રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ હવે તેના પાંચમા વર્ષમાં છે. આવી સ્થિતિમાં રશિયાના સતત ડ્રોન હુમલાઓએ યુક્રેનના સૈનિકો માટે જમીન પર ખુલ્લેઆમ ચાલવું મુશ્કેલ બનાવી દીધું છે. તેઓ જૂની ગેસ પાઇપલાઇનોની અંદર છુપાઈને રહે છે. લગભગ 4 ફૂટ પહોળી આ સુરંગોમાં સૈનિકોને કેટલાંક અઠવાડિયાંથી લઈને બે મહિના સુધી રહેવું પડે છે. ક્યારેક રશિયાથી યુરોપ સુધી ગેસ પહોંચાડતી આ પાઇપલાઇન હવે યુક્રેનના સૈનિકો સુધી ખોરાક, હથિયારો અને અન્ય જરૂરી વસ્તુઓ પહોંચાડવાનો માર્ગ બની ગઈ છે. રશિયાએ અગાઉ જૂની પાઇપલાઇનોનો ઉપયોગ કર્યો હતો યુક્રેનના કુપિયાંસ્ક વિસ્તારમાં જૂની ગેસ પાઇપલાઇનોનું આશરે 129 કિલોમીટર લાંબું નેટવર્ક છે. ગયા વર્ષના અંતમાં રશિયન સૈનિકો આ જ પાઇપલાઇનો દ્વારા કુપિયાંસ્કમાં ઘૂસવામાં સફળ થયા હતા. ત્યારબાદ યુક્રેનની સેનાએ પણ જમીનની નીચેથી વળતો હુમલો કરવાની યોજના બનાવી. ત્યારબાદ યુક્રેનના નેશનલ ગાર્ડના ગુપ્તચર એકમે આ પાઇપલાઇનોના નકશા મેળવ્યા. સાથે જ, આ પાઇપલાઇનો બનાવનારા જૂના ગેસ નિષ્ણાતોની મદદથી ભૂગર્ભ માર્ગોનો ઉપયોગ કરવાની યોજના તૈયાર કરી. ત્યારબાદ પાઇપલાઇનોમાં હવા પહોંચાડવા માટે વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ લગાવવામાં આવી. આ સમગ્ર કામગીરીનો સૌથી મુશ્કેલ ભાગ હતો. દિવસ દરમિયાન ખોરાક અને દારૂગોળો પહોંચાડવામાં આવે છે આ પાઇપલાઇનો દ્વારા સૈનિકો સુધી ખોરાક અને દારૂગોળો પહોંચાડવામાં આવે છે. આ માટે નાની ઇલેક્ટ્રિક ગાડીઓનો ઉપયોગ થાય છે. દિવસ દરમિયાન આ ગાડીઓથી જરૂરી સામાન અંદર મોકલવામાં આવે છે, જ્યારે રાત્રે ખોદકામમાંથી નીકળેલી માટીની બોરીઓ બહાર લાવવામાં આવે છે. સૈનિકો માત્ર રાત્રે જ થોડા સમય માટે બહાર નીકળી શકે છે. સાંકડા રસ્તાને કારણે સૈનિકો ઘૂંટણિયે ચાલે છે આ પાઇપલાઇનોની અંદર સૈનિકોને ઘણી મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓમાં રહેવું પડે છે. રસ્તા એટલા સાંકડા છે કે તેમને વાંકા વળીને અથવા ઘૂંટણિયે આગળ વધવું પડે છે. ત્યાં ન તો સૂર્યપ્રકાશ પહોંચે છે અને ન તો તાજી હવા મળે છે. શૌચાલય માટે સૈનિકો પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ અને બોટલોનો ઉપયોગ કરે છે. પાઇપલાઇનોમાં રહેલા ગેસના અવશેષો, ધૂળ અને હવાની અછત પણ તેમના માટે જોખમ ઊભું કરે છે. ઘાયલ સૈનિકોને પણ આ જ રસ્તાઓ દ્વારા બહાર કાઢવામાં આવે છે. મોરચે માર્યા ગયેલા સૈનિકોના મૃતદેહોને પણ આ પાઇપલાઇનો દ્વારા બહાર લાવવામાં આવે છે. થર્મલ ઇમેજિંગને કારણે પકડાઈ જવાની શક્યતા વધુ ડ્રોન અને થર્મલ ઇમેજિંગ ટેક્નોલોજીએ ખુલ્લા મેદાનમાં સૈનિકોની અવરજવરને અત્યંત જોખમી બનાવી દીધી છે. થર્મલ ઇમેજિંગની મદદથી ડ્રોન જમીન પર હાજર લોકોના શરીરની ગરમી ઓળખી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં સૈનિકો માટે છુપાઈને આગળ વધવું પણ સરળ રહ્યું નથી. આ જ કારણોસર યુક્રેન પોતાની સેનાના ઠેકાણાઓ, દેખરેખ ચોકીઓ અને સામાન રાખવાના કેન્દ્રોને એકબીજા સાથે જોડવા માટે ભૂગર્ભ સુરંગોનું નેટવર્ક બનાવવાની શક્યતાઓ શોધી રહ્યું છે.