સેન્ટર ફોર લીગલ એક્શન એન્ડ બિહેવિયર ચેન્જે એક સર્વે રિપોર્ટના આધારે બાળકોના ડિજિટલ મીડિયા ઉપયોગને લઈને સમગ્ર દેશ માટે પોલિસી બનાવવાની માંગ કરી છે. તેમાં સ્કૂલોમાં સ્માર્ટફોન પર પ્રતિબંધ અને ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ સુધી વયના આધારે પહોંચની ભલામણ કરવામાં આવી છે. રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મની કાનૂની જવાબદારી અને તેમના પર દંડ નક્કી થવો જોઈએ. તેની જવાબદારી બાળક અથવા માતા-પિતા પર ન નાખવી જોઈએ. ‘પ્રિવેન્શન બાય ડિઝાઇન: ફ્રોમ વોલન્ટરી સેલ્ફ-રેગ્યુલેશન ટુ અ સ્ટેટ ડ્યુટી ઓફ કેર’ રિપોર્ટ ન્યૂયોર્કમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાના એક કાર્યક્રમમાં જાહેર કરવામાં આવ્યો. આ કાર્યક્રમ ‘રિસ્પોન્સિબલ AI એન્ડ સેફ ડિજિટલ સ્પેસેઝ ફોર ચિલ્ડ્રન’ વિષય પર યોજાયો હતો. રિપોર્ટમાં 40થી વધુ દેશોમાં વયના આધારે ડિજિટલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ અંગે અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો. રિપોર્ટમાં 110 દેશોની સ્કૂલોમાં સ્માર્ટફોન સંબંધિત નીતિઓની પણ તુલના કરવામાં આવી. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે બાળકોની સુરક્ષા હવે પ્લેટફોર્મની સ્વૈચ્છિક દેખરેખનો વિષય રહી શકે નહીં. આ હવે સરકારની કાનૂની જવાબદારી હોવી જોઈએ. તેમાં ડિજિટલ નુકસાન રોકવા માટે પહેલેથી જ વ્યવસ્થા ઊભી કરવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. 52 દેશોમાં સ્કૂલોમાં સ્માર્ટફોન પર પ્રતિબંધ રિપોર્ટે સ્કૂલોમાં સ્માર્ટફોન પર રાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રતિબંધનું સમર્થન કર્યું છે. તે અનુસાર, 52 દેશોમાં સ્કૂલોમાં સ્માર્ટફોનના ઉપયોગ પર રાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ પ્રતિબંધ છે. 31 દેશોએ આવા પ્રતિબંધ માટે નેશનલ ગાઈડલાઈન બહાર પાડી છે. માત્ર 9 દેશોમાં આ નિર્ણય અલગ-અલગ સ્કૂલો પર છોડી દેવામાં આવ્યો છે. રિપોર્ટમાં પ્રાથમિક અને માધ્યમિક સ્કૂલ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓના સ્માર્ટફોનના ઉપયોગ પર પ્રતિબંધ મૂકવાની માંગ કરવામાં આવી છે. JRCના સ્થાપક ભુવન રિભુએ જણાવ્યું કે ડિજિટલ દુનિયામાં જોખમ વધી ગયું છે. તેને રોકતી વ્યવસ્થાઓ તે મુજબ અપડેટ થઈ શકી નથી. તેમણે કહ્યું, “ડિજિટલ દુનિયામાં નુકસાનનું સ્તર વધી ગયું છે, જ્યારે તેને રોકતી વ્યવસ્થાઓ તેની સાથે પગલાં મિલાવી શકી નથી. સરહદપાર થતા ઑનલાઇન નુકસાનનો સામનો કરવા માટે દુનિયાને ફરજિયાત અહેવાલ વ્યવસ્થા અને આંતરરાષ્ટ્રીય કાનૂની માળખાની જરૂર છે.” ઋભુએ કહ્યું, “સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સને બાળકોને એવા કરારો અથવા વ્યવસ્થાઓમાં સામેલ કરવાની મંજૂરી આપી શકાય નહીં, જે તેમના અધિકારો અને સુરક્ષાને નબળી પાડે.” તેમણે કહ્યું, “18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનું બાળક કાયદેસર રીતે કોઈ કરારમાં સામેલ થઈ શકતું નથી. આવો કોઈપણ કરાર શરૂઆતથી જ અમાન્ય હોય છે.” તેમણે કહ્યું કે અહેવાલમાં બાળકોની સુરક્ષા અને કાયદાના શાસનના સિદ્ધાંતોને ટેક્નોલોજી પર લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. ઋભુએ કહ્યું, “ડિજિટલ પ્લેટફોર્મના સ્તરે અમે કાર્યવાહી કરતા પહેલાં લાખો નુકસાન થવાની રાહ જોઈ શકતા નથી. આપણે એવી વ્યવસ્થાઓ બનાવવી પડશે, જે નુકસાનને અટકાવે.” તેમણે કહ્યું કે જોખમોની વહેલી ઓળખ કરવા અને બાળકોને સુરક્ષા સાથે જોડવા માટે ટેક્નોલોજીનો ઉપયોગ થવો જોઈએ. ઓનલાઈન પહોંચ માટેની વયમર્યાદા રિપોર્ટ મુજબ, થોડા વર્ષો પહેલાં માત્ર કેટલાક દેશો જ બાળકોની ઓનલાઈન પહોંચ મર્યાદિત કરવા જેવા પગલાં પર વિચાર કરી રહ્યા હતા. ઓસ્ટ્રેલિયાએ 16 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે સોશિયલ મીડિયા પર પ્રતિબંધ મૂક્યા બાદ પરિસ્થિતિ બદલાઈ. નિવેદન અનુસાર, ચીન, ઇન્ડોનેશિયા અને મલેશિયામાં પણ આવા નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા છે. કેટલાક દેશોની સંસદોમાં આ પ્રકારના પ્રસ્તાવો પેન્ડિંગ છે અને અન્ય ઘણા દેશોમાં તેના પર ચર્ચા ચાલી રહી છે. માતા-પિતાની સંમતિ અંગે પણ વાત રજૂ કરી રિપોર્ટમાં પસંદ કરાયેલા દેશોના કરાર સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈઓ અને માતા-પિતાની સંમતિનું પણ વિશ્લેષણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ઓનલાઈન પ્લેટફોર્મ સાથે બંધનકારક કરાર કરવાની લઘુત્તમ ઉંમર અલગ-અલગ દેશોમાં અલગ છે. અમેરિકાના ફ્લોરિડામાં આ ઉંમર 14 વર્ષ અને ઓહાયોમાં 16 વર્ષ છે. વિયેતનામમાં પણ આવી જ ઉંમર મર્યાદા છે. અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં આ મર્યાદા 18 વર્ષ છે. તેનો અર્થ એ છે કે સગીર દ્વારા કરવામાં આવેલો કરાર શરૂઆતથી જ અમાન્ય માનવામાં આવે છે. અહેવાલની પાંચ કૉલમવાળી રચના