સવાલ- હું 32 વર્ષની છું. હું અને મારા પતિ નોકરી કરીએ છીએ. અમારો 3 વર્ષનો દીકરો છે અને ઓફિસે ગયા પછી તેની સંભાળ રાખવા માટે અમારા પરિવારનો કોઈ સભ્ય અમારી પાસે નથી. તેથી અમે તેને ડે-કેરમાં મોકલવા વિશે વિચારી રહ્યા છીએ. પરંતુ મનમાં ડર છે કે આટલા નાના બાળકને આખો દિવસ ઘરથી બહાર રાખવાથી તેના પર કોઈ ખરાબ અસર તો નહીં પડે. મારા પતિ માને છે કે સારી સુવિધાવાળું ડે-કેર બાળક માટે યોગ્ય છે. પરંતુ હું થોડી ચિંતિત રહું છું. કૃપા કરીને જણાવો કે નાના બાળકને ડે-કેરમાં મૂકવાનો નિર્ણય લેતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? એક્સપર્ટ- રિદ્ધિ દોષી પટેલ, ચાઇલ્ડ એન્ડ પેરેન્ટિંગ સાયકોલોજિસ્ટ, મુંબઈ સવાલ પૂછવા બદલ આભાર. ડે-કેરમાં નાના બાળકની સંભાળને લઈને માતા-પિતાનું ચિંતિત થવું સ્વાભાવિક છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાના મનમાં સવાલો આવી શકે છે કે બાળક ત્યાં યોગ્ય રીતે ખાશે કે નહીં, રડવા પર કોઈ તેને શાંત કરશે કે નહીં અને તેને માતા-પિતાની ખોટ તો નહીં અનુભવાય. બાળકની ચિંતા કે અપરાધબોધ? તમારે તમારી લાગણીઓને સમજવાની પણ જરૂર છે. તમને માત્ર બાળકની ચિંતા છે કે અપરાધબોધ પણ છે? અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે ડે-કેર પસંદ કરવાની ચિંતા અને બાળકથી દૂર રહેવાનો અપરાધબોધ બે અલગ બાબતો છે. ધ્યાન રાખો- કામ કરવું અને બાળકનું સારી રીતે લાલન-પાલન કરવું એકબીજાના વિરોધી નથી. તેથી પોતાને દોષ આપવાને બદલે એ જુઓ કે બાળકની જરૂરિયાતો અને પરિવારની પરિસ્થિતિઓ વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે સાધી શકાય. ડે-કેરના ફાયદા-નુકસાન બે વર્ષની ઉંમરે બાળકો પોતાની આસપાસની દુનિયાને સમજવા લાગે છે. તેઓ- આ દરમિયાન તેમને પ્રેમ, સ્થિરતા, નિયમિત દિનચર્યા અને વિશ્વસનીય સંભાળની જરૂર હોય છે. આવા સમયે સારી ગુણવત્તાવાળું ડે-કેર બાળકોને રમવા, નવી વસ્તુઓ શીખવા અને અન્ય બાળકો સાથે હળીમળીને રહેવાની તકો આપી શકે છે. પરંતુ ડે-કેર પસંદ કરતી વખતે માત્ર તેના ફાયદા જોવું પૂરતું નથી. એ પણ સમજવું જરૂરી છે કે- ડે-કેરમાં શરૂઆતના દિવસોમાં બાળક રડી શકે છે, માતા-પિતાથી દૂર રહેવાને કારણે પરેશાન થઈ શકે છે અથવા નવું રૂટિન અપનાવવામાં સમય લઈ શકે છે. પરંતુ ધીમે-ધીમે બાળક વાતાવરણમાં ઢળી પણ જાય છે, પરંતુ તે માટે ખૂબ જ જરૂરી છે કે- તેથી બાળકને ડે-કેરમાં મોકલવાનો નિર્ણય લેતા પહેલાં તેના સંભવિત ફાયદા અને નુકસાન, ડે-કેરની ગુણવત્તા અને બાળકની જરૂરિયાતોનું મૂલ્યાંકન કરવું જરૂરી છે. બાળક માટે ડે-કેરની પસંદગી કેવી રીતે કરવી? સાથે જ આ જરૂરી બાબતોનું ધ્યાન રાખો- બાળકને ડે-કેરની આદત કેવી રીતે પાડવી? ત્રણ વર્ષની ઉંમરે માતા-પિતાથી દૂર થવા પર બાળકનું રડવું અથવા બેચેન થવું સામાન્ય છે. તેને ‘સેપરેશન એન્ઝાયટી’ કહેવામાં આવે છે. આ ઉંમરે બાળક માતા-પિતાથી અલગ થવા પર અસુરક્ષિત અનુભવી શકે છે. તેથી- સાથે જ કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો- ડે-કેરની બાળક પર અસર ‘અમેરિકન એકેડેમી ઑફ પીડિયાટ્રિક્સ’ અનુસાર, ડે-કેરની બાળક પર થતી અસર ત્યાં મળતી કાળજી અને ઘરે માતા-પિતા સાથેના તેના સંબંધ જેવા અનેક પાસાઓ પર આધારિત હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે- આવી સ્થિતિમાં ડે-કેરમાં જવું પોતાના સંદર્ભમાં બાળક માટે નુકસાનકારક નથી. બીજી તરફ, ઉપેક્ષા, કઠોર વર્તન અથવા અસુરક્ષિત વાતાવરણ બાળકના ભાવનાત્મક વિકાસ પર નકારાત્મક અસર કરી શકે છે. આ સંકેતોને અવગણશો નહીં શરૂઆતમાં બાળકનું રડવું અથવા રોજના રૂટિનમાં ફેરફાર જોવા મળવો શક્ય છે. પરંતુ જો ફેરફાર સતત જોવા મળે, બાળક અસામાન્ય રીતે ડરેલું લાગે અથવા કોઈ ચોક્કસ વ્યક્તિને મળતાં ગભરાઈ જાય તો સાવચેત થઈ જાઓ. બાળકના વર્તન પર નજર રાખો અને જરૂર જણાય તો ચાઇલ્ડ સાઇકોલોજિસ્ટની સલાહ લો. નોકરી અને બાળક વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું? વર્કિંગ પેરેન્ટ્સના મનમાં ઘણીવાર ગિલ્ટ રહે છે કે તેઓ બાળકને પૂરતો સમય આપી શકતા નથી. પરંતુ બાળકના ઇમોશનલ ગ્રોથ માટે કલાકો કરતાં પેરેન્ટ્સનું ધ્યાન વધુ મહત્વનું છે. ઓફિસના સમય પછી દરરોજ થોડો સમય બાળક સાથે વિતાવો. આ દરમિયાન મોબાઇલ અને ઓફિસના કામથી દૂર રહો અને સંપૂર્ણ ધ્યાન બાળક પર આપો. તેની સાથે રમો, પુસ્તક વાંચો, વાતો કરો અને તેની નાની-નાની જરૂરિયાતો પર ધ્યાન આપો. છેલ્લે વાત તમારા પુત્રની ઉંમર હજી ત્રણ વર્ષ છે. આ ઉંમરે તેને પ્રેમ, સુરક્ષા, નિયમિત દિનચર્યા અને વિશ્વસનીય સંભાળની જરૂર હોય છે. જો દિવસ દરમિયાન તેની સંભાળ માટે તમારી પાસે બીજો કોઈ વ્યવહારુ વિકલ્પ ન હોય, તો સારી ગુણવત્તાવાળા ડે-કેર પર વિચાર કરી શકાય છે. યાદ રાખો, સારા ઉછેરનો અર્થ હંમેશાં બાળક સાથે રહેવું નથી, પરંતુ તેની જરૂરિયાતોને સમજવી અને તેને સુરક્ષિત, પ્રેમાળ વાતાવરણ આપવું છે.