પ્રશ્ન- મારી ઉંમર 43 વર્ષ છે અને ટૂંક સમયમાં જ હું લગ્ન કરવા જઈ રહી છું. જેમની સાથે મારા લગ્ન થવાના છે, તેમના અગાઉ છૂટાછેડા થયેલા છે. એ જાણીને મને ખૂબ આશ્ચર્ય થયું કે તેમણે અમારા લગ્નનું આમંત્રણ પોતાની પૂર્વ પત્નીને પણ મોકલ્યું છે. તેમની વચ્ચે હજુ પણ વાતચીત થાય છે. હું સમજું છું કે તેમનો એક દીકરો છે અને તેઓ સાથે મળીને કૉ-પેરેન્ટિંગ કરી રહ્યા છે. પરંતુ તેઓ એકબીજાને કંઈક વધારે જ હૂંફથી મળે છે. જાણે તેમની વચ્ચે ક્યારેય કોઈ ઝઘડો થયો જ ન હોય. જો બધું આટલું સારું હતું, તો પછી છૂટાછેડા કેમ થયા? ક્યાંક એવું તો નથી ને કે તેઓ બંને હજુ પણ સાથે છે? હું શું કરું? નિષ્ણાત- ડૉ. જયા સુકુલ, ક્લિનિકલ સાઇકોલોજિસ્ટ, નોઇડા તમારી ચિંતા સમજાય છે. લગ્નના થોડા સમય પહેલાં જો થનારો જીવનસાથી પોતાની પૂર્વ પત્ની સાથે ખૂબ જ સહજ અને હૂંફથી હળતો-મળતો દેખાય, તો મનમાં પ્રશ્નો ઊઠવા સ્વાભાવિક છે. પરંતુ અત્યારે માત્ર આ આધારે એવું માની લેવું યોગ્ય નહીં હોય કે તેઓ ફરીથી સાથે છે. ડિવોર્સનો અર્થ એ નથી થતો કે બે લોકો હંમેશાં એકબીજાને ધિક્કારે. ખાસ કરીને ત્યારે, જ્યારે તેમનું એક બાળક હોય અને બંને મળીને કૉ-પેરેન્ટિંગ કરી રહ્યા હોય. તેથી બાળકના અભ્યાસ, સ્વાસ્થ્ય, રજાઓ અને અન્ય જરૂરિયાતો માટે બંનેએ સંપર્કમાં રહેવું પડી શકે છે. તેથી અસલી પ્રશ્ન એ નથી કે તેઓ એકબીજા સાથે વાત કેમ કરે છે. અસલી પ્રશ્ન એ છે કે તેઓ કેવા પ્રકારની વાત કરે છે અને તેમના સંબંધોની સીમાઓ શું છે? આ માત્ર તમારી શંકા છે, હકીકત નથી સૌથી પહેલાં તમારે બંને બાબતો વચ્ચેનો તફાવત સમજવાની જરૂર છે. તમે જોયું કે બંને હૂંફથી મળે છે. આ એક હકીકત છે. પરંતુ “કદાચ તેઓ હજુ પણ સાથે છે” એ માત્ર એક આશંકા છે. બંને વચ્ચેનો તફાવત સમજવો ખૂબ જ જરૂરી છે. જ્યારે આપણને સંબંધને લઈને ભય હોય છે, ત્યારે મગજ અધૂરી માહિતીને પોતાના ભય પ્રમાણે જોડવા લાગે છે. તેથી પોતાને પૂછો- આ નાનો-સરખો તફાવત તમને ઉતાવળમાં નિર્ણય લેતા બચાવશે. ડિવોર્સ પછીની મિત્રતા જોખમની નિશાની નથી કેટલાક લોકો ડિવોર્સ પછી પણ એકબીજા પ્રત્યે સન્માન જાળવી રાખે છે. જૂના ઝઘડા સમાપ્ત થઈ જાય છે. સમય જતાં નારાજગી ઓછી થઈ જાય છે. પ્રેમ અને રોમાન્સ રહેતા નથી, પરંતુ પરસ્પર સન્માન અને માણસાઈનો સંબંધ જળવાઈ રહે છે. તેથી માત્ર સ્મિત કરીને વાત કરવી, પોતાના લગ્નમાં આમંત્રણ આપવું અથવા બાળક સાથે સંબંધિત કાર્યક્રમોમાં સાથે દેખાવું એ પોતાનામાં ભાવનાત્મક સંબંધનો પુરાવો નથી. લગ્ન પહેલાં જરૂરી વાતચીત કરો જોકે તમારા મનમાં ઉઠી રહેલા પ્રશ્નોને દબાવી રાખવું યોગ્ય નથી. તેથી તમારા પાર્ટનર સાથે ખૂલીને વાત કરો. પરંતુ માત્ર વાત કરો, કોઈ આરોપ ન લગાવો. તમે કહી શકો છો- “હું બાળક સાથેના તમારા સંબંધનું સન્માન કરું છું. તમે કૉ-પેરેન્ટ તરીકેની જવાબદારી નિભાવો છો, તે પણ હું સમજું છું. પરંતુ તમારી પૂર્વ પત્ની સાથેનો તમારો સંબંધ જોઈને મારા મનમાં કેટલાક પ્રશ્નો છે. લગ્ન પહેલાં હું આ બાબતો સ્પષ્ટ કરવા માગું છું.” આ પછી કેટલાક સીધા પ્રશ્નો પૂછો. યાદ રાખો, આ પ્રશ્ન પૂછવાનો હેતુ જાસૂસી કરવાનો નથી. તમે એ સમજવા માગો છો કે, જે સંબંધમાં પ્રવેશવા જઈ રહ્યા છો, તેમાં જૂના સંબંધનું સ્થાન શું છે. છૂટાછેડાનું કારણ જાણવું શા માટે જરૂરી છે? તમારો આ પ્રશ્ન છે કે, “જો બધું આટલું સારું હતું તો છૂટાછેડા કેમ થયા?” આ પ્રશ્ન વાજબી છે. પરંતુ તેનો જવાબ હંમેશાં સીધો હોતો નથી. ઘણા લગ્ન એટલા માટે તૂટે છે કારણ કે પતિ-પત્નીની પ્રાથમિકતાઓ અલગ થઈ જાય છે. ક્યાંક લાંબા સમય સુધી મતભેદ રહે છે. ક્યાંક વિશ્વાસની સમસ્યા હોય છે. ક્યાંક બંને સમજી જાય છે કે તેઓ સાથે રહીને ખુશ નથી. દરેક લગ્ન હંમેશાં એટલા માટે નથી તૂટતાં કે બંને એકબીજાના દુશ્મન બની ગયા હોય. ઘણી વાર લોકો એકબીજા માટે યોગ્ય જોડદાર નથી હોતા. તેથી પણ તેઓ પરસ્પર સંમતિથી પોતાના રસ્તા અલગ કરી લે છે. છૂટાછેડા પછી બંને વચ્ચેના ઝઘડા ખતમ થઈ જાય, તે વાતનો પુરાવો નથી કે લગ્નના સમયે પણ તેમનો સંબંધ સારો હતો. તેથી તેમની પાસેથી તેમના ભૂતકાળની સંપૂર્ણ કહાની જાણવાનો પ્રયાસ કરો. પરંતુ તેમની ભૂતપૂર્વ પત્નીની પૂછપરછ કરવાથી અથવા તેના સોશિયલ મીડિયાની દેખરેખ રાખવાથી બચો. સાચો જવાબ તેમના વર્તનમાં મળશે તેમની વાત સાંભળવાની સાથે તેમનું વર્તન પણ જુઓ. જેમ કે- તમારે માત્ર એક ઘટના પર ધ્યાન આપવાનું નથી. વર્તનની પેટર્ન જોવાની છે. આમાંથી કોઈ એક વાત પોતાનામાં એ સાબિત કરતી નથી કે બંને ફરીથી સાથે છે. પરંતુ જો અનેક સંકેતો સતત દેખાય, તો વાતચીત કરવી જરૂરી છે. આ સત્યનો સ્વીકાર જરૂરી છે આ લગ્નમાં માત્ર એક પુરુષ અને એક મહિલા જ જોડાઈ રહ્યાં નથી, એક બાળક પણ આ સંબંધનો ભાગ હશે. તેનો અર્થ એ છે કે પૂર્વ પત્ની તમારા ભાવિ પતિના જીવનમાંથી સંપૂર્ણપણે બહાર નહીં થઈ જાય. બાળકને કારણે તેમનો સંપર્ક લાંબા સમય સુધી જળવાઈ શકે છે. લગ્ન પહેલાં આ વાસ્તવિકતાનો સ્વીકાર કરવો જરૂરી છે. અંતમાં સૌથી મહત્વની વાત તમારે તમારા થનારા પતિની પૂર્વ પત્ની સાથે સ્પર્ધા કરવાની નથી. તમારે એ પણ સાબિત કરવાની જરૂર નથી કે તમે તેમના કરતાં વધુ સારા છો. તમારે માત્ર એ સમજવાનું છે કે શું તમારો પાર્ટનર જૂના સંબંધની જવાબદારીઓ અને પોતાના નવા સંબંધ વચ્ચે સ્વસ્થ સીમા જાળવી શકે છે. તેથી સ્પષ્ટ વાતચીત કરો. નિર્ણય ડરના આધારે નહીં, પરંતુ સ્પષ્ટતાના આધારે લો.