રોગને ઓળખવા અને તેની સારવાર કરવાનો મુખ્ય આધાર છે – બ્લડ ટેસ્ટ. પરંતુ જો ટેસ્ટ પહેલાં યોગ્ય તૈયારી ન કરવામાં આવે, તો રિપોર્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. રિપોર્ટ પ્રભાવિત થવાથી સારવાર પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. માહિતી ન હોવાને કારણે ઘણીવાર લોકો જરૂર વગર પણ ફાસ્ટિંગ કરી લે છે, અથવા ફાસ્ટિંગવાળા ટેસ્ટ પહેલાં ચા-કોફી પી લે છે અથવા દવા ખાઈ લે છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં આપણે વાત કરીશું કે બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવાની સાચી રીત શું છે. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાતઃ ડૉ. મનીષા અગ્રવાલ, કન્સલ્ટન્ટ- ક્લિનિકલ પેથોલોજી, નારાયણા હોસ્પિટલ, જયપુર પ્રશ્ન- શું દરેક બ્લડ ટેસ્ટ માટે ફાસ્ટિંગ જરૂરી છે? જવાબ- ના. દરેક બ્લડ ટેસ્ટ માટે ફાસ્ટિંગ (ખાલી પેટે રહેવું) જરૂરી નથી. ઘણા ટેસ્ટ ફાસ્ટિંગ વગર પણ એટલા જ સચોટ હોય છે. તેથી બ્લડ ટેસ્ટ પહેલાં જાતે ફાસ્ટિંગ કરવું કે ન કરવું તે નક્કી ન કરો. જે ટેસ્ટ કરાવવાનો હોય, તેના માટે ડોક્ટર કે લેબ દ્વારા આપવામાં આવેલી સૂચનાઓનું પાલન કરો. પ્રશ્ન- કયા ટેસ્ટ માટે 8-12 કલાક ફાસ્ટિંગ જરૂરી છે? જવાબ- આખી યાદી નીચે ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- કયા ટેસ્ટ માટે ફાસ્ટિંગ જરૂરી નથી? જવાબ- સંપૂર્ણ યાદી નીચે ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- શું ફાસ્ટિંગ દરમિયાન પાણી પી શકાય છે? જવાબ- તેને પોઈન્ટર્સથી સમજીએ- પ્રશ્ન- શું ઉપવાસ દરમિયાન ચા, કોફી કે જ્યુસ પી શકાય? જવાબ- ના. જો કોઈ બ્લડ ટેસ્ટ માટે ઉપવાસની સલાહ આપવામાં આવી હોય, તો ચા, કોફી, જ્યુસ, દૂધ, સોફ્ટ ડ્રિંક કે કોઈ પણ કેલરીવાળું પીણું પીવું ન જોઈએ. આ બ્લડ શુગર, ઇન્સ્યુલિન અને કેટલીક અન્ય તપાસના પરિણામોને અસર કરી શકે છે. ઉપવાસ દરમિયાન ફક્ત સાદું પાણી જ પીવો. પ્રશ્ન- શું બ્લડ સેમ્પલ આપતા પહેલા સવારે થાઇરોઇડની દવા લઈ શકાય? જવાબ- સામાન્ય રીતે નહીં. જો થાઇરોઇડ ફંક્શન ટેસ્ટ (TSH, T3, T4) કરાવવાનો હોય, તો બ્લડ સેમ્પલ આપ્યા પછી થાઇરોઇડની દવા લેવી વધુ સારું છે. દવા પહેલાં લેવાથી કેટલાક થાઇરોઇડ હોર્મોનનું સ્તર અસ્થાયી રૂપે બદલાઈ શકે છે, જેનાથી રિપોર્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. જોકે, જો કોઈ બીજા બ્લડ ટેસ્ટ માટે સેમ્પલ આપી રહ્યા હો અને થાઇરોઇડનો ટેસ્ટ ન થવાનો હોય, તો સવારે થાઇરોઇડની દવા લઈ શકાય છે. પ્રશ્ન- બ્લડ ટેસ્ટ પહેલાં શું કરવું? જવાબ- પોઈન્ટર્સથી સમજીએ- પ્રશ્ન- બ્લડ ટેસ્ટ પહેલાં શું ન કરવું? જવાબ- મુદ્દાઓથી સમજીએ- પ્રશ્ન- કઈ કઈ દવાઓ રિપોર્ટ બદલી શકે છે? જવાબ- પોઇન્ટર્સથી સમજીએ- સ્ટીરોઈડ- બ્લડ શુગર, WBC (વ્હાઇટ બ્લડ સેલ્સ) અને અન્ય પેરામીટર બદલી શકે છે. થાઇરોઇડની દવા- થાઇરોઇડ ફંક્શન ટેસ્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. આયર્ન સપ્લિમેન્ટ- આયર્ન પ્રોફાઇલ રિપોર્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. બાયોટિન (હેર-સ્કિન-નેઇલ સપ્લિમેન્ટ)- થાઇરોઇડ, ટ્રોપોનિન સહિત ઘણા ઇમ્યુનો ટેસ્ટના રિપોર્ટ ખોટા આવી શકે છે. વિટામિન બી 12 અને વિટામિન D સપ્લિમેન્ટ- તેમના સ્તરની તપાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. ડાયાબિટીસની દવાઓ અને ઇન્સ્યુલિન- બ્લડ શુગરનો રિપોર્ટ બદલાઈ શકે છે. બ્લડ થિનર (લોહી પાતળું કરતી દવાઓ)- લોહી ગંઠાઈ જવા સંબંધિત ટેસ્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- વ્યાયામ કર્યા પછી બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવાથી શું નુકસાન થઈ શકે છે? જવાબ- મુદ્દાઓથી સમજીએ- સલાહ: બ્લડ ટેસ્ટના ઓછામાં ઓછા 24 કલાક પહેલાં ભારે વર્કઆઉટ ટાળો. સામાન્ય ચાલવા કે હળવી પ્રવૃત્તિથી કોઈ સમસ્યા નથી. પ્રશ્ન- શું દારૂ પીવાથી રિપોર્ટ બદલાઈ શકે છે? જવાબ-હા. બ્લડ ટેસ્ટ પહેલાં દારૂ પીવાથી ઘણી તપાસના પરિણામો પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જેમ કે- સલાહ: વધુ સારી અને સચોટ રિપોર્ટ માટે બ્લડ ટેસ્ટના ઓછામાં ઓછા 24 કલાક પહેલાં દારૂ ન પીવો. પ્રશ્ન- શું સિગારેટ પીવાથી રિપોર્ટ બદલાઈ શકે છે? જવાબ- હા. બ્લડ ટેસ્ટના બરાબર પહેલાં સિગારેટ કે અન્ય તમાકુ ઉત્પાદનોનું સેવન કેટલીક તપાસના પરિણામોને પ્રભાવિત કરી શકે છે, જેમ કે- સલાહ: વધુ સારી અને સચોટ રિપોર્ટ માટે બ્લડ સેમ્પલ આપતા પહેલાં ઓછામાં ઓછા 1-2 કલાક ધૂમ્રપાન ન કરો. જો ફાસ્ટિંગ ટેસ્ટ હોય, તો ફાસ્ટિંગ દરમિયાન ધૂમ્રપાનથી સંપૂર્ણપણે બચો. પ્રશ્ન- શું પૂરતી ઊંઘ ન મળવાથી પણ રિપોર્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે? જવાબ- હા. પૂરતી ઊંઘ ન લેવાથી કેટલાક બ્લડ ટેસ્ટના પરિણામો પર અસર પડી શકે છે, જેમ કે- સલાહ: ચોક્કસ રિપોર્ટ માટે બ્લડ ટેસ્ટ પહેલાં 7-8 કલાક સારી ઊંઘ લેવાનો પ્રયાસ કરો. પ્રશ્ન- શું પીરિયડ્સ દરમિયાન મહિલાઓની રિપોર્ટ પ્રભાવિત થઈ શકે છે? જવાબ- હા. પિરિયડ્સ દરમિયાન કેટલાક બ્લડ ટેસ્ટના પરિણામો પર અસર પડી શકે છે, જેમ કે- સલાહ: જો હોર્મોન સંબંધિત તપાસ કરાવવાની હોય, તો ડૉક્ટર દ્વારા જણાવેલ માસિક ચક્રના યોગ્ય દિવસે જ ટેસ્ટ કરાવો. લેબને એ જરૂર જણાવો કે તમારા પિરિયડ્સ ચાલી રહ્યા છે. બાકીના સામાન્ય CBC ટેસ્ટ પિરિયડ્સ દરમિયાન ન કરાવવા જ વધુ સારું છે. પ્રશ્ન- શું બ્લડ ટેસ્ટ સવારે જ કરાવવો વધુ સારો છે? જવાબ- આ ટેસ્ટ પર આધાર રાખે છે. દરેક બ્લડ ટેસ્ટ સવારે કરાવવો જરૂરી નથી, પરંતુ કેટલીક તપાસ સવારે અને નિર્ધારિત સમયે કરાવવાથી વધુ સચોટ પરિણામ મળે છે. આને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સલાહ: જો કોઈ ટેસ્ટ વારંવાર કરાવવાનો હોય, તો દર વખતે લગભગ એક જ સમયે તપાસ કરાવવી વધુ સારી હોય છે, જેથી રિપોર્ટની સરખામણી યોગ્ય રીતે કરી શકાય. પ્રશ્ન- શું દર વખતે એક જ લેબમાંથી ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ? જવાબ- જરૂરી તો નથી, પરંતુ જો કોઈ બીમારીનું નિયમિત મોનિટરિંગ થઈ રહ્યું હોય, તો દર વખતે એક જ વિશ્વસનીય અને માન્યતા પ્રાપ્ત લેબમાંથી ટેસ્ટ કરાવવો વધુ સારો માનવામાં આવે છે. આનાથી અલગ-અલગ મશીનો, તપાસ તકનીકો અને રેફરન્સ વેલ્યુને કારણે થતા નાના-મોટા તફાવતોથી બચી શકાય છે. આનાથી રિપોર્ટની સરખામણી કરવી સરળ બને છે. જો લેબ બદલવી પડે, તો રિપોર્ટ બતાવતી વખતે ડોક્ટરને એ જરૂર જણાવો કે તપાસ અલગ લેબમાં કરાવવામાં આવી છે.