કાળાં મરીને ‘મસાલાઓની રાણી’ કહેવામાં આવે છે. ગરમ મસાલાથી લઈને સૂપ, સલાડ, ઉકાળા અને ઘરગથ્થુ ઉપાયો સુધી, તેનો ઉપયોગ લગભગ દરેક ભારતીય રસોડામાં થાય છે. પરંતુ શું થાય, જ્યારે તમારા રસોડામાં રહેલી કાળાં મરી અસલી જ ન હોય? તાજેતરમાં ગાઝિયાબાદમાં ફૂડ સેફ્ટી વિભાગની દરોડા કાર્યવાહી દરમિયાન આશરે 13 લાખ રૂપિયાથી વધુની નકલી કાળાં મરી જપ્ત કરવામાં આવ્યાં. તપાસમાં સામે આવ્યું કે હલકી ગુણવત્તાવાળા દાણાને મેંદો, ગુંદર અને રિફાઇન્ડ તેલથી બનાવવામાં આવી રહ્યા હતા. દરોડા દરમિયાન 1200 કિલો ભેળસેળવાળી કાળાં મરી અને 975 કિલો તૈયાર માલ મળી આવ્યો. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં ભેળસેળયુક્ત કાળાં મરી વિશે વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાતઃ પ્રશ્ન- ભારતમાં કાળાં મરીની ખેતી ક્યાં થાય છે? જવાબ- ભારતમાં કાળાં મરીનું સૌથી વધુ ઉત્પાદન કેરળમાં થાય છે. તેથી તેને ‘કાળાં મરીનું કેન્દ્ર’ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત કર્ણાટક અને તમિલનાડુ, આંધ્ર પ્રદેશ, તેલંગાણા, ગોવા અને પૂર્વોત્તરનાં કેટલાક રાજ્યોમાં પણ તેની ખેતી કરવામાં આવે છે. પ્રશ્ન- કાળાં મરી ખેતરથી રસોડા સુધી પહોંચવામાં કેટલા તબક્કામાંથી પસાર થાય છે? જવાબ- ચાલો, તેને પોઇન્ટર્સ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- કાળાં મરીમાં ભેળસેળ શા માટે કરવામાં આવે છે? જવાબ- તેનું મુખ્ય કારણ વધુ નફો કમાવવાનું છે. અન્ય મસાલાઓની સરખામણીએ કાળાં મરીની કિંમત વધુ હોય છે. આવી સ્થિતિમાં ભેળસેળ કરનારાઓ તેમાં સસ્તા પદાર્થો ભેળવીને તેનું વજન વધારી દે છે. તેનાથી ઓછા ખર્ચે વધુ માલ તૈયાર થઈ જાય છે. ઘણી વખત દાણાને વધુ સારી ગુણવત્તાના દેખાડવા માટે તેના પર કોટિંગ પણ કરવામાં આવે છે. પ્રશ્ન- કાળાં મરીમાં કયા પ્રકારની ભેળસેળ થઈ શકે છે? જવાબ- આમાં સૌથી વધુ ભેળસેળ પપૈયાના સૂકા બીજની કરવામાં આવે છે, કારણ કે તેમનો આકાર અને રંગ કાળા મરી જેવા હોય છે. કાળા મરીને પ્રમાણમાં મોટા, ભારે અને ચમકદાર દેખાડવા માટે તેના પર અલગ-અલગ પદાર્થોનું કોટિંગ પણ કરવામાં આવે છે. કાળાં મરીમાં કઈ વસ્તુઓની ભેળસેળ થઈ શકે છે, તે ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- આ વસ્તુઓની ભેળસેળ સ્વાસ્થ્ય માટે કેટલી ખતરનાક છે? જવાબ- ભેળસેળવાળા કાળાં મરીથી એલર્જી અને ફૂડ પોઇઝનિંગ જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. સ્વાસ્થ્યના તમામ જોખમો ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- શું વાટેલા કાળાં મરીમાં પણ ભેળસેળ હોઈ શકે છે? જવાબ- હા, ઘણા કિસ્સાઓમાં તેની ઓળખ કરવી આખા કાળાં મરીની તુલનામાં વધુ મુશ્કેલ હોય છે. તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ- પ્રશ્ન- શું ઓર્ગેનિક લખીને વેચાતી કાળાં મરીમાં પણ ભેળસેળ હોઈ શકે છે? જવાબ- હા, આ પોતાનામાં પ્રોડક્ટ સંપૂર્ણપણે શુદ્ધ હોવાની ગેરંટી નથી. ખેતી પછી પ્રોસેસિંગ, પેકેજિંગ અને વિતરણના કોઈપણ તબક્કે ભેળસેળ થઈ શકે છે. પ્રશ્ન- સારી ગુણવત્તાનાં કાળાં મરીની ઓળખ શું છે? જવાબ- તેની ઓળખ કાળાં મરીની બનાવટ, વજન, સુગંધ અને સ્વાદથી કરી શકાય છે. તેના દાણા સામાન્ય રીતે કઠણ અને સમાન કદના હોય છે. પ્રશ્ન- ઘરે અસલી અને નકલી કાળાં મરીની ઓળખ કેવી રીતે કરવી? જવાબ- કેટલીક સરળ રીતોથી ઘરે તેની ઓળખ કરી શકાય છે. તેને નીચે આપેલા મુદ્દાઓથી સમજીએ- વૉટર ટેસ્ટ સ્મેલ ટેસ્ટ દબાવીને જુઓ પીસીને તપાસો રંગ તપાસો પ્રશ્ન- જો ભૂલથી ભેળસેળવાળા કાળાં મરી ખાઈ લો તો શું કરવું? જવાબ- તેને ખાધા પછી પેટમાં દુખાવો, ગેસ, ઊલટી, ઝાડા, એલર્જી, ગળામાં બળતરા અથવા કોઈ અન્ય અસામાન્ય લક્ષણો દેખાય, તો ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. ઉપરાંત શક્ય હોય તો તેનું પેકેટ અથવા નમૂનો સુરક્ષિત રાખો. પ્રશ્ન- કાળાં મરી ખરીદતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- યોગ્ય પ્રોડક્ટ પસંદ કરવા માટે તેની ગુણવત્તા, સોર્સ અને પેકેજિંગ પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. કાળાં મરી ખરીદતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ, તે ગ્રાફિકમાં જોઈએ- પ્રશ્ન- મસાલા ખરીદતી વખતે લેબલ પર કઈ 5 બાબતો જરૂર જોવી જોઈએ? જવાબ- પૅક્ડ મસાલા ખરીદતી વખતે માત્ર બ્રાન્ડનું નામ જોવું પૂરતું નથી. લેબલ પર આપવામાં આવેલી માહિતી પ્રોડક્ટની ગુણવત્તા, સુરક્ષા અને ટ્રેસેબિલિટી વિશે મહત્વપૂર્ણ સંકેતો આપે છે. તેથી ખરીદતા પહેલાં કેટલીક જરૂરી બાબતો ચોક્કસપણે ચકાસો, જેમ કે- પ્રશ્ન- કાળાં મરી ઉપરાંત તમારા રસોડામાં કયા 5 મસાલાઓમાં સૌથી વધુ ભેળસેળની આશંકા છે? જવાબ- કાળાં મરી જ નહીં, રસોડામાં ઉપયોગમાં લેવાતા અન્ય ઘણા મસાલાઓમાં પણ ભેળસેળની આશંકા રહે છે, જેમ કે- ધ્યાન રાખો, પાઉડર મસાલામાં ભેળસેળ ઓળખવી, આખા મસાલાની સરખામણીમાં વધુ મુશ્કેલ હોય છે. તેથી આખા મસાલા ખરીદીને ઘરે પીસવા એ વધુ સારો વિકલ્પ છે. પ્રશ્ન- મસાલામાં ભેળસેળની શંકા હોય તો ક્યાં ફરિયાદ કરવી? જવાબ- તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજીએ-