ચીન આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI)માં ઝડપથી નાણાંનું રોકાણ કરી રહ્યું છે. પરંતુ બીજી તરફ દેશની અર્થવ્યવસ્થાની ગતિ ધીમી પડી રહી છે. 2026ના પ્રથમ 6 મહિનામાં સ્થાનિક કારો અને મકાનોનું વેચાણ ઘટી ગયું. બીજી તરફ ઑગસ્ટમાં યુવાનોમાં બેરોજગારી 18.9% રહી. આવી સ્થિતિમાં ઘણા ચીની અર્થશાસ્ત્રીઓને ચિંતા છે કે સરકાર AI જેવા ક્ષેત્રોમાં વધુ નાણાંનું રોકાણ કરી રહી છે, જ્યારે અર્થવ્યવસ્થાને રોજગારી અને લોકોની ખરીદી વધારવા માટે વધુ મદદની જરૂર છે. ચીનની અર્થવ્યવસ્થાની સ્થિતિ સમજો ચીનની આર્થિક મુશ્કેલી આંકડાઓ પરથી સ્પષ્ટ દેખાઈ રહી છે. કારોનું વેચાણ 2026ના પ્રથમ 6 મહિનામાં સ્થાનિક કારોનું વેચાણ ગયા વર્ષની સરખામણીએ 20% ઘટી ગયું. મકાનોનું વેચાણ આ દરમિયાન ઘરોના વેચાણમાં 14%નો ઘટાડો આવ્યો. અર્થશાસ્ત્રીઓ બોલ્યા- અર્થવ્યવસ્થાને વધુ સહારાની જરૂર જુલાઈમાં ચીનની કેન્દ્રીય બેંકના ભૂતપૂર્વ સલાહકાર લી દાઓકુઈએ કહ્યું કે દેશની અર્થવ્યવસ્થા જરૂરિયાત કરતાં વધુ ધીમી ગતિએ ચાલી રહી છે. અન્ય એક ભૂતપૂર્વ સલાહકાર લિયૂ શિજિને ગ્રામ્ય લોકોની પેન્શન વધારવાનું સૂચન કર્યું. તેમણે પેન્શનને લગભગ 2,800 રૂપિયાથી વધારીને મહિને 14,000 રૂપિયા કરવાની વાત કહી. કેન્દ્રીય બેંકના સલાહકાર હુઆંગ હાઈઝોઉએ કહ્યું કે ટેક્નોલોજીમાં આગળ વધતા પહેલાં દેશમાં થોડી મોંઘવારી અને કંપનીઓની આવકમાં વધારો થવો જરૂરી છે. સરકારનું સંપૂર્ણ ધ્યાન AI પર જુલાઈમાં પોલિટબ્યુરોની બેઠક બાદ ચીનના નેતાઓએ AI સાથે જોડાયેલી નવી અર્થવ્યવસ્થાને વેગ આપવા પર ભાર મૂક્યો. સરકારે મર્યાદિત આર્થિક સહાય ચાલુ રાખવાનો નિર્ણય પણ લીધો. AIમાં સરકારી રોકાણ સતત વધી રહ્યું છે. સ્ટેનફોર્ડના અર્થશાસ્ત્રી શૂ ચેંગગાંગનું કહેવું છે કે તેના કારણે રોજગાર અને લોકોની ખરીદી વધારતા ક્ષેત્રો માટે ઓછા નાણાં બચી શકે છે. તેમના અનુસાર, AI કંપનીઓને માત્ર સરકારી સહાય જ નહીં, પરંતુ એવા ગ્રાહકો અને વ્યવસાયોની પણ જરૂર છે, જે તેમના ઉત્પાદનો ખરીદે. ચીનની સ્થિતિની સરખામણી સોવિયત સંઘ સાથે શા માટે? બેઇજિંગના જાણીતા સમાજશાસ્ત્રી સન લિપિંગે ચીનની વર્તમાન આર્થિક સ્થિતિની સરખામણી સોવિયત સંઘ સાથે કરી છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, સોવિયત સંઘના સૌથી મજબૂત સમયગાળામાં તેની અર્થવ્યવસ્થા અમેરિકાના કદની લગભગ 70% હતી. વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજીના કેટલાક ક્ષેત્રોમાં તે અમેરિકા કરતાં પણ આગળ હતો. પરંતુ મજબૂત વિજ્ઞાન અને ટેક્નોલોજી હોવા છતાં સોવિયત સંઘની અર્થવ્યવસ્થા આખરે નબળી પડી ગઈ. AI અને ડેટા સેન્ટરોમાં લાખો કરોડનું રોકાણ સ્ટેનફોર્ડના AI ઇન્ડેક્સ રિપોર્ટ મુજબ, 2000થી 2023 દરમિયાન સરકારી પહેલ હેઠળ બનાવવામાં આવેલા રોકાણ ભંડોળોએ AI કંપનીઓમાં આશરે 15 લાખ કરોડ રૂપિયા લગાવ્યા. હવે ચીન AI માટે જરૂરી ડેટા સેન્ટરો પણ ઝડપથી બનાવી રહ્યું છે. બ્લૂમબર્ગ મુજબ, ચીન આગામી 5 વર્ષમાં દેશભરમાં ડેટા સેન્ટરો બનાવવા માટે આશરે 28 લાખ કરોડ રૂપિયા ખર્ચવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. આ ડેટા સેન્ટરો સરકારી કંપનીઓ ચલાવશે. તેથી તેને ‘AI ગ્રેટ લીપ ફોરવર્ડ’ કહેવામાં આવી રહ્યું છે ચીનના કેટલાક ઇન્ટરનેટ યુઝર્સ સરકારના મોટા AI અભિયાનને ‘AI ગ્રેટ લીપ ફોરવર્ડ’ કહી રહ્યા છે. તેનું નામ ચીનના ભૂતપૂર્વ નેતા માઓ ઝેદોંગના ‘ગ્રેટ લીપ ફોરવર્ડ’ અભિયાન પરથી લેવામાં આવ્યું છે. માઓએ 1958માં ચીનને ઝડપથી ઔદ્યોગિક અને શક્તિશાળી બનાવવા માટે મોટા પાયે ઉદ્યોગો અને ખેતીમાં ફેરફારો શરૂ કર્યા હતા. પરંતુ આ અભિયાન ખરાબ રીતે નિષ્ફળ રહ્યું અને તેના કારણે ચીનમાં ભયંકર દુષ્કાળ પડ્યો. આજ ચીન સરકાર પણ AIને ઝડપથી આગળ વધારવા માટે મોટા પાયે નાણાંનું રોકાણ કરી રહી છે. તેથી કેટલાક લોકો તેની તુલના જૂના અભિયાન સાથે કરી રહ્યા છે. સવાલ એ છે કે જ્યારે દેશની અર્થવ્યવસ્થા મંદ છે, યુવાનોને નોકરી મળી રહી નથી, ત્યારે સરકાર AI પર આટલા મોટા નાણાં શા માટે ખર્ચી રહી છે. ————————-