“ચા કડક અને ગરમ હોવી જોઈએ.” તમે ઘણી વાર લોકોને આમ કહેતા સાંભળ્યા હશે. આપણે ત્યાં સારી ચાની ઓળખ માત્ર તેના સ્વાદથી જ નહીં, તેની ગરમાહટથી પણ થાય છે. મહેમાન સામે ચા પીરસવામાં આવે અને તે થોડી ઠંડી નીકળે, તો ઘણા લોકો તેને યજમાનીમાં અભાવ માની લે છે. પરંતુ જે ગરમાહટને આપણે સ્વાદ, તાજગી અને સાંત્વના સાથે જોડીએ છીએ, તે જ શરીર માટે મુશ્કેલીનું કારણ પણ બની શકે છે. તાજેતરમાં ‘ઇન્ટરનેશનલ જર્નલ ઑફ કૅન્સર’માં એક સ્ટડી પ્રકાશિત થઈ. આ સ્ટડી આશરે 10 લાખ લોકો પર કરવામાં આવી હતી. તેમાં જાણવા મળ્યું કે 65°Cથી વધુ તાપમાનવાળી ચા અથવા કૉફી પીતા લોકોમાં અન્નનળીના કૅન્સર (ફૂડ પાઇપના એક પ્રકાર)નું જોખમ વધી શકે છે. સ્ટડીમાં એ પણ સામે આવ્યું કે, જે લોકો દરરોજ 6 અથવા તેનાથી વધુ કપ ગરમ પીણાં પીવે છે, તેમનામાં આ કૅન્સરનું જોખમ 71% વધુ હોઈ શકે છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં ખૂબ ગરમ ચા પીવાના નુકસાન વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. અદિતિ મિત્તલ, સીનિયર કન્સલ્ટન્ટ, મેડિકલ ઑન્કોલોજી, નારાયણા હૉસ્પિટલ, જયપુર પ્રશ્ન- ખૂબ જ ગરમ ચા પીવી જોખમી કેમ છે? જવાબ- ખૂબ જ ગરમ ચા પીવાથી લાંબા ગાળે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમ ઊભું થઈ શકે છે. જ્યારે આપણે ખૂબ ગરમ (સામાન્ય રીતે 65°Cથી વધુ) ચા પીએ છીએ, ત્યારે- પ્રશ્ન- તાપમાનની સલામત મર્યાદા 65°C જ શા માટે નક્કી કરવામાં આવી છે? જવાબ- શરીરના ટિશ્યૂ (ખાસ કરીને મોં અને ગળાની લાઇનિંગ) ગરમીને એક મર્યાદા સુધી જ સહન કરી શકે છે. સામાન્ય રીતે 60°C સુધીની ગરમી આ ટિશ્યૂ થોડા સમય માટે સહન કરી શકે છે. પરંતુ તાપમાન 65°C અથવા તેનાથી વધુ થતાં જ નુકસાન શરૂ થવા લાગે છે. આ સ્તરે- પ્રશ્ન- ગરમ ચા શરીરમાં જઈને શું કરે છે? જવાબ- પોઇન્ટર્સ દ્વારા તેની સમગ્ર પ્રક્રિયા સમજીએ- મોઢું અને ગળું અન્નનળી પેટ પ્રશ્ન- જો 65°Cથી વધુ ગરમ ચા પીવામાં આવે, તો તેનાથી કયા-કયા સ્વાસ્થ્ય જોખમો થઈ શકે છે? જવાબ- ખૂબ જ ગરમ (65°Cથી વધુ) ચા પીવાથી ધીમે-ધીમે ગળા અને અન્નનળીને નુકસાન થઈ શકે છે અને ગંભીર સ્વાસ્થ્ય જોખમ વધી શકે છે. ગ્રાફિકમાં તમામ સ્વાસ્થ્ય જોખમો જોઈએ- વિસ્તારથી સમજીએ- 1. ગળા અને અન્નનળીને નુકસાન ખૂબ ગરમ ચા ગળા અને અન્નનળીની અંદરની પરતને વારંવાર નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. તેના કારણે આ સમસ્યાઓ થઈ શકે છે- 2. વારંવાર ગળું ખરાબ થવું ગરમ ચાને કારણે ગળામાં વારંવાર બળતરા થઈ શકે છે. તેના કારણે આ સમસ્યાઓ થઈ શકે છે- 3. મોં અને જીભ બળી જવી ખૂબ જ ગરમ ચાની સૌથી તાત્કાલિક અસર મોંમાં જોવા મળી શકે છે. તેના કારણે આ તકલીફો થઈ શકે છે- 4. એસિડ રિફ્લક્સ અને છાતીમાં બળતરા ખૂબ ગરમ પીણાં કેટલાક લોકોમાં એસિડ રિફ્લક્સની સમસ્યા વધારી શકે છે. તેના કારણે આ તકલીફો થઈ શકે છે- 5. ક્રોનિક ઇન્ફ્લેમેશન વારંવાર ખૂબ ગરમ પીણાં પીવાથી અન્નનળીમાં સતત હળવો સોજો રહી શકે છે. લાંબા સમય સુધી રહેતો આ સોજો આગળ જતાં ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે, જેમ કે- પ્રશ્ન- ઈસોફેજિયલ કેન્સર શું હોય છે? વધારે ગરમ ચા પીવાથી તેનું જોખમ કેવી રીતે વધે છે? જવાબ- ઈસોફેજિયલ કેન્સર ફૂડ પાઇપનું કેન્સર છે. જ્યારે આ પાઇપની અંદરની પરત (લાઇનિંગ)ની કોશિકાઓ અસામાન્ય રીતે વધવા લાગે છે અને નિયંત્રણ બહાર થઈ જાય છે, ત્યારે કેન્સર બને છે. પોઇન્ટર્સમાં તેના જોખમને સમજીએ- પ્રશ્ન- ગરમ ચાને કારણે થતા નુકસાનનું જોખમ કોને વધુ હોય છે? જવાબ- જે લોકો વારંવાર ખૂબ ગરમ ચા પીવે છે અને જેમની ફૂડ પાઇપ પહેલેથી જ નબળી હોય છે, તેમનામાં આ જોખમ સૌથી વધુ હોય છે. વિગતવાર ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- માત્ર ગરમ ચાથી જ નુકસાન થાય છે કે કોઈપણ ગરમ ડ્રિંક (દૂધ, કોફી) 65°Cથી વધુ ગરમ ન હોવી જોઈએ? જવાબ- ના, વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન (WHO) મુજબ, કોઈપણ ગરમ ડ્રિંક જો 65°Cથી વધુ તાપમાને લેવામાં આવે તો જોખમ વધી જાય છે. પછી તે દૂધ, કોફી, સૂપ કે કોઈપણ હોટ બેવરેજ હોય. પ્રશ્ન- કેટલી ગરમ ચા પીવી જોઈએ? જવાબ- ચા એટલી જ ગરમ હોવી જોઈએ કે તેને આરામથી ઘૂંટ ભરીને પી શકાય અને મોં ન દાઝે. તેનું તાપમાન 60-65°Cથી ઓછું હોવું જોઈએ. પ્રશ્ન- કેવી રીતે ખબર પડશે કે ચા ખૂબ જ ગરમ છે? જવાબ- ખૂબ જ ગરમ ચાને ઓળખવી સરળ છે. તેના માટે શરીર પોતે જ સંકેતો આપે છે. ગ્રાફિકમાં બધા સંકેતો જોઈએ- પ્રશ્ન- ચા પીવાની સાચી રીત કઈ છે? જવાબ- ચાને ધીમે-ધીમે, થોડી ઠંડી કરીને અને મર્યાદિત માત્રામાં પીવી એ જ યોગ્ય રીત છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ- ચા સંબંધિત કેટલાક સામાન્ય પ્રશ્નો અને જવાબો પ્રશ્ન- ખાલી પેટ ચા પીવી યોગ્ય છે? જવાબ- ના, ચામાં રહેલું કેફીન અને ટેનિન પેટમાં એસિડ વધારે છે. તેનાથી બળતરા, ઊબકા અને એસિડિટી થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- દિવસમાં કેટલી વાર ચા પીવી સલામત છે? જવાબ- દિવસમાં 2-3 કપ સંતુલિત માત્રા છે. તેનાથી વધુ પીવાથી કેફીન ઓવરલોડ (બેચેની, ઊંઘમાં તકલીફ) થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- ખૂબ વધારે ચા પીવાથી હાર્ટ રેટ અથવા બ્લડ પ્રેશર પર અસર પડે છે? જવાબ- હા, કેફીન નર્વસ સિસ્ટમને ઉત્તેજિત કરે છે. તેનાથી હાર્ટ રેટ વધી શકે છે અને સંવેદનશીલ લોકોમાં BP પણ વધી શકે છે. પ્રશ્ન- શું ચા પીવાથી ઊંઘ પર અસર પડે છે? જવાબ- હા, કેફીન એડિનોસિન (ઊંઘને નિયંત્રિત કરતું રસાયણ)ને બ્લોક કરે છે. જેના કારણે ઊંઘ મોડી આવે છે અથવા હળવી થઈ જાય છે. પ્રશ્ન- શું ચા સાથે બિસ્કિટ/નમકીન ખાવાથી જોખમ વધે છે? જવાબ- હા, નમકીનમાં વધુ પડતું મીઠું અને પ્રોસેસ્ડ તત્ત્વો મ્યુકોસલ ડેમેજ વધારી શકે છે. જ્યારે મીઠા બિસ્કિટમાં રહેલી ખાંડ અને મેંદો ઇમ્ફ્લેમેશન વધારી શકે છે. જો આ આદત દિવસમાં ઘણી વખત પુનરાવર્તિત થાય, તો ગરમ ચાના સંપર્ક અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, બંને મળીને જોખમ વધારી દે છે. પ્રશ્ન- શું ચાના પ્રકાર (ગ્રીન/બ્લેક/દૂધવાળી)થી ફરક પડે છે? જવાબ- ના, ઊંચા તાપમાને ત્રણેય હાનિકારક થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું ચાને વારંવાર ગરમ કરવી યોગ્ય છે? જવાબ- ના, વારંવાર ઉકાળવાથી ચામાં ટેનિન અને કડવા સંયોજનો વધી જાય છે. પ્રશ્ન- જો કોઈ આજથી ખૂબ ગરમ ચા પીવાનું બંધ કરી દે, તો શું નુકસાન ઉલટાવી શકાય છે? જવાબ- જો નુકસાન શરૂઆતનું હોય (હળવી બળતરા/માઇક્રો-ઇન્જરી), તો ખોરાકની નળી પોતાને ઘણી હદ સુધી સ્વસ્થ કરી શકે છે.