નેપાળમાં ગ્લેશિયર તૂટ્યા પછી આવેલા ભયાનક પૂરથી મોટા પાયે તબાહી મચી છે. નેપાળ અને ચીનના તિબેટ ક્ષેત્રમાં આ આફતથી 1200 થી વધુ લોકોના મોત થયા છે. શહેરો, રસ્તાઓ, પુલો અને ઘણા હાઈડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સને ભારે નુકસાન થયું છે. પૂરના થોડા કલાકોમાં જ ભારતે રાહત સામગ્રી મોકલવાનું શરૂ કરી દીધું હતું. 3 સપ્ટેમ્બર સુધીમાં ભારતે પાંચ ખેપમાં કુલ 74 ટન રાહત સામગ્રી મોકલી છે, જેમાં લગભગ 5 ટન જરૂરી દવાઓનો સમાવેશ થાય છે. ભારતની મદદ માત્ર રાહત સામગ્રી પૂરતી મર્યાદિત રહી નથી. ડોકટરો, પેરામેડિક્સ, બચાવ દળ, સુરંગ નિષ્ણાતો, બેલી બ્રિજ અને ફોરેન્સિક નિષ્ણાતો પણ નેપાળ મોકલવામાં આવ્યા છે. એટલે કે, સુરંગોમાં ફસાયેલા લોકોની શોધખોળથી લઈને શબના DNA પરીક્ષણ અને પુનર્નિર્માણ સુધી ભારત અનેક મોરચે નેપાળને મદદ કરી રહ્યું છે. નેપાળના વડાપ્રધાન બાલેન શાહે પણ સંસદમાં ભારતની સહાયતા માટે આભાર માન્યો છે. ભારતની મદદથી બનેલી હોસ્પિટલ પૂર પીડિતો માટે સહારો બની નેપાળના નુવાકોટમાં નેપાળ-ભારત મૈત્રી ભવન પૂર પછી લોકો માટે મોટી રાહત બનીને સામે આવ્યું છે. આ ઇમારતમાં આયુર્વેદ અને વૈકલ્પિક હોસ્પિટલ પણ છે. ભારત સરકારે 2015ના ભૂકંપ પછી આ હોસ્પિટલનું પુનર્નિર્માણ કરાવ્યું હતું. ઊંચાઈ પર સ્થિત હોવાને કારણે ભોટેકોશી પૂરને કારણે ઘર છોડવા મજબૂર બનેલા સેંકડો લોકોએ અહીં આશ્રય લીધો છે. હોસ્પિટલમાં 11 ડોકટરો પૂર પ્રભાવિત લોકોની સારવાર કરી રહ્યા છે. અહીંથી જિલ્લાના અલગ-અલગ રાહત કેન્દ્રોમાં પહોંચાડવામાં આવેલા લોકોને પણ મેડિકલ મદદ આપવામાં આવી રહી છે. જ્યાં પુલ તૂટી ગયા છે, ત્યાં બેલી બ્રિજથી ફરી રસ્તા જોડાશે પૂરને કારણે અનેક રસ્તાઓ અને પુલ તૂટી જવાથી દૂરના વિસ્તારોનો સંપર્ક તૂટી ગયો છે. આને ફરીથી સ્થાપિત કરવા માટે ભારત નેપાળને બેલી બ્રિજ મોકલી રહ્યું છે. બેલી બ્રિજ લોખંડના ભાગોમાંથી તૈયાર થતો એક અસ્થાયી પુલ હોય છે. તેના ભાગોને અસરગ્રસ્ત વિસ્તાર સુધી લઈ જઈને સ્થળ પર જોડી શકાય છે. આનાથી કાયમી પુલ બનવાની રાહ જોયા વિના માર્ગ સંપર્ક ઝડપથી પુનઃસ્થાપિત કરી શકાય છે. ભારતીય દૂતાવાસ અનુસાર, 230 ફૂટ લાંબા સિંગલ-લેન મોડ્યુલર સ્ટીલ બ્રિજના ઉપકરણો લઈને 16 ટ્રક નેપાળ પહોંચી ચૂક્યા છે. વધુ સાત બેલી બ્રિજ લગાવવા માટેના ઉપકરણો પણ જલ્દી મોકલવામાં આવશે. તેમને લગાવવા માટે ટેકનિકલ ટીમો પણ નેપાળ પહોંચશે. હાઈડ્રોપાવર ટનલમાં ફસાયેલા લોકોની શોધમાં ભારતીય નિષ્ણાતો પૂર પછી નેપાળ સામે સૌથી મોટા પડકારોમાંથી એક હાઈડ્રોપાવર ટનલમાં ફસાયેલા મજૂરોને શોધવાનો છે. નેપાળ સરકાર અનુસાર ઘણી ટનલોમાં લગભગ 900 થી વધુ કર્મચારીઓ ફસાયેલા હોવાની આશંકા છે. 30 ઑગસ્ટે ભારતીય સુરંગ બચાવ નિષ્ણાતોની ટીમ નેપાળ પહોંચી. ટીમ નેપાળી સેના સાથે મળીને ચિલિમે અને લાંગટાંગના પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં હાઇડ્રોપાવર સુરંગોમાં કર્મચારીઓની શોધ કરી રહી છે. દિલ્હી-એનસીઆરની ‘રેટ માઇનર્સ’ની ટીમે પણ નેપાળના બચાવ અભિયાનમાં જોડાવાની ઓફર કરી છે. આ જ ટીમે 2023માં ઉત્તરાખંડની સિલ્ક્યારા સુરંગમાં ફસાયેલા 41 મજૂરોને બહાર કાઢવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. શબની ઓળખ માટે DNA તપાસમાં ભારતની મદદ પૂરનું પાણી ઓસર્યા બાદ હવે નેપાળ સામે વધુ એક મોટો પડકાર મળી આવેલા શબ અને ગુમ થયેલા લોકોની ઓળખ કરવાનો છે. આ માટે ભારતે 19 સભ્યોની ફોરેન્સિક ટીમ નેપાળ મોકલી છે. ભારતીય નિષ્ણાતો નેપાળી ટીમ સાથે મળીને DNA સેમ્પલની તપાસ કરી રહ્યા છે. કાઠમંડુ ઘાટીની બે લેબમાં આ કામ કરવામાં આવી રહ્યું છે. જેમાં નેપાળ પોલીસ સેન્ટ્રલ ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરી અને ખુમલટારની નેશનલ ફોરેન્સિક સાયન્સ લેબોરેટરીનો સમાવેશ થાય છે. નેપાળ પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, મંગળવારે સાંજ સુધીમાં 1,068 મૃતદેહો મળી આવ્યા હતા. તેમાંથી લગભગ 400 કેસોમાં માત્ર શરીરના કેટલાક ભાગો જ મળ્યા છે. આવા કિસ્સાઓમાં, DNA તપાસ દ્વારા મૃતકોની ઓળખ કરવી અત્યંત જરૂરી બની ગઈ છે. પૂરથી તબાહ થયેલી શાળાને પણ ભારત ફરીથી બનાવશે ભારતની મદદ રાહત અને બચાવ અભિયાન પૂરતી મર્યાદિત નથી. ભારતે નુવાકોટના બિદુરમાં પૂરથી ક્ષતિગ્રસ્ત ત્રિભુવન ત્રિશુલી સેકન્ડરી સ્કૂલને ફરીથી બનાવવાનો નિર્ણય પણ કર્યો છે. આ શાળા ભારત-નેપાળ સહયોગની દ્રષ્ટિએ પણ મહત્વપૂર્ણ છે. તેના જૂના ભવનનો સંબંધ ભારતની વિકાસ સહાયતા સાથે રહ્યો છે. હવે નવી ઇમારત પણ ભારતના હાઈ ઇમ્પેક્ટ કોમ્યુનિટી ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામ હેઠળ બનાવવામાં આવશે. આપત્તિના સમયે પડોશી દેશોની સાથે ઊભું રહ્યું છે ભારત નેપાળમાં વર્તમાન રાહત અભિયાન આપત્તિના સમયે અન્ય દેશોને મદદ કરવાની ભારતની નીતિનું વધુ એક ઉદાહરણ છે. નેપાળમાં આ વખતે પણ ભારતની ભૂમિકા માત્ર શરૂઆતી રાહત સુધી સીમિત નથી. સારવારથી લઈને બચાવ, સુરંગોમાં શોધખોળ, તૂટેલા રસ્તાઓને જોડવા, મૃતદેહોની ઓળખ અને પુનર્નિર્માણ સુધી ભારત નેપાળની મદદમાં દરેક સ્તરે જોડાયેલું છે.