કલ્પના કરો, રાતના બે વાગ્યા છે. બાળક સતત રડી રહ્યું છે. મા તેને ખોળામાં લઈને ક્યારેક થપકી આપે છે, તો ક્યારેક દૂધ પીવડાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. પરંતુ બાળક ચૂપ થવાનું નામ જ લેતું નથી. ત્યારે કોઈ તેને ચૂપ કરાવવા માટે મોઢામાં પેસિફાયર (ચૂસણી) લગાવવાની સલાહ આપે છે. બાળક થોડી જ વારમાં શાંત થઈ જાય છે અને માતાને થોડી રાહત મળે છે. નાનાં બાળકોને શાંત કરાવવા માટે ઘણા માતા-પિતા પેસિફાયરનો ઉપયોગ કરે છે. પરંતુ શું દરેક વખતે બાળકને ચૂપ કરાવવાની આ સરળ રીત તેના સ્વાસ્થ્ય માટે પણ સુરક્ષિત છે? શું લાંબા સમય સુધી તેની આદત બાળકના વિકાસ પર અસર કરી શકે છે? આ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્નો છે. તેથી આજે ‘કામના સમાચાર’માં પેસિફાયરનાં યોગ્ય ઉપયોગ વિશે વિગતવાર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- એક્સપર્ટ- ડૉ. સુનીલ સરીન, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, પીડિયાટ્રિક્સ એન્ડ નીઓનેટોલોજી, અપોલો સ્પેક્ટ્રા હોસ્પિટલ, દિલ્હી સવાલ- પેસિફાયર શું હોય છે? જવાબ- આને પોઈન્ટર્સથી સમજો- સવાલ- લોકો નાના બાળકોને પેસિફાયર શા માટે આપે છે? જવાબ- તેનો મુખ્ય હેતુ બાળકને શાંત કરવાનો છે. જન્મ પછી બાળકોમાં ચૂસવાની સ્વાભાવિક વૃત્તિ હોય છે. તેનાથી તેમને સુરક્ષા, આરામ અને સંતોષનો અનુભવ થાય છે. આવી સ્થિતિમાં પેસિફાયર તેમને શાંત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. માતા-પિતા આ કારણોસર બાળકોને પેસિફાયર આપે છે- સવાલ- શું પેસિફાયર બાળકો માટે સુરક્ષિત છે? જવાબ- હા, ‘અમેરિકન એકેડેમી ઑફ પીડિયાટ્રિક્સ’ (AAP) અનુસાર, પેસિફાયર બાળકો માટે સુરક્ષિત છે. તેના ઉપયોગથી ‘સડન ઇન્ફન્ટ ડેથ સિન્ડ્રોમ’ (SIDS)નું જોખમ પણ ઘટે છે. જોકે બાળકની ઉંમર અનુસાર યોગ્ય કદ અને ડિઝાઇનનો પેસિફાયર પસંદ કરવો જરૂરી છે. સવાલ- નાના બાળકોને પેસિફાયર આપવાના શું ફાયદા છે? જવાબ- તેનાથી બાળકને આરામ અને સુરક્ષાનો અહેસાસ થાય છે. પેસિફાયર આપવાના તમામ સંભવિત ફાયદા ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- શું કેટલાક બાળકો પેસિફાયર વગર પણ શાંત અને ખુશ રહે છે? આવું કેવી રીતે બને છે? જવાબ- દરેક બાળકની જરૂરિયાત, સ્વભાવ અને પોતાને શાંત કરવાની રીત અલગ હોય છે. કેટલાક બાળકો અંગૂઠો અથવા આંગળી ચૂસીને, હાથ મોં સુધી લઈ જઈને અથવા માતા-પિતાના ખોળામાં રહીને શાંત થઈ જાય છે. જ્યારે કેટલાક બાળકોને માતા-પિતાના અવાજ અને સ્પર્શથી શાંતિ મળે છે. આવા બાળકોને શાંત થવા માટે પેસિફાયરની જરૂર પડતી નથી. સવાલ- શું પેસિફાયર વિના બાળકનું શાંત, ખુશ અને રમતું રહેવું વધુ સારું છે? જવાબ- હા, જો બાળક પેસિફાયર વિના પણ ખુશ રહે છે અને સામાન્ય રીતે રમે છે તો તેને પેસિફાયર આપવાની કોઈ જરૂર નથી. પીડિયાટ્રિશિયન ડૉ. સુનીલ સરીનના જણાવ્યા અનુસાર, પેસિફાયર માત્ર બાળકને શાંત કરવાનો એક વિકલ્પ છે. બાળકના વિકાસ માટે તે જરૂરી નથી. તેથી બાળકને શાંત કરવા માટે બીજી રીતો પણ અજમાવો, જેમ કે- ધ્યાન રાખો, પેસિફાયરનો ઉપયોગ ત્યારે જ કરો, જ્યારે તેની જરૂરિયાત અનુભવાય. સવાલ- બાળકને પેસિફાયર આપતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- આ દરમિયાન પેસિફાયરની સ્વચ્છતા, યોગ્ય કદ અને સલામતીનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ. તમામ જરૂરી સાવચેતીઓ ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- શું લાંબા સમય સુધી પેસિફાયરનો ઉપયોગ કરવાથી નુકસાન પણ થઈ શકે છે? જવાબ- હા, લાંબા સમય સુધી પેસિફાયરનો ઉપયોગ કરવાથી કેટલાક બાળકોમાં કાનમાં ચેપ અને દાંતની બનાવટ સંબંધિત સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તેના તમામ સંભવિત નુકસાન ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- પેસિફાયર ખરીદતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ? જવાબ- આ દરમિયાન પેસિફાયરનો આકાર, કદ અને બાળકની ઉંમર પ્રમાણે યોગ્ય વિકલ્પ પસંદ કરો. આ માટે ગ્રાફિકમાં આપવામાં આવેલી કેટલીક બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો- સવાલ- શું રાત્રે પેસિફાયર આપવું સુરક્ષિત છે? જવાબ- હા, બાળક રાત્રે સૂતું હોય ત્યારે પણ તેને પેસિફાયર આપી શકાય છે. આ દરમિયાન પેસિફાયરનો ઉપયોગ કરવાથી અચાનક શિશુ મૃત્યુ સિન્ડ્રોમ (SIDS)નું જોખમ ઘટે છે. સવાલ- પેસિફાયર કેટલા દિવસમાં બદલવું જોઈએ? જવાબ- આ તેના મટિરિયલ, ઉપયોગ અને ઉત્પાદકની સૂચનાઓ પર આધારિત છે. સામાન્ય રીતે તેને દર 1-2 મહિને બદલવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. સવાલ- પેસિફાયરને કેવી રીતે સાફ કરવું? જવાબ- બાળકને પેસિફાયર આપતા પહેલાં અને ઉપયોગ કર્યા પછી તેને સારી રીતે સાફ કરવું જરૂરી છે. તેના માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો- સવાલ- જો બાળક ભૂખ્યું હોય તો તેને શાંત કરવા માટે પેસિફાયર આપવું યોગ્ય છે? જવાબ- નહીં, પેસિફાયર ભૂખ દૂર કરતું નથી. બાળકના ભૂખના સંકેતોને ઓળખીને તેને સમયસર બ્રેસ્ટફીડ અથવા ફોર્મ્યુલા ફીડ આપવું જરૂરી છે. ખાસ કરીને નાના શિશુઓમાં ફીડની જગ્યાએ પેસિફાયર આપવાથી તેમના પોષણ પર અસર થઈ શકે છે. સવાલ- શું પેસિફાયરમાં મધ લગાવીને આપવું સુરક્ષિત છે? જવાબ- નહીં, ‘અમેરિકન એકેડેમી ઑફ પીડિયાટ્રિક્સ’ અનુસાર, પેસિફાયરને મધ અથવા કોઈપણ મીઠી વસ્તુમાં ડુબાડીને આપવું જોઈએ નહીં. એક વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને મધ આપવાથી ઇન્ફન્ટ બોટુલિઝમનું જોખમ થઈ શકે છે. તેનાથી સ્નાયુઓમાં નબળાઈ અને લકવા જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે. સાથે જ મીઠી વસ્તુઓ દાંતમાં કેવિટીનું જોખમ વધારી શકે છે. સવાલ- બાળકોને કઈ ઉંમર સુધીમાં પેસિફાયર છોડાવી દેવું જોઈએ? જવાબ- સામાન્ય રીતે બાળક 12 મહિનાનું થાય ત્યાર બાદ પેસિફાયર છોડાવવાની શરૂઆત કરી દેવી જોઈએ. 2 વર્ષની ઉંમર સુધીમાં તેને સંપૂર્ણપણે બંધ કરી દેવું વધુ સારું છે. લાંબા સમય સુધી પેસિફાયરનો ઉપયોગ કરવાથી દાંત અને મોઢાના વિકાસ પર અસર પડી શકે છે. બાળકને ધીમે-ધીમે તેની આદતથી દૂર કરવું જોઈએ. *****************
ગ્રાફિક્સ- મહેન્દ્ર વર્મા
શું બાળકને પેસિફાયર આપવી યોગ્ય છે?:જાણો ફાયદા-નુકસાન; સેફ્ટીના 10 નિયમો, ખરીદતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની 8 બાબતો
📅 Published: November 18, 2026 |
📂 Category: Lifestyle
