ધારો કે, રાતના 11 વાગ્યા છે. તમે પથારીમાં સૂતા છો, પણ ઊંઘ નથી આવતી. આવી સ્થિતિમાં તમે ઇયરબડ્સ, ઇયરફોન, નેકબેન્ડ કે હેડફોન લગાવો છો, મનપસંદ ગીતો કે પોડકાસ્ટ ચલાવો છો અને થોડી જ વારમાં સૂઈ જાઓ છો. બીજા દિવસે પણ આવું જ થાય છે. પછી ધીમે ધીમે આ તમારી રોજિંદી આદત બની જાય છે. હવે સ્થિતિ એવી છે કે ઇયરબડ્સ વગર ઊંઘ જ નથી આવતી. સાંભળવામાં આ આદત આરામદાયક લાગી શકે છે. પરંતુ નિષ્ણાતોના મતે, આખી રાત ઇયરફોન લગાવી રાખવાથી કાન સંબંધિત ઘણી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત કેટલાક લોકોમાં આ આદત ઊંઘની કુદરતી પ્રક્રિયાને પણ અસર કરી શકે છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’ માં ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવાના નુકસાન પર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત- ડૉ. દીપાંશુ ગુરનાની, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ- ENT, હેડ એન્ડ નેક સર્જરી, નારાયણા હોસ્પિટલ, જયપુર પ્રશ્ન- લોકો ઇયરબડ્સ લગાવીને શા માટે સૂવે છે? જવાબ- લોકો સામાન્ય રીતે આ કારણોસર ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવે છે- પ્રશ્ન- શું ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવાથી ઝડપથી ઊંઘ આવે છે? જવાબ- કેટલાક લોકોને ધીમો અને સુખદ ઓડિયો સાંભળવાથી આરામ કરવામાં અને ઊંઘ આવવામાં મદદ મળી શકે છે. પરંતુ દરેક વ્યક્તિને તેનાથી ઝડપથી ઊંઘ આવે તે જરૂરી નથી. પ્રશ્ન- ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવાથી મગજ પર શું અસર થાય છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓથી સમજો- પ્રશ્ન- ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવાના સંભવિત નુકસાન શું છે? જવાબ- ક્યારેક ધીમા અવાજમાં થોડીવાર સાંભળવાથી સામાન્ય રીતે જોખમ હોતું નથી. પરંતુ આખી રાત ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવાથી કાન સંબંધિત ઘણી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. બધા જોખમો ગ્રાફિકમાં જુઓ-
હવે આ મુદ્દાઓને વિગતવાર સમજો- 1. કાન પર સતત દબાણ 2. મેલ જમા થવો 3. ઇન્ફેક્શન 4. ખંજવાળ 5. દુખાવો અને બળતરા 6. સાંભળવાની ક્ષમતા પર અસર 7. ખરાબ ઊંઘની ગુણવત્તા પ્રશ્ન- કેવી રીતે જાણવું કે ઇયરબડ્સ કાનને નુકસાન પહોંચાડી રહ્યા છે? જવાબ- કેટલાક અસામાન્ય લક્ષણો કાનોને નુકસાન થવાના સંકેત હોઈ શકે છે, જેમ કે- પ્રશ્ન- ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવું કયા લોકો માટે વધુ જોખમી છે? જવાબ- મોટા અવાજમાં લાંબા સમય સુધી ઇયરબડ્સ લગાવીને સાઉન્ડ સાંભળવું દરેક માટે જોખમી છે. પરંતુ કેટલાક લોકોએ વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. ગ્રાફિકમાં જુઓ- પ્રશ્ન- કાન માટે કેટલો અવાજ સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે? જવાબ- ‘હિયરિંગ હેલ્થ ફાઉન્ડેશન’ અનુસાર, 70 ડેસિબલ (dB) અથવા તેનાથી ઓછો અવાજ સામાન્ય રીતે સુરક્ષિત માનવામાં આવે છે. ઇયરબડ્સમાં અવાજ મહત્તમ વોલ્યુમના 50-60% સુધી રાખવો વધુ સારું છે. એટલે કે અવાજ એટલો હોવો જોઈએ કે આસપાસની વ્યક્તિ સામાન્ય અવાજમાં વાત કરે, તો તેનો અવાજ તમને સંભળાતો રહે. પ્રશ્ન- જો ઇયરબડ્સ લગાવીને સૂવાની આદત હોય, તો નુકસાનથી બચવા માટે શું સાવચેતી રાખવી? જવાબ- કાનોની સુરક્ષા માટે ગ્રાફિકમાં આપેલી કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો- પ્રશ્ન- ઇયરબડ્સ વગર સૂવાની આદત કેવી રીતે પાડવી? જવાબ- જો ઇયરબડ્સ વગર ઊંઘ ન આવતી હોય, તો ધીમે ધીમે આ આદત બદલો. ગ્રાફિકમાં તેની સરળ રીતો જુઓ- પ્રશ્ન- બીજાના ઇયરબડ્સ વાપરવાના શું નુકસાન છે? જવાબ- આનાથી કાનમાં રહેલું વેક્સ, પરસેવો અને બેક્ટેરિયા એક વ્યક્તિથી બીજા સુધી પહોંચી શકે છે. આનાથી કાનમાં ઇન્ફેક્શન, ખંજવાળ અને બળતરાનું જોખમ રહે છે. તેથી ઇયરબડ્સ શેર કરવાનું ટાળો. પ્રશ્ન- સૂતી વખતે સંગીત કે અવાજ સાંભળવા માટે કયા વિકલ્પો સુરક્ષિત છે? જવાબ- જો મ્યુઝિક વગર ઊંઘ ન આવતી હોય તો ઇયરબડ્સની જગ્યાએ આ વિકલ્પો અપનાવી શકો છો- તેમનો અવાજ હંમેશા ધીમો રાખો અને સ્લીપ ટાઈમરનો ઉપયોગ કરો. **************** ગ્રાફિક્સ- મહેન્દ્ર વર્મા