તાજેતરમાં ઉત્તર પ્રદેશના ઘણા જિલ્લાઓમાં ખાદ્ય સુરક્ષા વિભાગે ભેળસેળયુક્ત માવાના વિરુદ્ધ ઝડપી કાર્યવાહી કરી. કાનપુર, મેરઠ, હાપુડ, મુઝફ્ફરનગર અને મુરાદાબાદમાંથી અત્યાર સુધીમાં લગભગ 4,000 કિલો ભેળસેળયુક્ત માવો જપ્ત કરીને તેનો નાશ કરવામાં આવ્યો છે. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે કેટલાક લોકો માવામાં ડિટર્જન્ટ, ટેલ્કમ પાવડર, સ્કિમ્ડ મિલ્ક પાવડર, પામ ઓઇલ અને હાઇડ્રોજન પેરોક્સાઇડ જેવી વસ્તુઓનો ઉપયોગ કરી રહ્યા હતા. ભેળસેળયુક્ત માવો ખાવાથી પેટમાં દુખાવો, અપચો, ઉલટી, ઝાડા અને ફૂડ પોઈઝનિંગ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. લાંબા ગાળે તેનાથી લિવર અને કિડનીને નુકસાન થવાનું જોખમ રહેલું છે. આજે જન્માષ્ટમીનો તહેવાર છે. આ દરમિયાન બજારમાં મીઠાઈઓની માંગ વધી જાય છે. ભેળસેળ કરનારાઓ આનો જ ફાયદો ઉઠાવી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં તહેવાર પર મીઠાઈ ખરીદતી વખતે સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં ભેળસેળયુક્ત માવા પર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- પ્રશ્ન- અસલી માવો કેવી રીતે તૈયાર કરવામાં આવે છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- માવો જલ્દી ખરાબ કેમ થાય છે? જવાબ- તેમાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં પ્રોટીન, ફેટ અને અન્ય પોષક તત્વો હોય છે. સાથે જ તેમાં થોડો ભેજ પણ જળવાઈ રહે છે. આ બધી વસ્તુઓ બેક્ટેરિયા અને ફૂગને વિકસવા માટે અનુકૂળ વાતાવરણ બનાવે છે. તેથી માવો જલ્દી ખરાબ થાય છે. પ્રશ્ન- તહેવારોના સમયે માવામાં ભેળસેળનો ખતરો શા માટે વધી જાય છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- માવામાં કયા પ્રકારની ભેળસેળ હોઈ શકે છે? જવાબ- તેમાં સિન્થેટિક દૂધ સાથે અનેક પ્રકારની સસ્તી, ખરાબ વસ્તુઓની ભેળસેળ હોઈ શકે છે. આમાં કેટલીક ખાદ્ય વસ્તુઓ હોય છે, જ્યારે કેટલાક કેમિકલ્સ હોઈ શકે છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. વિગતવાર ગ્રાફિકમાં જોઈએ- આ વસ્તુઓનો ઉપયોગ અલગ-અલગ હેતુઓ માટે થાય છે. પોઈન્ટર્સથી થોડું વિગતવાર સમજીએ- પ્રશ્ન- આ વસ્તુઓની ભેળસેળ સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલી ખતરનાક છે? જવાબ- તેની આરોગ્ય પર ટૂંકા ગાળામાં અને લાંબા ગાળામાં ખરાબ અસર પડે છે. ગ્રાફિકમાં તમામ સ્વાસ્થ્ય જોખમો જોઈએ- પ્રશ્ન- કયા લોકોને સ્વાસ્થ્યનું જોખમ વધુ છે? જવાબ- ભેળસેળયુક્ત માવો દરેક માટે નુકસાનકારક છે, પરંતુ કેટલાક લોકોમાં તેની અસર વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે. કોને સ્વાસ્થ્યનું જોખમ વધુ હોય છે, ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- શું ઘરે માવાની શુદ્ધતા ચકાસી શકાય છે? જવાબ- ઘરે માવાની શુદ્ધતા ચોક્કસપણે શોધવી મુશ્કેલ છે. કેટલીક ઘરેલું પદ્ધતિઓથી ભેળસેળનો પ્રારંભિક અંદાજ લગાવી શકાય છે, પરંતુ પુષ્ટિ માટે લેબ ટેસ્ટ જરૂરી છે. પ્રશ્ન- કયા ઘરેલું ટેસ્ટ સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ છે, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક રીતે ભરોસાપાત્ર નથી? જવાબ- સોશિયલ મીડિયા પર માવાની શુદ્ધતા તપાસવાની ઘણી ઘરેલું પદ્ધતિઓ જણાવવામાં આવે છે. જોકે, આમાંથી ઘણી પદ્ધતિઓને વૈજ્ઞાનિક રીતે ભરોસાપાત્ર માની શકાય નહીં. ઉદાહરણ તરીકે- પ્રશ્ન- ભેળસેળ શોધવા માટે કયા ટેસ્ટ વૈજ્ઞાનિક રીતે માન્ય છે? જવાબ- ભેળસેળની ઓળખ માટે અલગ-અલગ લેબ ટેસ્ટ કરવામાં આવે છે, જેમ કે- ટેસ્ટ-1: આયોડિન સ્ટાર્ચ ટેસ્ટ ટેસ્ટ-2: ડિટર્જન્ટ ટેસ્ટ ટેસ્ટ-3: યુરિયા ટેસ્ટ પ્રશ્ન- આ કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરવું કે માવો ભેળસેળયુક્ત ન હોય? જવાબ- તેનો સૌથી સારો રસ્તો એ છે કે માવો ઘરે બનાવો. જો બજારમાંથી ખરીદી રહ્યા હો, તો ભરોસાપાત્ર દુકાનમાંથી અથવા ભરોસાપાત્ર બ્રાન્ડનો જ ખરીદો. સાથે જ, રંગ, ગંધ અને બનાવટમાં કોઈ પણ પ્રકારની અસામાન્યતા દેખાય તો ન ખરીદો. પ્રશ્ન- માવાનો બીજો સુરક્ષિત વિકલ્પ શું છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓથી સમજીએ- મિલ્ક પાવડર અને દૂધ ઇવેપોરેટેડ મિલ્ક ફુલ ક્રીમ દૂધ પ્રશ્ન- જન્માષ્ટમી પર મીઠાઈ ખરીદતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? જવાબ- મીઠાઈ ખરીદતી વખતે માત્ર સ્વાદ જ નહીં, તેની ગુણવત્તા અને સલામતી પર પણ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. ગ્રાફિકમાં બધી જરૂરી સાવચેતીઓ જોઈએ- પ્રશ્ન- જો ભેળસેળયુક્ત માવો ખાઈ લીધો હોય, તો કયા લક્ષણો દેખાય ત્યારે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો? જવાબ- આ પરિસ્થિતિઓમાં ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો- જન્માષ્ટમી પર મીઠાઈઓ માત્ર સ્વાદ જ નહીં, સંબંધોની મીઠાશનું પણ પ્રતીક હોય છે. તેથી તે જાણવું એટલું જ જરૂરી છે કે મીઠાઈ કઈ વસ્તુમાંથી બની છે, જેટલું તે કે તે કેટલી સ્વાદિષ્ટ છે. થોડી જાગૃતિ જોખમને ઓછું કરી શકે છે અને તહેવારને સુરક્ષિત બનાવી શકે છે.