોવામાં આવે. તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- 1) તણાવ/ભાવનાત્મક આઘાત 2) પોષણની ઊણપ 3) હોર્મોનલ ફેરફારો (થાઇરોઇડ/PMOS) 4) બીમારી/ઇન્ફેક્શન પછી 5) દવાઓની આડઅસર 6) માથાની ત્વચાની સમસ્યા 7) હેર ટ્રીટમેન્ટ/હેરસ્ટાઇલ 8) આનુવંશિક કારણ 9) ઋતુ બદલાવ જો થોડા અઠવાડિયા માટે જ હેર ફોલ વધે અને પછી આપમેળે ઠીક થઈ જાય, તો તે સીઝનલ શેડિંગ છે. સવાલ- હેરફોલ રોકવા માટે શું કરવું? જવાબ- યોગ્ય હેર કેર અને હેલ્ધી લાઇફસ્ટાઇલથી હેર ફોલને ઘણી હદ સુધી નિયંત્રિત કરી શકાય છે. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- ક્યારે તરત જ ડૉક્ટરને બતાવવું જોઈએ? જવાબ- આ પરિસ્થિતિઓમાં ડર્મેટોલોજિસ્ટની સલાહ લેવી જરૂરી છે- સવાલ- સામાન્ય રીતે કેટલા વાળ ખરવા સામાન્ય છે? જવાબ- દરરોજ 50-100 વાળ ખરવા સામાન્ય માનવામાં આવે છે. હકીકતમાં, આપણા વાળ વૃદ્ધિના અલગ-અલગ તબક્કાઓ (એનાજેન, કેટાજેન અને ટેલોજન)માંથી પસાર થાય છે. કોઈપણ સમયે આશરે 10% વાળ ‘ટેલોજન ફેઝ’ (વાળ ખરવાનો તબક્કો)માં હોય છે. સવાલ- હેર ફોલ અને હેર લોસમાં શું તફાવત છે? જવાબ- આનો તફાવત વાળના હેર ગ્રોથ સાયકલ અને ફોલિકલના પેટર્ન પરથી સમજાય છે, જેમ કે- હેર ફોલ હેર લોસ સવાલ- શું હવામાન બદલાય ત્યારે પણ વાળ ખરે છે? જવાબ- હા, તેને ‘સીઝનલ હેર ફોલ’ કહેવામાં આવે છે. હવામાનમાં ફેરફાર વાળના ગ્રોથ સાયકલને અસર કરે છે. સામાન્ય રીતે 2-6 અઠવાડિયામાં તે આપમેળે ઠીક થઈ જાય છે અને નવા વાળ ઊગવા લાગે છે. સવાલ- સ્કાલ્પ હેલ્ધી છે કે નહીં, તે કેવી રીતે ઓળખવું? જવાબ- વાળના સારા સ્વાસ્થ્યનું મૂળ હેલ્ધી સ્કાલ્પ છે. સ્કાલ્પ હેલ્ધી છે કે નહીં, તેના તમામ સંકેતો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- શું વાળ ખરવા કોઈ બીમારીનો સંકેત પણ હોઈ શકે છે? જવાબ- હા, ક્યારેક વાળ ખરવા એ માત્ર વાળની સમસ્યા નથી હોતી, પરંતુ કોઈ બીમારીનું સંકેત પણ હોઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- આપણી કઈ ખરાબ આદતોને કારણે વાળને નુકસાન થાય છે? જવાબ- રોજિંદી કેટલીક ખરાબ આદતો વાળને નબળા બનાવી શકે છે. ગ્રાફિકમાં આવી આદતોની યાદી જુઓ- સવાલ- સ્વસ્થ વાળ માટે શું ખાવું? જવાબ- મજબૂત અને ઘાટા વાળ માટે યોગ્ય પોષણ જરૂરી છે. આ માટે આહારમાં કેટલીક વસ્તુઓ જરૂરથી સામેલ કરો. ગ્રાફિકમાં જુઓ-
વાળ ખરવા સંબંધિત સામાન્ય સવાલો અને જવાબો સવાલ- શું દરરોજ વાળ ધોવા યોગ્ય છે? જવાબ- સામાન્ય રીતે 2-3 દિવસે એક વખત વાળ ધોવાનું સંતુલિત માનવામાં આવે છે. સવાલ- શું વારંવાર શેમ્પૂ બદલવાથી વાળ ખરી શકે છે? જવાબ- હા, તેનાથી સ્કાલ્પનું સંતુલન બગડી શકે છે. સવાલ- શું હાર્ડ વોટરને કારણે વાળ વધુ ખરી શકે છે? જવાબ- હાર્ડ વોટરમાં કેલ્શિયમ અને મેગ્નેશિયમ જેવા મિનરલ્સ વધુ પ્રમાણમાં હોય છે. આ વાળ પર જમા થઈને તેમને રૂખા, નિર્જીવ અને નબળા બનાવી દે છે. સવાલ- શું વાળના ગ્રોથ માટે ઓઈલિંગ જરૂરી છે? જવાબ- વાળનો ગ્રોથ મૂળમાંથી થાય છે, જે બ્લડ સર્ક્યુલેશન, હોર્મોન્સ અને પોષણ પર આધારિત હોય છે. માત્ર તેલ લગાવવાથી નવા વાળ ઊગતા નથી. જોકે ઓઈલિંગથી વાળ સ્વસ્થ રહે છે. સવાલ- શું હેરકટ કરાવવાથી વાળ ખરવાનું ઓછું થાય છે? જવાબ- ના, વાળનો ગ્રોથ અને ખરવાની પ્રક્રિયા બંને હેર ફોલિકલ્સ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે, વાળની લંબાઈથી નહીં. જોકે ટ્રિમિંગથી બે મોઢાવાળા વાળ દૂર થઈ જાય છે. …………………………… આ સમાચાર પણ વાંચો… શું બોડી બનાવવા માટે ક્રિએટિન જરૂરી છે?:ડૉક્ટર પાસેથી જાણો આ સપ્લીમેન્ટ શું છે, તેના ફાયદા-ગેરફાયદા અને 5 સાવચેતીઓ જિમ જતાં યુવાનોમાં મસલ્સ બનાવવા અને વર્કઆઉટની ક્ષમતા વધારવા માટે ક્રિએટિન સપ્લીમેન્ટ ખૂબ લોકપ્રિય છે. પરંતુ સવાલ એ છે કે શું તેને લેવાથી ખરેખર મસલ્સ અને તાકાત વધે છે? શું તેના કેટલાક નુકસાન પણ થઈ શકે છે?