ન્યૂયોર્કમાં ઝોહરાન મમદાનીની જીતની અસર હવે યુરોપની રાજનીતિમાં જોવા મળવા લાગી છે. યુરોપીય નેતાઓ મમદાનીની જેમ મોંઘા ભાડા, વધતી મોંઘવારી અને સામાન્ય લોકોના ખર્ચ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે. સૌથી રસપ્રદ મામલો જર્મનીના બર્લિનનો છે. ત્યાં મોંઘા મકાનોને મુદ્દો બનાવીને એલિફ એરાલ્પે ચૂંટણી જીતી લીધી. જર્મન મીડિયા હવે એરાલ્પને ‘બર્લિનની મમદાની’ કહી રહ્યું છે. ફ્રાન્સ, સ્પેન અને નેધરલેન્ડના ડાબેરી નેતાઓ પણ મમદાનીની રાજનીતિ પર નજર રાખી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં માનવામાં આવે છે કે મમદાનીએ યુરોપના ડાબેરી પક્ષોને ચૂંટણી લડવાની નવી રીત આપી છે. 1. જર્મની: સસ્તા મકાનોનું વચન આપ્યું, સૌથી વધુ બેઠકો મળી જો યુરોપમાં કોઈ એક નેતાને મમદાની સાથે સૌથી સીધી રીતે જોડવામાં આવે, તો તે એલિફ એરાલ્પ છે. 45 વર્ષની એરાલ્પ વકીલ છે અને તુર્કીયે મૂળના પરિવારમાંથી આવે છે. તેમના માતા-પિતા 1980ના તુર્કીયે સૈન્ય તખ્તાપલટા બાદ જર્મની આવ્યા હતા. એરાલ્પ 2017માં ધ લિંક સાથે જોડાઈ હતી. ગયા મહિને યોજાયેલી ચૂંટણીમાં તેમની પાર્ટીનો સૌથી મોટો મુદ્દો રહ્યો- મોંઘું શહેર અને મોંઘું ભાડું. એરાલ્પે બર્લિનમાં ખાનગી કંપનીઓ પાસે રહેલા આશરે 2.2 લાખ મકાનોને જાહેર નિયંત્રણ હેઠળ લાવવાની માગ કરી. તેનો ફાયદો ધ લિંકને મળ્યો. ચૂંટણીમાં તેને આશરે 25.7% મત મળ્યા અને તે સૌથી મોટી પાર્ટી બનીને ઊભરી. હવે સરકાર બનાવવા માટે તેને અન્ય પાર્ટીઓ સાથે ગઠબંધન કરવું પડશે. 2. બ્રિટન: જેક પોલાન્સ્કીએ મમદાનીની ચૂંટણી પ્રચાર ટીમ પાસેથી શીખ્યું બ્રિટનમાં મમદાની સાથે સૌથી વધુ સરખામણી જેક પોલાન્સ્કીની થાય છે. તેઓ ગ્રીન પાર્ટીના નેતા છે. આ પાર્ટી મુખ્યત્વે પર્યાવરણ અને આબોહવા સંબંધિત મુદ્દાઓ પર રાજકારણ કરતી આવી છે. પરંતુ પોલાન્સ્કીએ પાર્ટીના મુદ્દાઓનો વ્યાપ વધાર્યો છે. પોલાન્સ્કી મોંઘવારી, મોંઘા મકાનો, વધતા ભાડા, રોજિંદા ખર્ચ અને અમીરો પર વધુ કર જેવા મુદ્દાઓને પર્યાવરણના રાજકારણ સાથે જોડે છે. પોલાન્સ્કી તેને ‘ઇકો-પોપ્યુલિઝમ’ કહે છે. મમદાનીની જેમ પોલાન્સ્કી પણ સોશિયલ મીડિયાને રાજકારણનું મહત્ત્વનું માધ્યમ બનાવી રહ્યા છે. પોલાન્સ્કીએ જણાવ્યું કે તેમની વીડિયો ટીમ મમદાનીના વીડિયો બનાવતી ટીમ પાસેથી ટિપ્સ લઈ રહી છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે પોલાંસ્કી હાલમાં લંડનની હોલબોર્ન બેઠક પરથી ચૂંટણી લડી રહ્યા છે. પૂર્વ વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મર સાંસદ પદેથી હટી ગયા બાદ 8 ઓક્ટોબરે અહીં પેટાચૂંટણી યોજાઈ રહી છે. બે વર્ષ પહેલાં યોજાયેલી ચૂંટણીમાં ગ્રીન પાર્ટીને અહીં માત્ર 10 ટકા મત મળ્યા હતા. કેટલાક સર્વેક્ષણોમાં અનુમાન લગાવવામાં આવ્યું છે કે આ વખતે ગ્રીન પાર્ટીને 40 ટકા મત મળી શકે છે. 3. સ્પેન: 87 વર્ષની મહિલાને ઘરમાંથી કાઢી મુકાઈ, સરકાર પડી સ્પેનમાં મોંઘાં મકાનો અને વધતું ભાડું હાલમાં મોટો રાજકીય મુદ્દો બની રહ્યું છે. ગયા મહિને મેડ્રિડમાં 87 વર્ષની મેરિકાર્મેન અબાસ્કલને 70 વર્ષથી રહેતા તેમના ઘરેથી કાઢી મૂકવામાં આવ્યા. ત્યારબાદ સમગ્ર દેશમાં વિરોધ પ્રદર્શનો શરૂ થઈ ગયા. આ મામલો સ્પેનના આવાસ સંકટનું પ્રતીક બની ગયો. મામલો એટલો વકર્યો કે સરકાર પર આવાસ સંકટનો સામનો કરવા માટેનું દબાણ વધી ગયું. સંસદમાં સરકારના આવાસ સંબંધિત પ્રસ્તાવો ફગાવી દેવામાં આવ્યા બાદ વડાપ્રધાન પેડ્રો સાંચેઝે 29 નવેમ્બરે સમય પહેલાં સામાન્ય ચૂંટણી યોજવાની જાહેરાત કરી દીધી. એટલે કે સ્પેનમાં પણ ઘર અને ભાડું હવે માત્ર સામાજિક સમસ્યા નથી રહ્યા. તે સીધા ચૂંટણીલક્ષી રાજકારણનો મુદ્દો બની ચૂક્યા છે. 4. ફ્રાન્સ: પેરિસમાં 60 હજાર સસ્તા ઘર બનાવવાનું વચન ફ્રાન્સની રાજધાની પેરિસના મેયર ઇમેન્યુઅલ ગ્રેગોઆર સમાજવાદી પાર્ટી સાથે જોડાયેલા છે. તેઓ આ જ વર્ષે મેયર તરીકે ચૂંટાયા છે. તેમના રાજકારણમાં મોંઘા ઘર અને વધતું ભાડું મોટો મુદ્દો છે. ગ્રેગોઆર પેરિસમાં વધુ સસ્તાં ઘર બનાવવા, ખાલી પડેલા મકાનોનો લોકો માટે ઉપયોગ કરવા અને ભાડા પર નિયંત્રણ વધારવાની વાત કરે છે. તેમની સરકારનો હેતુ 60 હજાર નવા સસ્તાં ઘર બનાવવાનો છે. મમદાનીની જીત પહેલાં જ ફ્રાન્સના કેટલાક ડાબેરી નેતાઓ તેમના અભિયાનમાંથી શીખવાની વાત કરી ચૂક્યા હતા. બ્રિટનની જેમ અહીં પણ મમદાનીની ચૂંટણીશૈલી અને સીધા સંદેશા આપવાની રીત પર નજર રાખવામાં આવી હતી. 5. નેધરલેન્ડ્સ: ઘરની અછતને મુદ્દો બનાવ્યો, સૌથી મોટી પાર્ટી બની નેધરલેન્ડ્સમાં મમદાનીની જીત પહેલાં જ ઘર અને ભાડાનો મુદ્દો ચૂંટણીલક્ષી રાજકારણના કેન્દ્રમાં આવી ગયો હતો. 2025ની રાષ્ટ્રીય ચૂંટણીમાં D66ના નેતા રોબ યેટને આવાસ સંકટને મોટો ચૂંટણીલક્ષી મુદ્દો બનાવ્યો. તે સમયે દેશમાં લગભગ 4 લાખ ઘરોની અછત હતી. ઘર ખરીદવું મોંઘું થઈ ગયું હતું અને ભાડાં સતત વધી રહ્યાં હતાં. એટલે કે લાખો લોકો સામે પ્રશ્ન હતો- સરકાર મોંઘવારી ક્યારે ઘટાડશે એ પહેલાં ઘર ક્યારે મળશે? યેટનની પાર્ટી D66એ દર વર્ષે 1 લાખ નવા ઘરો બનાવવા અને 10 નવી ટાઉનશિપ વિકસાવવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. ચૂંટણીમાં તેનો ફાયદો પણ મળ્યો. પાર્ટી 2023ની 9 બેઠકો પરથી વધીને 2025માં 26 બેઠકો પર પહોંચી અને સૌથી મોટી પાર્ટીઓમાં સામેલ થઈ. એટલે કે નેધરલેન્ડ્સમાં સસ્તું ઘર અને ઓછું ભાડું યુરોપમાં મમદાનીની જીત પહેલાં જ મોટો રાજકીય મુદ્દો બની ચૂક્યો હતો. મમદાનીની જીતે આ ચર્ચાને વધુ વેગ આપ્યો.