ચોમાસામાં ઘણા ઘરોમાં છત પરથી પાણી ટપકવું, દિવાલો પર ભેજ આવવો અને પેઇન્ટ ઉખડવા જેવી સમસ્યાઓ થવા લાગે છે. શરૂઆતમાં આ સામાન્ય લાગે છે. પરંતુ સતત ભેજ ઘરની દિવાલો અને છતને નબળી પાડી શકે છે. સાથે જ ફર્નિચર, ઇલેક્ટ્રિક વાયરિંગ અને ઘરગથ્થુ સામાનને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. સમસ્યા એ છે કે મોટાભાગના લોકો લીકેજ પર ત્યારે ધ્યાન આપે છે, જ્યારે પાણી ઘરની અંદર આવવા લાગે છે. જ્યારે તેના સંકેતો ઘણીવાર પહેલાથી જ દેખાવા લાગે છે. જૂના ઘરો, ખરાબ વોટરપ્રૂફિંગ અને જામ ડ્રેનેજવાળા મકાનોમાં તેનું જોખમ વધુ રહે છે. આવી સ્થિતિમાં લીકેજના શરૂઆતી સંકેતો ઓળખવા અને સમયસર જરૂરી પગલાં લેવા અત્યંત જરૂરી છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં વરસાદમાં છત અને દિવાલોના લીકેજ ઠીક કરવા માટેની ટિપ્સ જાણીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાતઃ પ્રમોદ કુમાર મૌર્ય, ચાર્ટર્ડ એન્જિનિયર (આર્કિટેક્ટ), લખનઉ પ્રશ્ન- ચોમાસામાં ઘરમાં લીકેજની સમસ્યા શા માટે થાય છે? જવાબ- ચોમાસામાં સતત વરસાદને કારણે છત, દીવાલો અને ઘરના બાહ્ય ભાગો પર ભેજ અને પાણીનું દબાણ વધી જાય છે. જો ક્યાંય પણ પાણી ઘૂસવાનો નાનો રસ્તો બની જાય તો તે ધીમે ધીમે દીવાલો, છત કે ફ્લોરની અંદર પહોંચવા લાગે છે. ઘણીવાર આ સમસ્યા શરૂઆતમાં દેખાતી નથી, પરંતુ સમય જતાં ભેજ, ફૂગ, પેઇન્ટ ઉખડવા અને પાણી ટપકવાના રૂપમાં સામે આવવા લાગે છે. લીકેજના તમામ સંભવિત કારણો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- ઘરના કયા ભાગોમાં લીકેજનું જોખમ વધુ હોય છે? જવાબ- ઘરના કેટલાક ભાગો વરસાદના પાણી અને ભેજના સીધા સંપર્કમાં આવે છે, તેથી ત્યાં લીકેજનું જોખમ વધુ રહે છે. ખાસ કરીને છત, પાઇપલાઇન કનેક્શન અને બહારની દીવાલોના જોડાણો સૌથી વધુ સંવેદનશીલ માનવામાં આવે છે. ગ્રાફિકમાં જોઈએ કઈ જગ્યાએ લીકેજનું જોખમ વધુ હોય છે- પ્રશ્ન- શું લીકેજ શરૂ થાય તે પહેલાં પણ કેટલાક સંકેતો દેખાય છે? જવાબ- હા, દિવાલો પર ડાઘ, પેઇન્ટ ઉખડવો અને ભેજ તેના શરૂઆતી સંકેતો છે. જો સમયસર આ સંકેતો પર ધ્યાન આપવામાં આવે તો મોટા નુકસાનથી બચી શકાય છે. બધા સંકેતો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- લીકેજથી દીવાલ પર ભેજ આવે છે. તેનાથી શું નુકસાન થઈ શકે છે? જવાબ- મુદ્દાઓમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- શું આ સ્વાસ્થ્ય માટે પણ નુકસાનકારક છે? જવાબ- ભેજથી ફૂગ વધે છે, જે શ્વાસ સંબંધિત સમસ્યાઓ પેદા કરી શકે છે. સતત ભેજ અને ફૂગથી ઘણી સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જેમ કે- પ્રશ્ન- જો વરસાદમાં લીકેજ થાય તો તરત શું કરવું જોઈએ? જવાબ- આવી સ્થિતિમાં સૌથી પહેલા સુરક્ષાનું ધ્યાન રાખો. આ માટે- સાથે જ ગ્રાફિકમાં આપેલી બાબતોનું ધ્યાન રાખો. ચાલો, આ પદ્ધતિઓને સમજીએ. વોટરપ્રૂફ કોટિંગ છત અને બહારની દીવાલો પર વોટરપ્રૂફ કોટિંગ લગાવવાથી વરસાદનું પાણી અંદર જતું નથી. તે સપાટી પર એક પ્રોટેક્ટિવ લેયર બનાવે છે, જે ભેજ અને લીકેજ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. ક્રેક ફિલિંગ દીવાલો અને છતની નાની-મોટી તિરાડોને તરત જ ભરાવવી જરૂરી છે. તિરાડો ખુલ્લી રહેવાથી આ જ રસ્તાઓથી પાણી ધીમે ધીમે અંદર પહોંચે છે. ટેરેસનો ઢાળ યોગ્ય કરવો જો છતનો ઢાળ યોગ્ય નહીં હોય તો વરસાદનું પાણી જમા થવા લાગશે. યોગ્ય ઢાળથી પાણી ડ્રેનેજ પાઇપ સુધી સરળતાથી પહોંચે છે. મેમ્બ્રેન વોટરપ્રૂફિંગ આ ટેકનિકમાં છત પર એક મજબૂત વોટરપ્રૂફ લેયર લગાવવામાં આવે છે. આ લાંબા સમય સુધી પાણીને સપાટીની અંદર જવાથી રોકે છે અને ભારે વરસાદવાળા વિસ્તારોમાં ખૂબ અસરકારક માનવામાં આવે છે. ટાઇલ ગ્રાઉટિંગ જૂની કે ઢીલી ટાઇલ્સ વચ્ચેના ખુલ્લા સાંધામાંથી પાણી નીચે ઝરી શકે છે. ફરીથી ગ્રાઉટિંગ કરાવવાથી આ ગેપ બંધ થઈ જાય છે અને લીકેજનું જોખમ ઓછું થાય છે. ડ્રેનેજ સુધારવું છત અને બાલ્કનીના ડ્રેનેજ પાઇપ સ્વચ્છ અને યોગ્ય સ્થિતિમાં હોવા જોઈએ. પાઇપ જામ થવા પર પાણી જમા થાય છે અને લીકેજની સમસ્યા વધી જાય છે. પ્રશ્ન- દીવાલોમાં ભેજ કેમ આવે છે? જવાબ- દીવાલોમાં ભેજ મુખ્યત્વે પાણીના સતત સંપર્કમાં રહેવાથી આવે છે. પ્રશ્ન- દિવાલોમાં ભેજ રોકવા માટે શું કરવું? જવાબ- આ માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો- લીકેજ સંબંધિત સામાન્ય પ્રશ્નો-જવાબો પ્રશ્ન- શું નવી બિલ્ડિંગમાં પણ લીકેજ થઈ શકે છે? જવાબ- હા, જો બાંધકામ દરમિયાન યોગ્ય રીતે વોટરપ્રૂફિંગ ન કરવામાં આવ્યું હોય અથવા ખરાબ ગુણવત્તાવાળી સામગ્રીનો ઉપયોગ થયો હોય તો નવી બિલ્ડિંગમાં પણ લીકેજ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- ઓછા બજેટમાં લીકેજ રોકવાના ઉપાયો શું છે? જવાબ- નાની તિરાડોનું સીલિંગ, ડ્રેનેજની સફાઈ, વોટરપ્રૂફ કોટિંગ અને પાઇપલાઇન રિપેર જેવા ઉપાયો ઓછા ખર્ચે લીકેજની સમસ્યાને ઠીક કરી શકે છે. પ્રશ્ન- શું માત્ર વોટરપ્રૂફિંગ પેઇન્ટથી લીકેજની સમસ્યા દૂર થઈ શકે છે? જવાબ- ના, જો તિરાડો, પાઇપલાઇન લીકેજ અથવા માળખાકીય સમસ્યા હોય તો માત્ર પેઇન્ટ લગાવવાથી ઉકેલ નહીં મળે. પ્રશ્ન- ચોમાસા દરમિયાન ઇમરજન્સી લીકેજને કેવી રીતે નિયંત્રિત કરવું? જવાબ- અસ્થાયી રૂપે પ્લાસ્ટિક શીટ, સીલંટ અથવા વોટરપ્રૂફ ટેપનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. સાથે જ પાણી જમા થતું અટકાવવું જરૂરી છે. પ્રશ્ન- કઈ વોટરપ્રૂફિંગ ટેકનિક સૌથી ટકાઉ છે? જવાબ- મેમ્બ્રેન વોટરપ્રૂફિંગ અને પોલીયુરેથેન આધારિત કોટિંગ લાંબા સમય સુધી ટકી રહે છે. જોકે, યોગ્ય ટેકનિક ઘરની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. પ્રશ્ન- એકવાર વોટરપ્રૂફિંગ કરાવ્યા પછી તે કેટલા વર્ષ ચાલે છે? જવાબ- સારી ગુણવત્તાનું વોટરપ્રૂફિંગ સામાન્ય રીતે 5-10 વર્ષ સુધી ચાલી શકે છે. તેની ઉંમર જાળવણી અને હવામાનની સ્થિતિ પર પણ આધાર રાખે છે.