પીએમ મોદી અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન (પેજેશ્કિયન)ની મુલાકાત બાદ અમેરિકાએ ભારત-ઈરાન વેપાર સંબંધોને લઈને પોતાની સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી છે. અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ કહ્યું છે કે તેમને નથી લાગતું કે ભારત અને ઈરાન વચ્ચે હાલમાં કોઈ ટ્રેડ ડીલ પર વાતચીત ચાલી રહી છે. જોકે, તેમણે સાથે જ ચેતવણી આપી કે જો કોઈ દેશ ઈરાનને અમેરિકી પ્રતિબંધોથી બચવામાં મદદ કરે છે તો તે દેશ પર પણ અમેરિકા પ્રતિબંધ લગાવી શકે છે. રુબિયોએ એક ઇન્ટરવ્યુ દરમિયાન આ વાત કહી. SCOમાં મોદી અને ઈરાની રાષ્ટ્રપતિની મુલાકાત અમેરિકી વિદેશ મંત્રીનું નિવેદન પીએમ મોદી અને ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશ્કિયન વચ્ચે SCO શિખર સંમેલન દરમિયાન થયેલી મુલાકાત બાદ આવ્યું છે. બંને નેતાઓએ ભારત-ઈરાન સંબંધો, વેપાર અને પશ્ચિમ એશિયાની પરિસ્થિતિ પર ચર્ચા કરી. મોદીએ કહ્યું હતું કે ભારત ઈરાન સાથેના પોતાના જૂના સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે. બંને દેશો વચ્ચે વેપાર વધારવા અને તેમાં નવા ક્ષેત્રોને સામેલ કરવા પર પણ ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો. મોદીએ કહ્યું હતું કે ભારત BRICS અને SCO જેવા મંચો પર ઈરાન સાથે સહયોગ ચાલુ રાખશે. તેમણે પેઝેશ્કિયનને 12-13 સપ્ટેમ્બરના રોજ નવી દિલ્હીમાં યોજાનાર BRICS શિખર સંમેલનમાં ભાગ લેવા માટે આમંત્રણ પણ આપ્યું. પશ્ચિમ એશિયાના તણાવ પર વાતચીત અમેરિકાનો ઈરાનની કમાણીના 5 રસ્તાઓ પર પ્રતિબંધ ખરેખરમાં, અમેરિકાએ ઈરાનની અર્થવ્યવસ્થાના 5 મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રો પર નવા પ્રતિબંધો લગાવ્યા છે. જેનો ઉપયોગ ઈરાન અન્ય દેશોમાં પોતાની આર્થિક ગતિવિધિઓ માટે કરે છે. આમાં ડિજિટલ એસેટ્સ (જેમ કે ક્રિપ્ટોકરન્સી), ટેકનોલોજી, સોનું, એવિએશન અને શિપિંગ સેક્ટરનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકા આ ક્ષેત્રો દ્વારા ઈરાનની કમાણી અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને રોકવા માંગે છે. એટલે કે, જો કોઈ દેશ આ ક્ષેત્રોમાં ઈરાન સાથે એવો વ્યવસાય કરે છે જેનાથી તેને પૈસા કે આર્થિક લાભ મળે છે. તો અમેરિકા તે દેશ પર પણ પ્રતિબંધ લગાવી શકે છે અથવા તેને અમેરિકી ડોલરની નાણાકીય વ્યવસ્થામાંથી બહાર કરી શકે છે. અમેરિકા બોલ્યું- હવે ઈરાન પાસે ફક્ત બે રસ્તા બચ્યા છે અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે કહ્યું હતું કે અમે ‘ઓપરેશન ઇકોનોમિક આઉટકાસ્ટ’ શરૂ કર્યું છે. આ ઈરાન અને તેના સહયોગી દેશો વિરુદ્ધ એક અભિયાન છે. ઈરાન સામે હવે ફક્ત બે રસ્તા છે. પહેલો- સંપૂર્ણપણે દુનિયાથી અલગ-થલગ પડી જવું અને ગુજરાન ચલાવી શકાય તેવી અર્થવ્યવસ્થા. બીજો- ફરીથી સામાન્ય સ્થિતિ તરફ આગળ વધવું અને વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં ફરીથી સામેલ થવાની તક મેળવવી. ભારતની 4 કંપનીઓ પર પણ પ્રતિબંધ અમેરિકાએ ઈરાન પાસેથી તેલ અને પેટ્રોકેમિકલના વેપારના આરોપમાં ભારતની 4 કંપનીઓ પર પણ પ્રતિબંધ લગાવ્યા છે. અમેરિકી વિદેશ વિભાગ અનુસાર, આ કંપનીઓએ ઈરાન પાસેથી પેટ્રોલિયમ અને પેટ્રોકેમિકલ ઉત્પાદનો ખરીદવામાં અથવા ભારતમાં લાવવામાં ભૂમિકા ભજવી હતી. આમાં પોર્ટીઝ પાર્ટનર્સ, સદાશિવા ઓવરસીઝ, પીપી સોફ્ટટેક અને પ્રકૃતિ ઇન્ફ્રા ઇમ્પેક્સ ઇન્ડિયાનો સમાવેશ થાય છે. અમેરિકાનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહી ઈરાનની તેલમાંથી થતી કમાણી રોકવા અને તેના વેપાર સાથે સંકળાયેલા નેટવર્ક પર દબાણ વધારવા માટે કરવામાં આવી છે. ભારત પર શું અસર પડી શકે છે, 5 મુદ્દામાં સમજો… તેલ: જો ભારત ઈરાન પાસેથી ક્રૂડ તેલ ખરીદે છે, તો અમેરિકી પ્રતિબંધોને કારણે ચુકવણી અને ખરીદી મુશ્કેલ બની શકે છે. ચાબહાર પોર્ટ: ઈરાનના ચાબહાર બંદરગાહમાં ભારતને વ્યૂહાત્મક અને વ્યાપારી રસ છે. અમેરિકી પ્રતિબંધોની અસર આ પ્રોજેક્ટ પર પડી શકે છે. ડોલરમાં ચુકવણી: જો ઈરાન સાથે સંકળાયેલા ભારતીય વ્યવસાયો પર અમેરિકી નાણાકીય પ્રતિબંધો લાદવામાં આવે છે, તો ડોલરમાં વ્યવહાર કરવો મુશ્કેલ બની શકે છે. વેપાર: ઈરાન સાથે વેપાર કરતી ભારતીય કંપનીઓને અમેરિકી નિયમોનું પાલન કરવું પડી શકે છે. રાજદ્વારી દબાણ: અમેરિકા ભારતને પણ ઈરાન સાથેના આર્થિક સંબંધો મર્યાદિત કરવા કહી શકે છે. જોકે, ભારત તેના રાષ્ટ્રીય હિતો અને ઊર્જા જરૂરિયાતોના આધારે નિર્ણય લેશે.