રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધમાં બ્લેક સી હવે યુદ્ધનો મોટો મોરચો બની ગયો છે. છેલ્લા લગભગ દોઢ મહિનામાં બંને દેશોએ 300 થી વધુ જહાજોને નિશાન બનાવ્યા છે. તેમાં અનાજ લઈ જતા જહાજો, ઓઈલ ટેન્કરો અને અન્ય માલવાહક જહાજોનો સમાવેશ થાય છે. સતત હુમલાઓથી બ્લેક સીનો દરિયાઈ વેપાર પ્રભાવિત થયો છે. જહાજ માલિકો આ રૂટ પર જવાનું ટાળી રહ્યા છે અને માલસામાનના પરિવહનની કિંમત વધી રહી છે. તેની અસર વિશ્વના ખાદ્ય પુરવઠા પર પડવાનો ભય છે. ઘઉં અને મકાઈના ભાવમાં તેજી આવી શકે છે. રશિયા અને યુક્રેન મળીને વિશ્વના લગભગ 30% ઘઉંની નિકાસનો હિસ્સો ધરાવે છે. બંને દેશોનું મોટાભાગનું અનાજ બ્લેક સીના માર્ગે અન્ય દેશો સુધી પહોંચે છે. રશિયાની અનાજ નિકાસમાં 71% ઘટાડો ઓગસ્ટમાં રશિયાની કુલ અનાજ નિકાસ ગયા વર્ષના 59 લાખ ટનથી ઘટીને 17 લાખ ટન થઈ ગઈ. એટલે કે લગભગ 71%નો ઘટાડો થયો. રશિયાની ઘઉંની નિકાસ પણ 50 લાખ ટનથી ઘટીને 13 લાખ ટન થઈ ગઈ. રશિયન ઘઉં ખરીદનારા દેશોની સંખ્યા 43 થી ઘટીને 16 થઈ ગઈ છે. રશિયાથી અનાજ મોકલતા બંદરોની સંખ્યા 47 થી ઘટીને 10 થઈ ગઈ. દેશના સૌથી મોટા બંદર નોવોરોસિસ્કથી શિપમેન્ટ 24.9 લાખ ટનથી ઘટીને 10.4 લાખ ટન થઈ ગયું. ગયા વર્ષની સરખામણીમાં ઘઉં 30% મોંઘા થયા બંદરો અને જહાજો પર હુમલા વધવાથી અનાજનો દરિયાઈ વેપાર પ્રભાવિત થયો છે. બંને દેશોના ગોદામોમાં અનાજ ઉપલબ્ધ છે, પરંતુ તેને ખરીદનાર દેશો સુધી પહોંચાડવામાં મુશ્કેલી પડી રહી છે. તેની અસર આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પણ દેખાઈ રહી છે. ઘઉંના ભાવ છેલ્લા એક વર્ષમાં લગભગ 30% વધી ગયા છે. યુક્રેને રોડ-રેલ દ્વારા નિકાસ વધારી, પરંતુ સપ્લાય ઓછી બ્લેક સીનો દરિયાઈ માર્ગ પ્રભાવિત થયા પછી યુક્રેન રોડ અને રેલ નેટવર્ક દ્વારા અનાજ અન્ય દેશોમાં મોકલી રહ્યું છે. જોકે, આ માર્ગોની ક્ષમતા બ્લેક સીના બંદરોની સરખામણીમાં ઘણી ઓછી છે. ડેન્યુબ નદીના માર્ગે પણ મર્યાદિત માત્રામાં અનાજ મોકલવામાં આવી રહ્યું છે. પરંતુ જળસ્તર અને પરિવહન ક્ષમતાને કારણે આ વિકલ્પ દરિયાઈ માર્ગની સંપૂર્ણ ભરપાઈ કરી શકતો નથી. મકાઈની વૈશ્વિક સપ્લાય પર પણ અસરનો ખતરો બ્લેક સીમાં વધતા તણાવની અસર માત્ર ઘઉં પર જ નહીં, મકાઈની સપ્લાય પર પણ પડી શકે છે. 2025-26માં યુક્રેને 2.3 કરોડ ટન મકાઈની નિકાસ કરી હતી. આ દુનિયાની કુલ મકાઈની નિકાસનો લગભગ 12% હતો. જો વર્તમાન પરિસ્થિતિ લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહેશે તો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં મકાઈની સપ્લાય પણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. બ્લેક સી શા માટે આટલો મહત્વનો છે? બ્લેક સી વિશ્વના મુખ્ય દરિયાઈ વેપાર માર્ગો પૈકીનો એક છે. રશિયા અને યુક્રેનમાંથી ઘઉં, મકાઈ અને સૂર્યમુખી તેલનો મોટો હિસ્સો આ જ માર્ગે વિશ્વના અન્ય દેશો સુધી પહોંચે છે. બંને દેશો મળીને વૈશ્વિક ઘઉંની નિકાસનો લગભગ 30% હિસ્સો ધરાવે છે. તેથી બ્લેક સીમાં સૈન્ય તણાવની સીધી અસર આંતરરાષ્ટ્રીય ખાદ્ય બજાર પર પડી શકે છે. 2022માં પણ ખાદ્ય કિંમતો વધી હતી 2022માં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ શરૂ થયા પછી બ્લેક સીમાંથી અનાજની નિકાસ ખોરવાઈ ગઈ હતી. તે સમયે વિશ્વભરમાં ખાદ્ય કિંમતોમાં તીવ્ર વધારો થયો હતો. પાછળથી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અને તુર્કીયેની મધ્યસ્થીથી બ્લેક સી ગ્રેન ડીલ લાગુ થઈ. તેનાથી લાખો ટન અનાજ આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર સુધી પહોંચી શક્યું. હવે બ્લેક સીમાં ફરીથી જહાજો અને બંદરો પર હુમલા વધવાથી વૈશ્વિક ખાદ્ય પુરવઠા અંગે ચિંતા વધી ગઈ છે. જો દરિયાઈ માર્ગ લાંબા સમય સુધી પ્રભાવિત રહેશે તો ઘઉં, મકાઈ અને ખાદ્ય તેલના ભાવમાં નવી તેજી આવી શકે છે. તેની અસર એવા દેશો પર વધુ પડી શકે છે જેઓ રશિયા અને યુક્રેનથી થતી અનાજની નિકાસ પર નિર્ભર છે.