ફ્રાન્સમાં શાળાઓની ખરાબ સ્થિતિને લઈને શરૂ થયેલું વિદ્યાર્થી આંદોલન હવે મોંઘવારી અને ઈંધણના વધતા ભાવો વિરુદ્ધના મોટા વિરોધમાં ફેરવાઈ ગયું છે। અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ શનિવારે દેશભરમાં થયેલા પ્રદર્શનોમાં આશરે 5.5 લાખ લોકો રસ્તા પર ઉતર્યા હતા। પેરિસમાં આશરે 1.10 લાખ લોકોએ માર્ચ કાઢી હતી। ઘણી જગ્યાએ પોલીસ સાથે અથડામણ, દુકાનોમાં લૂંટફાટ અને સરકારી ઇમારતોમાં આગચંપી થઈ હતી। પેરિસ અને આસપાસના વિસ્તારોમાં 855 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી। આ આંદોલને એક મોટો સવાલ ઊભો કર્યો છે કે દુનિયાના અમીર દેશોમાં સામેલ ફ્રાન્સને સતત આંદોલનોનો સામનો શા માટે કરવો પડે છે… 1. ફ્રાન્સમાં પ્રદર્શન કરવું લોકોની આદત નહીં, શક્તિ છે ફ્રાન્સમાં સરકારના નિર્ણયો વિરુદ્ધ રસ્તા પર ઉતરવું કોઈ નવી વાત નથી। અહીં વિદ્યાર્થીઓ, કર્મચારીઓ અને સામાન્ય લોકો પોતાની માગણીઓ મનાવવા માટે પ્રદર્શન અને હડતાળ કરતા રહ્યા છે। તેની પાછળ ફ્રાન્સનો ઇતિહાસ પણ એક મોટું કારણ છે. 2. ટ્રેડ યુનિયન અને હડતાળો આંદોલનને મોટું બનાવે છે ફ્રાન્સમાં ટ્રેડ યુનિયન કર્મચારીઓને એકજૂથ કરીને મોટા પાયે હડતાળોનું આયોજન કરે છે. તેની અસર ત્યારે વધુ થાય છે, જ્યારે પરિવહન, શાળાઓ અને અન્ય સરકારી વિભાગોના કર્મચારીઓ એકસાથે કામ બંધ કરી દે છે. 1995માં તેનું મોટું ઉદાહરણ જોવા મળ્યું હતું. તત્કાલીન વડાપ્રધાન એલેન જુપ્પેની સરકારે પેન્શનમાં ફેરફારનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. તેના વિરોધમાં રેલવે સહિત અનેક ક્ષેત્રોના કર્મચારીઓ હડતાળ પર ઊતરી ગયા હતા. ફ્રાન્સમાં રેલ સેવાઓ પર ગંભીર અસર પડી અને પેરિસમાં લોકોને અવરજવરમાં મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડ્યો. કેટલાંક અઠવાડિયાં સુધી ચાલેલા વિરોધ બાદ સરકારે પોતાની પ્રસ્તાવિત યોજનાના મહત્ત્વના ભાગો પાછા ખેંચવા પડ્યા. 3. ફ્રાન્સમાં અમીર-ગરીબ વચ્ચેની ખાઈ પણ વિરોધનું કારણ ફ્રાન્સમાં અમીર અને ગરીબ વચ્ચેની આર્થિક અસમાનતા લાંબા સમયથી એક મુદ્દો રહી છે. તેની અસર માત્ર લોકોની આવક અને જીવનશૈલી પર જ નહીં, પરંતુ બાળકોના અભ્યાસ અને આગળ વધવાની તકો પર પણ પડે છે. ફ્રાન્સની સરકારી સંસ્થા INSEE મુજબ, દેશના સૌથી અમીર 10% પરિવારો પાસે કુલ સંપત્તિનો આશરે 47% હિસ્સો છે. બીજી તરફ, સૌથી ઓછી સંપત્તિ ધરાવતા 50% પરિવારો પાસે માત્ર 8% સંપત્તિ છે. એટલે કે દેશની અડધી વસ્તીની સરખામણીએ અમીર પરિવારો પાસે ઘણી વધારે સંપત્તિ છે. આર્થિક અસમાનતાની અસર બાળકોના અભ્યાસમાં પણ જોવા મળે છે. OECDના 2022ના અહેવાલ મુજબ, ફ્રાન્સમાં અમીર પરિવારોનાં બાળકોએ ગણિતમાં ગરીબ પરિવારોનાં બાળકોની સરખામણીએ સરેરાશ 113 ગુણ વધુ મેળવ્યા. 4. શાળાઓની ખરાબ સ્થિતિ પણ 2026માં આંદોલનનું કારણ બની ફ્રાન્સની શાળાઓની ખરાબ સ્થિતિ 2026ના આંદોલનનું એક મોટું કારણ બની. વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદ છે કે શાળાઓમાં શિક્ષકોની અછત છે, જરૂરી સુવિધાઓ મળતી નથી અને તેની અસર અભ્યાસ પર પડી રહી છે. આ પાછળ ફ્રાન્સની આર્થિક તંગી અને તેના પર વધી રહેલા દેવાને પણ કારણ ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે. ફ્રાન્સનું સરકારી દેવું તેની GDPના 119.3% જેટલું છે. ધીમી આર્થિક વૃદ્ધિદર અને દેવા પર વધી રહેલા વ્યાજને કારણે સરકાર પર બજેટ સંભાળવાનું દબાણ છે. સરકારને સંરક્ષણ, હોસ્પિટલો, નવી ટેક્નોલોજી અને આબોહવા પરિવર્તનનો સામનો કરવા જેવા ક્ષેત્રો પર પણ ખર્ચ કરવો છે. આવી સ્થિતિમાં શિક્ષણ સહિત વિવિધ ક્ષેત્રો માટે બજેટ નક્કી કરવું પડકારરૂપ બન્યું છે. 5. ફ્રાન્સમાં આંદોલનની અસર યુરોપ પર કેમ પડી શકે છે? ફ્રાન્સમાં થઈ રહેલા પ્રદર્શનોની અસર યુરોપના અન્ય દેશોની રાજનીતિ પર પણ પડી શકે છે. મોંઘવારી, સ્થળાંતર અને સરકારની નીતિઓથી પહેલેથી જ નારાજ લોકો વચ્ચે પેલેસ્ટાઇનના ધ્વજ દેખાવા અને દુકાનોમાં લૂંટફાટના આરોપો રાષ્ટ્રીય ઓળખ તથા કાયદો-વ્યવસ્થા અંગેની ચર્ચાને વધુ વેગ આપી શકે છે. યુરોપમાં આર્થિક અસંતોષ નવો નથી. ફ્રાન્સના યેલો વેસ્ટ આંદોલનથી લઈને જર્મની અને બ્રિટનમાં મોંઘવારી સામે થયેલા પ્રદર્શનો સુધી, જીવનનિર્વાહનો વધતો ખર્ચ લોકોની નારાજગીનું મોટું કારણ રહ્યો છે. બીજી તરફ, સરહદ સુરક્ષા અને સ્થળાંતરને લઈને પણ અનેક દેશોમાં ચર્ચા ચાલી રહી છે. આવા માહોલમાં ફ્રાન્સમાં મરીન લે પેનની નેશનલ રેલી, જર્મનીમાં AfD અને ઇટાલીમાં જ્યોર્જિયા મેલોનીની પાર્ટી જેવા દક્ષિણપંથી પક્ષોને પોતાના મુદ્દા ઉઠાવવાની તક મળી શકે છે. ફ્રાન્સમાં લાંબા સમય સુધી રાજકીય અસ્થિરતા રહેવાને કારણે સંરક્ષણ, સ્થળાંતર અને રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ જેવા મુદ્દાઓ પર યુરોપીય દેશો વચ્ચે સહમતી બનાવવી પણ મુશ્કેલ બની શકે છે.