દેશમાં નવરાત્રિનો તહેવાર ઉત્સાહ અને ભક્તિ સાથે ઉજવાઈ રહ્યો છે. જગ્યાએ જગ્યાએ પંડાલો સજાવવામાં આવ્યા છે, ગરબા યોજાઈ રહ્યા છે અને માતાના ભજનોના કારણે વાતાવરણ ભક્તિમય બન્યું છે. ઘણી જગ્યાએ મેળાઓની પણ રોનક જોવા મળી રહી છે. આ આયોજનોમાં એક વાત સામાન્ય છે, અને તે છે લાઉડસ્પીકર, જેનો અવાજ ઉત્સવના માહોલને વધુ જીવંત બનાવી દે છે. જોકે, લાઉડસ્પીકરનો અવાજ જરૂરિયાત કરતાં વધારે તેજ હોય અથવા લાંબા સમય સુધી તેના સંપર્કમાં રહીએ તો સ્વાસ્થ્ય પર ખરાબ અસર પડે છે. તેનાથી સાંભળવાની ક્ષમતા પ્રભાવિત થવા ઉપરાંત બ્લડ પ્રેશર અને હૃદયના ધબકારામાં પણ ફેરફાર થાય છે. તેજ અવાજથી હૃદયરોગનું જોખમ વધે છે. ઘણા કિસ્સાઓમાં મૃત્યુ પણ થાય છે. વર્ષ 2025માં ‘નેશનલ લાઇબ્રેરી ઑફ મેડિસિન’માં પ્રકાશિત થયેલા એક મેટા-એનાલિસિસ મુજબ, લાઉડસ્પીકરના તેજ અવાજથી હાઈ બીપી, હૃદયરોગ અને સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં લાઉડસ્પીકર સંબંધિત સાવચેતીઓને સમજવી જરૂરી છે. આથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં લાઉડસ્પીકરના ઊંચા અવાજથી થતા સંભવિત સ્વાસ્થ્ય જોખમોને સમજીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત– ડૉ. અરવિંદ અગ્રવાલ, ડિરેક્ટર, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, શ્રી બાલાજી એક્શન મેડિકલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ, દિલ્હી સ્ટોરીમાં આગળ વધીએ, તે પહેલાં છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં લાઉડસ્પીકરના ઊંચા અવાજને કારણે થયેલા મૃત્યુના કિસ્સાઓ પર એક નજર નાખી લઈએ… સવાલ- લાઉડસ્પીકરના ઊંચા અવાજની આપણા મગજ અને શરીર પર શું અસર થાય છે? જવાબ- તેની અસર એ વાત પર આધાર રાખે છે કે અવાજ કેટલો મોટો છે અને આપણે કેટલા સમય સુધી તેના સંપર્કમાં રહીએ છીએ. સામાન્ય વાતચીતનો અવાજ લગભગ 60 ડેસિબલ (dB) હોય છે, જ્યારે તેજ લાઉડસ્પીકરનો અવાજ 85થી 110 ડેસિબલ અથવા તેનાથી પણ વધારે હોય છે. ડેસિબલ અવાજની તીવ્રતા માપવાનું એકમ છે. લાંબા સમય સુધી તેજ અવાજના સંપર્કમાં રહેવાથી કાન ઉપરાંત આપણા શરીરના અનેક અંગો પણ અસરગ્રસ્ત થાય છે. તેને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજો- તમામ જોખમો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- તેજ અવાજની આપણા હૃદય પર શું અસર થાય છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- તીવ્ર અવાજની કાન પર શું અસર થાય છે? જવાબ- આને મુદ્દાવાર સમજો- પ્રશ્ન- લાઉડસ્પીકરનો ઊંચો અવાજ કયા લોકો માટે જોખમ વધારે છે? જવાબ- કેટલાક લોકો પર તેજ અવાજની અસર વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે. કોના માટે જોખમ વધારે છે, તે ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- કેટલા ડેસિબલ (dB)ના અવાજને ઊંચો અથવા ખતરનાક માનવામાં આવે છે? જવાબ- તેનો ખતરો માત્ર ડેસિબલ પર જ નહીં, પરંતુ તમે કેટલા સમય સુધી અને કેટલી વાર તેના સંપર્કમાં રહો છો, તેના પર પણ નિર્ભર કરે છે. સામાન્ય રીતે 85 dB અથવા તેનાથી વધુ અવાજમાં લાંબા સમય સુધી રહેવાથી સાંભળવાની ક્ષમતા પર અસર થાય છે. 100–120 dBના ઊંચા અવાજમાં થોડા સમય માટે રહેવાથી પણ સાંભળવાની ક્ષમતાને નુકસાન પહોંચે છે. તેને ગ્રાફિક દ્વારા સમજો- સવાલ- લાઉડસ્પીકરના અવાજથી કેવી રીતે બચી શકાય? જવાબ- ઊંચા અવાજથી બચવા માટે સૌથી જરૂરી છે કે અવાજથી અંતર અને તેના સંપર્કમાં રહેવાનો સમય બંને ઓછા રાખો. તમામ સાવધાનીઓ ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- ભારતમાં લાઉડસ્પીકરના અવાજને લઈને શું નિયમો છે? જવાબ- ભારતમાં લાઉડસ્પીકર અને પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમના ઉપયોગ માટે નોઈઝ પોલ્યુશન (રેગ્યુલેશન એન્ડ કંટ્રોલ) રૂલ્સ, 2000 લાગુ પડે છે. આ અંતર્ગત- કેન્દ્રીય પ્રદૂષણ નિયંત્રણ બોર્ડે વિવિધ વિસ્તારો માટે અવાજની મહત્તમ મર્યાદા નક્કી કરી છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતાં વધુ અવાજ થાય તો ક્યાં અને કેવી રીતે ફરિયાદ કરવી? જવાબ- તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ શું કાર્યવાહી થઈ શકે છે? જવાબ- નિર્ધારિત મર્યાદા કરતાં વધુ અવાજ કરવા અથવા પરવાનગી વિના લાઉડસ્પીકર વગાડવા બદલ પોલીસ/વહીવટીતંત્ર કાર્યવાહી કરી શકે છે. પરિસ્થિતિ અનુસાર-