5 ફૂટ 5 ઇંચનો દુબળો-પાતળો માણસ. માથા પર નહિવત્ વાળ, આંખો પર ગોળ ચશ્માં, શરીર પર સાદી ધોતી. પાસે ન કોઈ હથિયાર, ન કોઈ સેના. છતાં તેણે દુનિયાની સૌથી શક્તિશાળી સામ્રાજ્યવાદી તાકાતોમાંની એક બ્રિટિશ રાજને ઝૂકવા માટે મજબૂર કરી દીધું. આ વ્યક્તિ મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી હતા, જેમને દુનિયા મહાત્મા ગાંધીના નામે ઓળખે છે. આ વર્ષે મહાત્મા ગાંધીની 157મી જન્મજયંતિ ઉજવવામાં આવી રહી છે. ગાંધીજીની વાત થતાં જ અહિંસા, સત્યાગ્રહ અને સ્વતંત્રતા આંદોલનની ચર્ચા થાય છે. પરંતુ તેમના જીવનનું એક એવું પાસું પણ છે, જેના વિશે ઓછી વાત થાય છે. તે છે- ગાંધીજીની જીવનશૈલી. તેઓ શુદ્ધ અને સાદું ભોજન લેતા હતા, રાત્રે વહેલા સૂઈ જતા અને સવારે વહેલા ઊઠતા હતા, સરળ જીવન જીવતા હતા અને ખૂબ જ ચાલતા હતા. ગયા વર્ષે આ સ્ટોરીમાં અમે ગાંધીજીના ભોજન વિશે વિગતવાર વાત કરી હતી. ચાલો, આ વખતે તેમની એવી આદત વિશે વાત કરીએ, જેના કારણે 70 વર્ષની ઉંમરે પણ તેમના હાડકાંમાં કોઈ યુવાન જેટલું બળ હતું. ગાંધીજી માનતા હતા કે સારા સ્વાસ્થ્ય માટે નિયમિત ચાલવું જરૂરી છે. એક વખત તેમણે પોતાના રાજકીય ગુરુ ગોપાલ કૃષ્ણ ગોખલેને નિયમિત રીતે ન ફરવા બદલ ટોક્યા હતા. ગાંધીજીએ તેમને કહ્યું હતું, “તમે ફરવા પણ જતાં નથી. પછી હંમેશાં બીમાર રહેવા પર આશ્ચર્ય શા માટે?” ગોખલેએ વ્યસ્તતાનું કારણ આપ્યું, પરંતુ ગાંધીજી આ દલીલ સાથે સહમત ન હતા. તેનું કારણ એ હતું કે તેઓ પોતે ગમે તેટલા વ્યસ્ત હોય, પોતાની વૉક ક્યારેય છોડતા ન હતા. કહેવાય છે કે ગાંધીજી દરરોજ સરેરાશ 18 કિલોમીટર પગપાળા ચાલતા હતા. આ સિલસિલો 40 વર્ષ સુધી અવિરત ચાલુ રહ્યો. 1914થી 1948 વચ્ચે તેમણે આશરે 79 હજાર કિલોમીટરનું અંતર પગપાળા કાપ્યું હતું. આ પૃથ્વીના લગભગ બે ચક્કર લગાવવા જેટલું છે. 60 વર્ષની ઉંમર પાર કર્યા પછી પણ તેમણે સાબરમતી આશ્રમથી દાંડી સુધી 386 કિલોમીટરની ઐતિહાસિક યાત્રા કરી હતી, જેણે બ્રિટિશ શાસનના પાયા હચમચાવી દીધા હતા. ગાંધીજી માટે પગપાળા ચાલવું જીવનશૈલીનો એક ભાગ હતું. રસપ્રદ વાત એ છે કે આજે વિજ્ઞાન પણ તેમના આ વિશ્વાસનું સમર્થન કરે છે. પગપાળા ચાલવાના ફાયદાઓ પર દુનિયાભરમાં હજારો સંશોધનો થઈ ચૂક્યાં છે. આથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં પગપાળા ચાલવાના જાદુઈ ફાયદાઓ વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. અક્ષય ચુઘ, કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, મેટ્રો હૉસ્પિટલ્સ એન્ડ હાર્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, નોઇડા પ્રશ્ન- શું રોજ ચાલવું ખરેખર ઉપયોગી કસરત છે? જવાબ- હા, ચાલવું સૌથી સરળ અને અસરકારક કસરત છે. તેના માટે કોઈ ખાસ સાધનની પણ જરૂર પડતી નથી. વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) અનુસાર, સારા સ્વાસ્થ્ય માટે નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ જરૂરી છે. ઝડપી ગતિએ ચાલવું તેનો વધુ સારો વિકલ્પ છે. પ્રશ્ન- ચાલવાના ફાયદાઓ પર થયેલા વિજ્ઞાન આધારિત સંશોધનો અને અભ્યાસો શું કહે છે? જવાબ- મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- દરરોજ માત્ર 30 મિનિટ ચાલવાથી સ્વાસ્થ્યને કયા ફાયદા થાય છે? જવાબ- તેની શરીર અને મગજ બંને પર સકારાત્મક અસર પડે છે. જોકે, 30 મિનિટ એકસાથે ચાલવું જરૂરી નથી. તેને 10-10 મિનિટના ત્રણ ભાગમાં પણ પૂર્ણ કરી શકાય છે. ગ્રાફિકમાં સ્વાસ્થ્યના તમામ ફાયદા જોઈએ- પ્રશ્ન- ચાલવાનું શરૂ કરતાં જ શરીરમાં સૌથી પહેલાં કયા ફેરફારો થાય છે? જવાબ- જેવું આપણે ચાલવાનું શરૂ કરીએ છીએ, શરીર સક્રિય થવા લાગે છે. થોડી જ મિનિટોમાં મગજ, હૃદય, ફેફસાં, સ્નાયુઓ અને કાર્ડિયોવેસ્ક્યુલર સિસ્ટમ એકબીજા સાથે વધુ તાલમેલ સાધી લે છે, જેના કારણે શરીરને વધુ ઑક્સિજન અને ઊર્જા મળવા લાગે છે. બધા ફેરફારો નીચેના ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- રોજ ચાલવું હૃદય માટે કેટલું ફાયદાકારક છે? જવાબ- આને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- પગપાળા ચાલવું બ્રેન માટે કેવી રીતે ફાયદાકારક છે? જવાબ- પૉઇન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- રોજ ચાલવાથી કઈ બીમારીઓનું જોખમ ઘટે છે? જવાબ- તેનાથી હૃદય, મગજ, હાડકાં અને મેટાબોલિઝમ સાથે જોડાયેલી અનેક બીમારીઓનું જોખમ ઘટે છે. તેને ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- શું માત્ર પગપાળા ચાલવાથી વજન ઘટાડી શકાય છે? જવાબ- પગપાળા ચાલવાથી વજન ઘટાડવામાં મદદ મળે છે, કારણ કે તેનાથી કેલરી બર્ન થાય છે. જોકે, માત્ર વૉકિંગના ભરોસે વજન ઘટતું નથી. વજન ઘટવું એ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે તમે જેટલી કેલરી લઈ રહ્યા છો, તેના કરતાં વધારે ખર્ચ કરી રહ્યા છો કે નહીં. સાથે જ વજન ઘટાડવા માટે હેલ્ધી લાઇફસ્ટાઇલ અપનાવવી પણ જરૂરી છે. પ્રશ્ન- ઘાસ, માટી અથવા રેતી પર ચાલવાથી શરીર પર શું અલગ અસર પડે છે? જવાબ- હા, આ સપાટીઓ પર શરીરનું સંતુલન જાળવવા માટે વધારે મહેનત કરવી પડે છે. તેનાથી પગ અને ઘૂંટણની નાની-નાની મસલ્સ વધુ સક્રિય થાય છે. તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- પ્રશ્ન- દરરોજ પગપાળા ચાલવાની આદત કેવી રીતે પાડવી? જવાબ- આદત બનાવવા અંગે બિહેવિયર સાયન્સમાં એક પ્રસિદ્ધ વિચાર છે કે ‘કોઈ પણ કામની શરૂઆત સૌથી મુશ્કેલ હોય છે.’ આ જ કારણ છે કે ઘણા લોકો વૉકિંગના ફાયદા જાણતા હોવા છતાં નિયમિત રીતે ચાલવાનું શરૂ કરી શકતા નથી. આ પડકારનો સામનો કરવા માટે કેટલાક નિષ્ણાતો સલાહ આપે છે- “જો વૉક પર જવાનું મન ન હોય, તો બસ જૂતાં પહેરી લો.” વિચાર એ છે કે જ્યારે તમે જૂતાં પહેરી લો છો, ત્યારે પહેલું પગલું ભરાઈ ચૂક્યું હોય છે અને બહાર નીકળવાની શક્યતા વધી જાય છે. ગ્રાફિકમાં પગપાળા ચાલવાની આદત પાડવા માટેની સરળ ટિપ્સ જોઈએ- પ્રશ્ન- શું પગપાળા ચાલવાની આદત આપણી સમગ્ર દિનચર્યાને પણ વધુ સક્રિય બનાવી શકે છે? જવાબ- હા, વૉકિંગની આદતથી આખા દિવસની શારીરિક પ્રવૃત્તિ વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં લોકો-