કેટલીક મહિલાઓના સાથળ (થાઈઝ) અને નિતંબ (હિપ્સ) જરૂર કરતાં વધારે ચરબી જમા થઈ જાય છે. ડાયટિંગ અને નિયમિત કસરતથી પણ આ ચરબી ઓછી થતી નથી. મોટાભાગે લોકો તેને જાડાપણું કે સ્થૂળતા સમજીને અવગણી દે છે. પરંતુ ઘણીવાર આ લિપેડેમા (Lipedema)નો સંકેત હોઈ શકે છે. આ એક મેડિકલ કન્ડિશન છે, જેમાં શરીરના નીચેના ભાગમાં અસામાન્ય રીતે ફેટ જમા થાય છે. આ સમસ્યા મહિલાઓમાં વધુ જોવા મળે છે. ‘નેશનલ લાઇબ્રેરી ઓફ મેડિસિન’માં પબ્લિશ એક સ્ટડી અનુસાર, દુનિયાભરમાં લગભગ 11% પુખ્ત મહિલાઓ તેનાથી પ્રભાવિત છે. એટલે આજે ‘ફિઝિકલ હેલ્થ’માં લિપેડેમાને વિસ્તારથી સમજીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. અંકિત પોતદાર, કન્સલ્ટન્ટ, લેપ્રોસ્કોપી, બેરિયાટ્રિક અને રોબોટિક સર્જન, કોકિલાબેન ધીરૂભાઈ અંબાણી હૉસ્પિટલ, મુંબઈ પ્રશ્ન- લિપેડેમા શું છે? જવાબ- લિપેડેમા એ ફેટ ટિશ્યુ સાથે સંકળાયેલ એક ક્રોનિક ડિસઓર્ડર છે. આમાં શરીરના કેટલાક ભાગો (ખાસ કરીને થાઈઝ, હિપ્સ, નિતંબ અને પગ)માં અસામાન્ય રીતે ચરબી જમા થવા લાગે છે. પ્રશ્ન- લિપેડેમા શા માટે થાય છે? જવાબ- લિપેડેમાનું ચોક્કસ કારણ હજુ સ્પષ્ટ નથી. જોકે, 20-60% દર્દીઓમાં તેનો ફેમિલી હિસ્ટ્રી જોવા મળે છે. તેથી નિષ્ણાતો માને છે કે, આનુવંશિક પરિબળો તેમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. આ ઉપરાંત, હોર્મોનલ ફેરફારો પણ તેની સાથે સંકળાયેલા હોઈ શકે છે. ગ્રાફિકમાં જોખમી પરિબળો જોઈએ- પ્રશ્ન- લિપેડેમા કેટલા પ્રકારના હોય છે? જવાબ- લક્ષણોના આધારે લિપેડેમાને 5 પ્રકારોમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે- ધ્યાન રાખો, કોઈપણ વ્યક્તિને એક જ સમયે ઘણા પ્રકારના લિપેડેમા હોઈ શકે છે. પ્રશ્ન- લિપેડેમા અને સામાન્ય સ્થૂળતા વચ્ચે શું તફાવત છે? જવાબ- લિપેડેમા અને સ્થૂળતા એકસરખા દેખાય છે, પરંતુ બંને અલગ પરિસ્થિતિઓ છે. બધા તફાવતો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- લિપેડેમાના લક્ષણો શું છે? જવાબ- લિપેડેમામાં શરીરના નીચેના ભાગમાં અસામાન્ય રીતે ચરબી જમા થવા લાગે છે. આની સાથે દુખાવો, ભારેપણું અને સોજા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. બધા લક્ષણો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- કઈ સ્થિતિમાં ડૉક્ટરને બતાવવું જરૂરી છે? જવાબ- આ સ્થિતિઓમાં ડૉક્ટરની સલાહ લો- પ્રશ્ન- ડૉક્ટર લિપેડેમાનું નિદાન કેવી રીતે કરે છે? જવાબ- પોઈન્ટર્સથી સમજીએ- પ્રશ્ન- લિપેડેમાની સારવાર શું છે? જવાબ- લિપેડેમાની કોઈ કાયમી સારવાર નથી. પરંતુ તેના લક્ષણોને મેનેજ કરવા માટે ડૉક્ટર જીવનશૈલીમાં ફેરફાર, થેરાપી અથવા અન્ય ઉપચારની સલાહ આપે છે. આમાં આ વિકલ્પો સામેલ હોઈ શકે છે- પ્રશ્ન- જો લિપેડેમાની સારવાર ન કરાવવામાં આવે તો શું કોમ્પ્લિકેશન્સ થઈ શકે છે? જવાબ- સમયસર સારવાર ન કરાવવાથી લિપેડેમા ધીમે ધીમે વધી શકે છે અને ઘણી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે, જેમ કે- પ્રશ્ન- લિપેડેમાનું જોખમ ઘટાડવા માટે શું કરવું? જવાબ- સમયસર ઓળખ અને સ્વસ્થ જીવનશૈલીથી લિપેડેમાની ગતિ અને લક્ષણોને મોટાભાગે નિયંત્રિત કરી શકાય છે. વિગતવાર ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- લિપેડેમાથી પીડિત વ્યક્તિની દિનચર્યા અને ખાનપાન કેવું હોવું જોઈએ? જવાબ- તેને પોઈન્ટર્સથી સમજીએ- લિપેડેમા સંબંધિત સામાન્ય પ્રશ્નો-જવાબો પ્રશ્ન- ભારતમાં આ બીમારી કેટલી સામાન્ય છે? જવાબ- ભારતમાં લિપેડેમાના કેસોના ચોક્કસ આંકડા ઉપલબ્ધ નથી. જોકે, ડૉકટરો હવે પહેલા કરતા આ બીમારીની ઓળખ વધુ કરી રહ્યા છે. તેમ છતાં ઘણા લોકો તેને સામાન્ય સ્થૂળતા સમજી લે છે. તેથી મોટી સંખ્યામાં કેસનું નિદાન થઈ શકતું નથી. પ્રશ્ન- શું BMI સામાન્ય હોવા છતાં પણ લિપેડેમા થઈ શકે છે? જવાબ- હા, સામાન્ય BMI ધરાવતા લોકોમાં પણ લિપેડેમા થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું લિપેડેમામાં દુખાવો થાય છે? જવાબ- હા, પગમાં દુખાવો, ભારેપણું અને સ્પર્શ કરવાથી દુખાવો અનુભવવો એ તેના સામાન્ય લક્ષણો છે. પ્રશ્ન- શું આ બીમારી જીવલેણ છે? જવાબ- ના, લિપેડેમા જીવલેણ નથી. પરંતુ જો સારવાર ન કરવામાં આવે તો તેનાથી રોજિંદા જીવન પર અસર થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- શું લિપેડેમામાં વજન ઓછું થતું નથી? જવાબ- હા, લિપેડેમાથી પ્રભાવિત ભાગોમાં જમા થયેલી ચરબી સંપૂર્ણપણે ઓછી થતી નથી. પ્રશ્ન- શું કસરતથી લિપેડેમા ઠીક થઈ શકે છે? જવાબ- ના, જોકે તેનાથી દુખાવો, સોજો અને હલનચલનમાં સુધારો થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- લિપેડેમામાં કઈ કસરત ફાયદાકારક છે? જવાબ- વોકિંગ, સ્વિમિંગ, સાયકલિંગ અને લો-ઇમ્પેક્ટ કસરતો ફાયદાકારક માનવામાં આવે છે.