ઈરાનના કેશ્મ દ્વીપ પર સોમવારે ઓછામાં ઓછા પાંચ જોરદાર વિસ્ફોટોના અવાજો સંભળાયા. નજીકના બંદર લેંગેહ શહેરમાં પણ વિસ્ફોટ થયાના અહેવાલ છે. અમેરિકામાં મંગળવારે મિડટર્મ ચૂંટણી માટે મતદાન થવાનું છે. આ દરમિયાન અમેરિકન અખબાર વૉલ સ્ટ્રીટ જર્નલે અમેરિકન અધિકારીઓને ટાંકીને દાવો કર્યો છે કે અમેરિકાએ કેશ્મ દ્વીપ પર હુમલો કર્યો છે. જોકે, ઈરાની એજન્સીના અહેવાલમાં આ વિસ્ફોટો પાછળ અમેરિકા અથવા ઇઝરાયલનો હાથ હોવાની પુષ્ટિ કરવામાં આવી નથી. ઈરાને દાવો કર્યો છે કે તેણે બે અમેરિકન MQM-170 જાસૂસી ડ્રોન તોડી પાડ્યા છે. અમેરિકાના નિશાન પર કેમ છે કેશ્મ દ્વીપ? કેશ્મ દ્વીપ આશરે 1,445 ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલો ઈરાનનો સૌથી મોટો દ્વીપ છે. એક સમયે તે ફ્રી-ટ્રેડ ઝોન અને ટૂરિસ્ટ સ્પોટ માટે જાણીતો હતો, પરંતુ હવે તે એક મોટા સૈન્ય મથકમાં પરિવર્તિત થઈ ગયો છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટના પ્રવેશદ્વાર પર આવેલો આ દ્વીપ વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. અમેરિકા તેને અનેક કારણોસર મોટો સૈન્ય ખતરો માને છે. ભૂગર્ભ સૈન્ય નેટવર્ક: અહેવાલો અનુસાર, કેશ્મ દ્વીપની નીચે સુરંગો અને મીઠાની ગુફાઓનું મોટું નેટવર્ક છે. અહીં ઈરાને દરિયાકાંઠાની મિસાઇલ સિસ્ટમો અને ઝડપી હુમલો કરતી નૌકાઓ છુપાવી રાખી છે. દરિયાઈ માર્ગો પર નિયંત્રણ માટે મહત્વપૂર્ણ: દ્વીપની અંદર ઈરાને એવા સૈન્ય મથકો બનાવ્યા છે, જેમનો હેતુ દરિયાઈ માર્ગો પર નિયંત્રણ રાખવાનો છે. માનવામાં આવે છે કે અહીંથી હોર્મુઝ જળસંધિમાં જહાજોની અવરજવર રોકી અથવા મર્યાદિત કરી શકાય છે. વિશ્વના તેલ પુરવઠા પર અસર: હોર્મુઝ જળસંધિ વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ તેલ અને ગેસના દરિયાઈ માર્ગોમાંથી એક છે. અમેરિકાના જણાવ્યા મુજબ, ઈરાને કેશ્મ દ્વીપનો ઉપયોગ તેલ ટેન્કરોની અવરજવર રોકવા અથવા દબાણ બનાવવા માટે કર્યો છે. ટ્રમ્પે કહ્યું- ઈરાન જલ્દી કરાર કરવા માગે છે આ પહેલાં સોમવારે ટ્રમ્પે કહ્યું હતું કે અમેરિકા હાલમાં ઈરાન પર ફરીથી હુમલો કરવાની તૈયારી કરી રહ્યું નથી. તેમણે કહ્યું હતું કે તેહરાન સાથે કરાર થઈ શકે છે. પત્રકારોએ ટ્રમ્પને પૂછ્યું કે શું તેઓ મંગળવારે યોજાનારી અમેરિકાની મિડટર્મ ચૂંટણી બાદ ઈરાન પર હુમલો કરવાનું વિચારી રહ્યા છે? તેના જવાબમાં તેમણે કહ્યું- “ના.” ટ્રમ્પે ઈરાન સાથે કરાર થવાની પણ આશા વ્યક્ત કરી. તેમણે સોશિયલ મીડિયા પર પોસ્ટ કરીને દાવો કર્યો કે ઈરાન સાથે મોટા યુદ્ધની આશંકા ઘટવાને કારણે તેલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ આશરે 10 ડૉલરનો ઘટાડો થયો છે. ટ્રમ્પે તેને રેકોર્ડ ઘટાડો ગણાવ્યો. 31 ઑક્ટોબરે તેલના ભાવ પ્રતિ બેરલ 118 ડૉલર હતા. 1 નવેમ્બરે તે ઘટીને પ્રતિ બેરલ 108 ડૉલર પર પહોંચી ગયા. ઈરાન યુદ્ધની સંપૂર્ણ ટાઈમલાઈન 1. યુદ્ધની શરૂઆત: અમેરિકા અને ઇઝરાયલનો ઈરાન પર હુમલો (28 ફેબ્રુઆરી 2026) અમેરિકાએ ‘ઑપરેશન એપિક ફ્યુરી’ અને ઇઝરાયલે ‘ઑપરેશન રોરિંગ લાયન’ શરૂ કર્યા. બંને દેશોએ ઈરાનના પરમાણુ સ્થળો, મિસાઇલ ઠેકાણાં, સૈન્ય મથકો અને કમાન્ડ સેન્ટરોને નિશાન બનાવ્યાં. હુમલાઓમાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેની અને અનેક મોટા સૈન્ય અધિકારીઓ માર્યા ગયા. આથી ઈરાનમાં સત્તાનું સંકટ ઊભું થયું. અમેરિકા અને ઇઝરાયલે આ હુમલાઓનો હેતુ ઈરાનની સૈન્ય અને પરમાણુ ક્ષમતાને નબળી પાડવાનો હોવાનું જણાવ્યું. 2. ઈરાનનો વળતો પ્રહાર: ઈઝરાયલ અને ખાડી દેશો સુધી ફેલાયેલું યુદ્ધ અમેરિકી અને ઈઝરાયલી હુમલાઓના જવાબમાં ઈરાને બેલિસ્ટિક મિસાઇલો અને ડ્રોન વડે ઈઝરાયલ તથા ખાડી દેશોમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથકો પર હુમલા શરૂ કરી દીધા. બહેરીનમાં અમેરિકી નૌકાદળના પાંચમા કાફલાના મુખ્યાલય સહિત અનેક સૈન્ય મથકોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. સાઉદી અરેબિયા, કતાર, સંયુક્ત આરબ અમીરાત, કુવૈત અને અન્ય ખાડી દેશોમાં પણ હુમલા થયા. 3. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર સંકટ: દુનિયામાં તેલનો પુરવઠો પ્રભાવિત ઈરાને દુનિયાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ તેલ માર્ગોમાં સામેલ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી જહાજોની અવરજવર રોકવા અથવા મર્યાદિત કરવાની કાર્યવાહી કરી. આથી આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલ અને ગેસનો પુરવઠો પ્રભાવિત થયો. જવાબમાં અમેરિકાએ ઈરાની બંદરો અને ત્યાં આવતાં-જતાં જહાજોની નૌકાદળ દ્વારા નાકાબંધી કરી દીધી. ઘણા જહાજોએ માર્ગ બદલવો પડ્યો અને દરિયાઈ વેપાર પર દબાણ વધ્યું. તેલના પુરવઠાને અસર થતાં સમગ્ર વિશ્વમાં ઊર્જા સંકટ અને મોંઘવારીનું જોખમ વધી ગયું. આ સંઘર્ષની અસર ભારત સહિત તેલ આયાત કરતા દેશો પર પણ પડી. 4. યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ વાટાઘાટોના પ્રયાસો (એપ્રિલ-જૂન 2026) પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીથી 8 એપ્રિલે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે બે અઠવાડિયાના યુદ્ધવિરામ પર સંમતિ બની. ત્યારબાદ 11-12 એપ્રિલે બંને દેશોના પ્રતિનિધિઓએ ઇસ્લામાબાદમાં વાટાઘાટો કરી, પરંતુ પરમાણુ કાર્યક્રમ સહિત અનેક મુદ્દાઓ પર સહમતિ બની શકી નહીં. ત્યારબાદ જૂનમાં પાકિસ્તાનની મધ્યસ્થીથી બંને પક્ષો વચ્ચે એક સમજૂતી કરાર (MoU) તૈયાર થયો. તેનો ઉદ્દેશ આગામી 60 દિવસમાં વ્યાપક સમજૂતી માટે વાટાઘાટોનો માર્ગ ખોલવાનો હતો. જોકે, યુદ્ધવિરામ છતાં બંને પક્ષો વચ્ચે તણાવ અને હુમલા ચાલુ રહ્યા. ઑગસ્ટ સુધીમાં આ સમજૂતી પણ અસરકારક રહી શકી નહીં. 5. 47 અબજ ડૉલરથી વધુ ખર્ચ, હજારોનાં મોત; હજુ પણ તણાવ ચાલુ અમેરિકાના રક્ષા મંત્રાલયના અંદાજ મુજબ, ઈરાન યુદ્ધમાં અમેરિકાનો સૈન્ય ખર્ચ 47 અબજ ડૉલરથી વધુ થઈ ચૂક્યો છે. તેમાં શસ્ત્રો અને સૈન્ય ઉપકરણોને બદલવાનો ખર્ચ પણ સામેલ છે. યુદ્ધમાં ઈરાન, લેબનાન અને ખાડી દેશોમાં હજારો લોકો માર્યા ગયા છે. મોટી સંખ્યામાં લોકો ઘાયલ અને વિસ્થાપિત થયા છે. તેલ અને દરિયાઈ વેપાર પર પણ તેની અસર પડી છે. કતરની મધ્યસ્થી હેઠળ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વાતચીત ચાલુ છે. બંને દેશો વચ્ચે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ખોલવા અને અમેરિકાની નૌસૈનિક નાકાબંધી હટાવવા અંગે સહમતી બનાવવાના પ્રયાસો થઈ રહ્યા છે. જોકે, 2 નવેમ્બરે દોહામાં થયેલી વાતચીત કોઈ નક્કર કરાર વિના સમાપ્ત થઈ. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરીથી સૈન્ય સંઘર્ષ શરૂ થવાનો ખતરો યથાવત્ છે.