લગભગ 100 વર્ષ પહેલાં પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ દરમિયાન કેટલાક ઘાયલ સૈનિકો હોસ્પિટલની પથારીઓ પર પડ્યા હતા. તેમના માટે ન તો જિમ હતું કે ન તો આધુનિક ફિટનેસ સાધનો. ત્યારે જર્મન ફિટનેસ નિષ્ણાત જોસેફ પિલાટેસે પથારીઓમાં સ્પ્રિંગ લગાવીને એવી કસરતો તૈયાર કરી, જેના કારણે દર્દીઓ સૂતાં-સૂતાં જ પોતાના શરીરને સક્રિય રાખી શકતા હતા. આગળ જતાં આ પ્રયોગ દુનિયાની સૌથી લોકપ્રિય ફિટનેસ ટેક્નિક્સમાંની એક બની ગયો. યુદ્ધ પછી જોસેફ પિલાટેસે પોતાની કસરતની ટેક્નિકને ‘કન્ટ્રોલોજી’ નામ આપ્યું. 1926માં અમેરિકા પહોંચીને તેમણે ન્યૂયોર્કમાં સ્ટુડિયો ખોલ્યો. શરૂઆતમાં ડાન્સર્સ અને ઍથ્લેટ્સે તેને અપનાવી. પછી આ જ કન્ટ્રોલોજી દુનિયાભરમાં ‘પિલાટેસ’ના નામે પ્રસિદ્ધ થઈ ગઈ. આજે કેટરિના કૈફ, દીપિકા પાદુકોણ, કરીના કપૂર, મલાઇકા અરોરા, આલિયા ભટ્ટ અને સારા અલી ખાન જેવી ઘણી બોલિવૂડ સેલિબ્રિટીઓ પણ તેને પોતાની ફિટનેસ રૂટિનનો ભાગ બનાવી ચૂકી છે. ઑગસ્ટ, 2026માં ‘નેશનલ લાઇબ્રેરી ઑફ મેડિસિન’માં એક સિસ્ટમેટિક રિવ્યૂ પ્રકાશિત થયું. તેના મુજબ, પિલાટેસ મહિલાઓમાં (ખાસ કરીને મેનોપોઝ પછીની મહિલાઓમાં) ક્રોનિક લોઅર બેક પેઇન ઘટાડવામાં અને શારીરિક કાર્યક્ષમતા સુધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે. આથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં પિલાટેસ વિશે વિગતવાર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. વિનોદ સૈની, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ફિઝિયોથેરાપી, અપોલો સ્પેક્ટ્રા હૉસ્પિટલ, જયપુર સવાલ- પિલાટેસ શું છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- પિલાટેસ કેટલા પ્રકારના હોય છે? જવાબ- પિલાટેસના તમામ પ્રકારો નીચેના ગ્રાફિકમાં જુઓ- ચાલો, હવે તેમને વિગતવાર સમજીએ- મેટ પિલાટેસ રિફોર્મર પિલાટેસ ક્લાસિકલ પિલાટેસ કન્ટેમ્પરરી પિલાટેસ ક્લિનિકલ પિલાટેસ ઈજા અથવા કોઈ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યામાંથી સાજા થઈ રહેલા લોકો માટે નિષ્ણાતની દેખરેખ હેઠળ કરાવવામાં આવે છે. સવાલ- પિલાટેસ કેવી રીતે કરવામાં આવે છે? જવાબ- આમાં વ્યક્તિ મેટ પર સૂઈને, બેસીને અથવા ઊભા રહીને અલગ-અલગ કસરતો કરે છે. દરેક મૂવમેન્ટ દરમિયાન શ્વાસ લેવાની અને છોડવાની પ્રક્રિયા પર પણ ખાસ ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. પોઈન્ટર્સથી સમજો- સવાલ- યોગ અને પિલાટેસમાં શું તફાવત છે? જવાબ- યોગને મન અને શરીર બંનેની કસરત તરીકે જોવામાં આવે છે. જ્યારે પિલાટેસને ફિટનેસ અને બોડી કન્ડિશનિંગ એક્સરસાઇઝ માનવામાં આવે છે. ગ્રાફિકમાં બંને વચ્ચેના તમામ તફાવતો જુઓ- સવાલ- પિલાટેસથી શરીરને કયા ફાયદા થાય છે? જવાબ- તે શરીરની તાકાત, સંતુલન અને મૂવમેન્ટને વધુ સારું બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. નિયમિત પિલાટેસ કરવાના તમામ ફાયદા ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- શું પિલાટેસથી વજન ઘટે છે? જવાબ- હા, તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- શું પિલાટેસ પેલ્વિક ફ્લોરના સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવે છે? જવાબ- હા, પિલાટેસની ઘણી કસરતોમાં પેટ, નિતંબ અને પેલ્વિક ફ્લોરની મસલ્સ એકસાથે કામ કરે છે. તેનાથી આ મસલ્સની તાકાત અને તેમના પરનું નિયંત્રણ વધુ સારું થઈ શકે છે. સવાલ- શું પીરિયડ્સ દરમિયાન પિલાટેસ કરી શકાય? જવાબ- હા, જો ખૂબ વધારે દુખાવો, થાક અથવા અસ્વસ્થતા ન હોય, તો હળવા અથવા મધ્યમ સ્તરની પિલાટેસ કસરતો કરવી સામાન્ય રીતે સલામત માનવામાં આવે છે. સવાલ- શું મેનોપોઝમાં પિલાટેસ ફાયદાકારક છે? જવાબ- હા, આ સમય દરમિયાન મહિલાઓના શરીરમાં હોર્મોનલ ફેરફારો થાય છે. તેનાથી મસલ્સની તાકાત, સંતુલન અને હાડકાંના સ્વાસ્થ્ય પર અસર પડી શકે છે. પિલાટેસ મસલ્સને સક્રિય રાખવામાં, શરીરનું સંતુલન જાળવવામાં અને હલનચલનને વધુ સારું બનાવવામાં મદદ કરે છે. પ્રશ્ન- કઈ બીમારીઓમાં પિલેટીસ ફાયદાકારક થઈ શકે છે? જવાબ- પિલેટીસ કોઈ બીમારીની સારવાર નથી, પરંતુ તે આરોગ્ય સંબંધિત ઘણી સ્થિતિઓમાં ફાયદાકારક થઈ શકે છે. તે ડૉક્ટરની સલાહથી જ કરવું જોઈએ. ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- કયા લોકોએ પિલેટીસ ન કરવું જોઈએ? જવાબ- પિલાટેસ સામાન્ય રીતે સુરક્ષિત કસરત છે, પરંતુ કેટલાક લોકોએ તેને શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટર અથવા ફિઝિયોથેરાપિસ્ટની સલાહ લેવી જોઈએ. ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- પિલાટેસ કરતી વખતે કઈ ભૂલો ન કરવી જોઈએ? જવાબ- પિલાટેસમાં યોગ્ય ટેકનિક ખૂબ જ જરૂરી હોય છે. ખોટી રીતે કસરત કરવાથી ઈજા થવાનું જોખમ પણ વધી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં આ ભૂલો ન કરવી જોઈએ- સવાલ- અઠવાડિયામાં કેટલા દિવસ પિલાટેસ કરી શકાય? જવાબ- વ્યક્તિ પોતાની ઉંમર, ફિટનેસ અને સ્વાસ્થ્ય અનુસાર અઠવાડિયામાં 2-5 દિવસ પિલાટેસ કરી શકે છે. જો કોઈ શરૂઆત કરી રહ્યું હોય, તો અઠવાડિયામાં 2-3 દિવસ પિલાટેસ કરવું પૂરતું છે. સવાલ- શું પિલાટેસ માત્ર મહિલાઓ માટે છે? જવાબ- ના, પિલાટેસ માત્ર મહિલાઓ માટે નથી. પુરુષો અને મહિલાઓ બંને તે કરી શકે છે. પિલાટેસ સંબંધિત કેટલાક સામાન્ય સવાલ-જવાબ સવાલ- એક પિલાટેસ સેશન કેટલા સમયનું હોવું જોઈએ? જવાબ- એક પિલાટેસ સેશન સામાન્ય રીતે 30-60 મિનિટનું હોય છે. શરૂઆત કરનારા લોકો 20-30 મિનિટથી શરૂઆત કરી શકે છે. કસરતનો સમયગાળો વ્યક્તિની ઉંમર, ફિટનેસ અને અનુભવ પર આધાર રાખે છે. સવાલ- પિલાટેસ કરવાનો શ્રેષ્ઠ સમય કયો છે? જવાબ- આ કસરત સવારે, સાંજે અથવા દિવસના કોઈપણ સમયે કરી શકાય છે. સમય કરતાં નિયમિતતા વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. તેથી તમારી દિનચર્યા અનુસાર એવો સમય પસંદ કરો, જેને લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવો સરળ હોય. સવાલ- શું પિલાટેસ કરતાં પહેલાં વોર્મ-અપ કરવું જરૂરી છે? જવાબ- હા, તેનાથી શરીર કસરત માટે તૈયાર થાય છે અને સ્નાયુઓ તથા સાંધાઓમાં થતી જકડાશ ઓછી થઈ શકે છે. સવાલ- પિલાટેસ કરતાં પહેલાં અને પછી શું ખાવું જોઈએ? જવાબ- પિલાટેસ કરતાં પહેલાં ફળ, ડ્રાય ફ્રૂટ્સ અથવા અન્ય હળવો નાસ્તો લઈ શકાય છે. જ્યારે કસરત કર્યા પછી પ્રોટીન અને કાર્બોહાઇડ્રેટથી ભરપૂર ખોરાક લેવો ફાયદાકારક રહે છે. સવાલ- શું વૃદ્ધ લોકો પિલાટેસ કરી શકે છે? જવાબ- હા, વૃદ્ધ લોકો પણ પિલાટેસ કરી શકે છે. સવાલ- શું પિલાટેસ કરવાથી પોશ્ચર સુધરી શકે છે? જવાબ- હા, આ શરીરના એવા સ્નાયુઓ પર કામ કરે છે, જે બેસતી વખતે, ઊભા રહેતી વખતે અને ચાલતી વખતે શરીરને યોગ્ય સ્થિતિમાં રાખવામાં મદદ કરે છે. ………………………… ગ્રાફિક- વિપુલ શર્મા