સવાલ- મારા લગ્નને ત્રણ વર્ષ થઈ ચૂક્યાં છે. હું અને મારા પતિ બંને નોકરી કરીએ છીએ. અમારી આવક સારી છે અને અત્યાર સુધી હું એવું જ માનતી હતી કે અમે બંને મળીને ભવિષ્ય માટે સારી બચત કરી રહ્યા છીએ. થોડા દિવસ પહેલાં ઘરના કેટલાક જરૂરી કામો માટે પૈસા કાઢવાની વાત થઈ, ત્યારે ખબર પડી કે મારા પતિ પર લાખો રૂપિયાનું દેવું છે. તેમણે આ વાત મને ક્યારેય જણાવી નહોતી. પૂછતાં તેમણે કહ્યું કે તેઓ મને હેરાન કરવા માંગતા નહોતા અને ધીમે-ધીમે દેવું ચૂકવી દેવાના હતા. પરંતુ મને આ વાતથી વધુ તકલીફ એ છે કે તેમણે આટલો મોટો આર્થિક નિર્ણય મારાથી છુપાવ્યો. હવે મને સમજાતું નથી કે હું તેમના પર ફરીથી વિશ્વાસ કેવી રીતે કરું? શું આ છેતરપિંડી છે? મારે શું અનુભવવું જોઈએ? હું શું કરું? નિષ્ણાત- ડૉ. જયા સુકુલ, ક્લિનિકલ સાઇકોલોજિસ્ટ, નોઇડા પતિ પર લાખો રૂપિયાનું દેવું હોવાની જાણ થયા પછી તમારો વિશ્વાસ ડગમગી જવો સ્વાભાવિક છે. આવી સ્થિતિમાં દુઃખ, ગુસ્સો અને છેતરાયા હોવાની લાગણી થઈ શકે છે. મનમાં એ પ્રશ્ન પણ ઊઠવો સ્વાભાવિક છે કે જ્યારે પતિએ આટલી મોટી વાત છુપાવી, તો શું તેઓ આગળ પણ કંઈક છુપાવી શકે છે? તમારી ભાવનાઓને ખોટી ન સમજશો. તમને દુઃખી થવાનો, નારાજગી વ્યક્ત કરવાનો અને પતિને આ નિર્ણયનું કારણ પૂછવાનો સંપૂર્ણ હક છે. શું આને છેતરપિંડી માનવી જોઈએ? સંબંધમાં વાતો છુપાવવાથી પાર્ટનરનો વિશ્વાસ તૂટી શકે છે. જો પતિએ લાખો રૂપિયાનું દેવું લીધું અને આ વાત જાણતાં-જોઈને તમારાથી છુપાવી રાખી, તો દેખીતી રીતે આ તમારો વિશ્વાસ તોડવા સમાન છે. જોકે, તેને કેટલી હદ સુધી છેતરપિંડી કહેવી, તે દેવું લેવાનું કારણ શું હતું અને તેને છુપાવવાનો ઇરાદો શું હતો તેના પર નિર્ભર રહેશે. સંબંધમાં બંનેને પોતાની ગોપનીયતા અને સ્વતંત્રતા જાળવી રાખવાનો હક છે. પરંતુ દેવા જેવી વાત છુપાવવી ગોપનીયતા અને સ્વતંત્રતાના દાયરામાં આવતી નથી, કારણ કે તેની અસર બંનેના ભવિષ્ય પર પડે છે. ઉદાહરણ તરીકે, તેના કારણે આ યોજનાઓમાં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે- આગળ વધતાં પહેલાં ગોપનીયતા અને વાત છુપાવવા વચ્ચેનો તફાવત સમજી લઈએ- નબળો પડતો વિશ્વાસ પાર્ટનરથી દેવું, ખર્ચ અથવા અન્ય મહત્વપૂર્ણ આર્થિક નિર્ણયો છુપાવવાને ‘ફાઇનાન્શિયલ ઇનફિડેલિટી’ કહેવામાં આવે છે. થેરાપિસ્ટ ટેરી ગાસ્પર્ડે પોતાના પુસ્તક ‘લેટ્સ ટોક અબાઉટ મની: લો-કોન્ફ્લિક્ટ કન્વર્સેશન્સ ફોર કપલ્સ’માં પૈસાને લઈને વાતચીત અને સંબંધોમાં ઊભા થતા તણાવ અંગે ચર્ચા કરી છે. ટેરી ગેસ્પાર્ડ કહે છે કે નાણાકીય બાબતોમાં જરૂરી વાતો છુપાવવાથી પાર્ટનર વચ્ચેનો વિશ્વાસ નબળો પડે છે અને સંબંધોમાં અંતર વધી શકે છે. પતિએ ઉધારની વાત શા માટે છુપાવી હશે? શક્ય છે કે પતિને પોતાની નાણાકીય સ્થિતિ અંગે શરમ અનુભવાતી હોય અથવા તેઓ તમારા ગુસ્સે થવાથી ડરતા હોય. કેટલાક લોકો તણાવપૂર્ણ પરિસ્થિતિઓનો સામનો કરવાને બદલે તેનાથી બચવાનો પ્રયાસ કરે છે. મનોવિજ્ઞાનમાં તેને ‘અવોઇડન્સ’ એટલે કે સમસ્યાથી બચવાની વર્તણૂક કહેવામાં આવે છે. તેની પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે- સંબંધોમાં ઓપન કમ્યુનિકેશન જરૂરી કેટલાક લોકો વિચારે છે કે વાત છુપાવવાથી હાલ પૂરતી મુશ્કેલી ટળી જશે અને તે ટળી પણ જાય છે. પરંતુ આ રાહત માત્ર થોડા સમય માટે જ હોય છે. જેવા જ પાર્ટનરને સત્યની જાણ થાય છે, તેને લાગે છે કે તેની સાથે છેતરપિંડી કરવામાં આવી છે. પછી આ અવિશ્વાસ વધુ મોટી મુશ્કેલી ઊભી કરે છે. આથી વાત છુપાવવાથી સમસ્યા સમાપ્ત થતી નથી. સૌથી સારો અને યોગ્ય રસ્તો છે, સત્ય બોલવું. ભલે તે સાંભળવામાં કેટલું પણ કડવું અને દુઃખદાયક કેમ ન હોય. થોડા સમય માટે મુશ્કેલી થાય છે, પરંતુ લાંબા ગાળે વિશ્વાસ મજબૂત બને છે. તમને કોઈ અપરાધભાવ તો નથી ને? ઘણી વાર આવા ખુલાસા પછી વ્યક્તિ પોતાના જ નિર્ણય પર શંકા કરવા લાગે છે. તેને લાગે છે કે તે પોતાના સાથીને યોગ્ય રીતે સમજી જ શકી નથી. પરંતુ પતિ કોઈ વાત શા માટે છુપાવી રહ્યા છે, તેમાં તમારી કોઈ ભૂમિકા નથી. તેથી તમારે પોતાને દોષ ન આપવો જોઈએ. આગળનો નિર્ણય શું હશે? હમણાં તરત જ એ નિર્ણય લેવાનું દબાણ ન લો કે તમારે તેમને માફ કરવા છે કે સંબંધ સમાપ્ત કરવો છે. પહેલા સંપૂર્ણ માહિતી મેળવો. પોતાને થોડો સમય આપો. લાગણીઓને દબાવવાને બદલે તેમને સમજવાનો પ્રયાસ કરો. આ માટે ઓળખો કે આ પરિસ્થિતિમાં તમે શું અનુભવી રહ્યા છો. તેને આ રીતે સમજો- પતિ સાથે ખુલીને વાત કરો જ્યારે મન થોડું શાંત થાય, ત્યારે પતિ સાથે ખુલ્લેઆમ વાત કરો. આ દરમિયાન આરોપ ન લગાવો. તમારો ઉદ્દેશ સત્ય જાણવાનો અને આગળનો માર્ગ નક્કી કરવાનો હોવો જોઈએ. તમે તેમને કેટલાક સીધા પ્રશ્નો પૂછી શકો છો- વાતચીતમાં એ પણ સ્પષ્ટ કરો કે તમને દેવું હોવા કરતાં તેને છુપાવવામાં આવ્યું તેનાથી વધુ દુઃખ થયું છે. ફરીથી વિશ્વાસ કેવી રીતે કરવો? માત્ર માફી માંગી લેવાથી વિશ્વાસ પાછો આવતો નથી. આ માટે પતિના વર્તનમાં સતત પ્રામાણિકતા અને જવાબદારી દેખાવી જોઈએ. ધ્યાન આપો કે પતિ તમારી મુશ્કેલીને સમજે છે કે પછી તેને નાની ગણાવીને ટાળી દે છે, જેમ કે– જો પતિ આ બાબતોનું પાલન કરે છે, તો વિશ્વાસ ધીમે-ધીમે પાછો આવી શકે છે. પરંતુ જો તેઓ વારંવાર ખોટું બોલે છે, કરજની માહિતી આપવાનો ઇનકાર કરે છે અથવા તમને જ દોષી ઠેરવે છે, તો તેને ગંભીરતાથી લો. અંતિમ વાત તમે પણ તમારી લાગણીઓને સમજવા અને તેમના વર્તનમાં બદલાવ જોવા માટે સમય લો. જરૂર પડે તો કપલ કાઉન્સેલિંગની મદદ લો. વિશ્વાસ ફરીથી બની શકે છે, પરંતુ તેના માટે માત્ર તમારી નહીં, બંનેની સહિયારી ઇચ્છા અને પ્રયાસ જરૂરી છે.