નવરાત્રિ દરમિયાન ઉપવાસ રાખનારા ઘણા લોકોની એક સામાન્ય અપેક્ષા હોય છે કે 9 દિવસ ઓછું ખાવાથી વજન પણ ઘટી જશે. પરંતુ દર વર્ષે ઘણા લોકો સાથે તેનું ઊલટું થાય છે. ઉપવાસ પૂરો થાય ત્યાં સુધી વજન ઘટવાને બદલે વધી જાય છે. હકીકતમાં સમસ્યા ઉપવાસમાં નથી, પરંતુ ઉપવાસ દરમિયાન કરવામાં આવતી કેટલીક સામાન્ય ભૂલોમાં છુપાયેલી હોય છે. ઘણા લોકો સાબુદાણા, બટાકા, કૂટ્ટુ, મગફળી અને ઉપવાસ માટેના ખાસ નાસ્તાને હેલ્ધી માનીને જરૂર કરતાં વધારે ખાઈ લે છે. જ્યારે કેટલાક લોકો આખો દિવસ ભૂખ્યા રહે છે અને સાંજે એકસાથે પેટ ભરીને ભોજન કરી લે છે. આવી સ્થિતિમાં ફાસ્ટિંગ વજન ઘટાડવાને બદલે વધારાની કેલરી લેવાનું માધ્યમ બની શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, ઉપવાસમાં શું ખાઈ રહ્યા છો તેના કરતાં વધુ મહત્વનું એ છે કે કેટલું, ક્યારે અને કઈ રીતે ખાઈ રહ્યા છો. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં ઉપવાસ દરમિયાન થતી સામાન્ય ભૂલો વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- અમૃતા મિશ્રા, સિનિયર ડાયટિશિયન, દિલ્હી સવાલ- શું વ્રત રાખવાથી આપમેળે વજન ઓછું થઈ જાય છે? જવાબ- વ્રત દરમિયાન લોકો ઘણીવાર વિચારે છે કે ઓછું ખાવાથી આપમેળે વજન ઓછું થઈ જશે, પરંતુ એવું જરૂરી નથી. તેને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- સવાલ- ઉપવાસ દરમિયાન વજન વધવાનું સૌથી મોટું કારણ શું છે? જવાબ- આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- વ્રત દરમિયાન વારંવાર ભૂખ કેમ લાગે છે? જવાબ- આને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- સવાલ- વ્રત દરમિયાન પ્રોટીનની ઊણપ વજન વધવાનું કારણ કેવી રીતે બની શકે છે? જવાબ- તેને પૉઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- સવાલ- શું વ્રતમાં બટાકા ખાવાથી વજન વધી શકે છે? જવાબ- હા, પરંતુ તેનું કારણ માત્ર બટાકા નથી, પરંતુ તેને રાંધવાની રીત છે. તેને પૉઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- સવાલ- શું આખો દિવસ ભૂખ્યા રહેવું અને રાત્રે પેટ ભરીને ખાવાથી વજન વધી શકે છે? જવાબ- આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- ઉપવાસમાં કઈ 5 ભૂલો વજન વધારી દે છે? જવાબ- ઉપવાસ દરમિયાન કેટલીક ભૂલો વજન વધારી શકે છે, જેમ કે- આખો દિવસ ખૂબ ઓછું પાણી પીવું ફિઝિકલ એક્ટિવિટી સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવી સાંજે એક જ વારમાં વધારે ખાવું પૂરતી ઊંઘ ન લેવી ભોજનની માત્રા પર નજર ન રાખવી સવાલ- શું બજારમાં મળતા ‘વ્રત સ્પેશિયલ’ નાસ્તા આરોગ્યપ્રદ હોય છે? જવાબ- કોઈ પેકેટ પર ‘વ્રત સ્પેશિયલ’, ‘ફાસ્ટિંગ ફ્રેન્ડલી’ અથવા ‘સેંધા મીઠાથી બનેલું’ લખેલું હોવું તેને આરોગ્યપ્રદ બનાવતું નથી. ઘણા પેકેજ્ડ વ્રતના નાસ્તામાં કેલરી, ચરબી અને મીઠાની માત્રા ઘણી વધારે હોઈ શકે છે. તેથી તેમને આરોગ્યપ્રદ માનતા પહેલાં ન્યુટ્રિશન લેબલ વાંચવું જરૂરી છે. સવાલ- શું વ્રતમાં ફળો મનગમતી માત્રામાં ખાઈ શકાય છે? જવાબ- ના, ફળ પોષક તત્વો, ફાઇબર અને કુદરતી ખાંડનો સારો સ્ત્રોત છે. પરંતુ તેનો અર્થ એ નથી કે તેમને જરૂર કરતાં વધુ ખાઈ શકાય. કોઈપણ ફૂડ આઇટમની જેમ ફળોમાં પણ કેલરી હોય છે અને જરૂર કરતાં વધુ પ્રમાણમાં ખાવાથી કુલ કેલરીનું સેવન વધી શકે છે. સવાલ- શું ઉપવાસમાં વારંવાર ચા પીવી યોગ્ય છે? જવાબ- ના, તેનાથી પણ વજન વધી શકે છે. તેને આ રીતે સમજો- સવાલ- વ્રતમાં કયા ખાદ્યપદાર્થો વજન વધવાથી બચાવી શકે છે? જવાબ- વજન નિયંત્રણમાં રાખવા માટે વ્રતની થાળીમાં એવી ખાદ્ય વસ્તુઓનો સમાવેશ કરવો જોઈએ, જે માત્ર ઊર્જા જ નહીં, પરંતુ પ્રોટીન, ફાઈબર અને પ્રવાહી પણ આપે. તેમાં શું શું સામેલ કરી શકાય, તે ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- વજન ઘટાડવા માંગતા હો તો વ્રત દરમિયાન કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? જવાબ- આ માટે કુલ કેલરી પર નિયંત્રણ રાખવું જરૂરી છે. બધી જરૂરી બાબતો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- શું ઉપવાસમાં માત્ર ફળ ખાઈને આખો દિવસ પસાર કરવો યોગ્ય છે? જવાબ- ફળ ઉપવાસનો સારો ભાગ બની શકે છે. પરંતુ આખા દિવસનું ભોજન માત્ર ફળો પર આધારિત રાખવું દરેક વ્યક્તિ માટે સંતુલિત વિકલ્પ નથી. ફળોમાં વિટામિન, મિનરલ્સ અને ફાઇબર હોય છે. પરંતુ તેમાં પ્રોટીન અને કેટલાક અન્ય જરૂરી પોષક તત્ત્વો પ્રમાણમાં ઓછા હોય છે. સવાલ- શું ઉપવાસમાં પેકેટબંધ ફ્રૂટ જ્યૂસ અને મિલ્કશેક યોગ્ય વિકલ્પ છે? જવાબ- ના, પેકેટબંધ ફ્રૂટ જ્યૂસ અને બજારમાં મળતા ઘણા મિલ્કશેક ભલે હેલ્ધી દેખાતા હોય, પરંતુ તેમાં વધારાની ખાંડ, ફ્લેવર અને કેલરીનું પ્રમાણ વધારે હોય છે. સવાલ- શું વ્રત ખોલવાની રીત પણ વજન પર અસર કરે છે? જવાબ- હા, લાંબા સમય સુધી ખાલી પેટે રહ્યા બાદ ઝડપથી અને વધારે ખાવાથી ભોજનનું પ્રમાણ જરૂરિયાત કરતાં વધુ થઈ શકે છે.