નાહવું આપણી દિનચર્યાનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. કેટલાક લોકો સવારે નાહીને તાજગી અને ઊર્જા સાથે દિવસની શરૂઆત કરવાનું પસંદ કરે છે. કેટલાક લોકો દિવસભરની થાક, પરસેવો અને તણાવમાંથી રાહત મેળવવા માટે સાંજે નાહે છે. વર્ષ 2019માં ‘સ્લીપ મેડિસિન રિવ્યૂઝ’માં એક સિસ્ટમેટિક રિવ્યૂ અને મેટા-એનાલિસિસ પ્રકાશિત થયું હતું. તેના મુજબ, સૂવાના 1-2 કલાક પહેલાં હુંફાળા પાણીથી નાહવાથી ઊંઘની ગુણવત્તા સુધરી શકે છે. બીજી તરફ, સવારે નાહવાથી તાજગીનો અનુભવ થાય છે. આવામાં સવાલ એ છે કે સ્વાસ્થ્યની દૃષ્ટિએ સવારે કે સાંજે, કયા સમયે નાહવું વધુ સારું છે? ‘કામના સમાચાર’ માં આજે નાહવાના સમય વિશે વિગતવાર વાત કરીશું. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત– ડૉ. બોબી દીવાન, સિનિયર ફિઝિશિયન, દિલ્હી સવાલ- સારા સ્વાસ્થ્ય સાથે સ્નાન કરવાનો શું સંબંધ છે? જવાબ- સ્નાન કરવું માત્ર શરીરની સફાઈ માટે જ નહીં, પરંતુ સ્વાસ્થ્ય માટે પણ જરૂરી છે. નિયમિત સ્નાન કરવાથી ત્વચા પર જમા થયેલી ધૂળ-માટી, પરસેવો અને એલર્જન સાફ થાય છે. આ ઉપરાંત- જોકે, સારા સ્વાસ્થ્ય માટે સ્નાનની સાથે સંતુલિત આહાર, પૂરતી ઊંઘ અને નિયમિત કસરત પણ જરૂરી છે. સવાલ- શું દરરોજ સ્નાન કરવું જરૂરી છે? જવાબ- તે હવામાન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, પરસેવો અને ત્વચાના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે. જોકે, શરીરના એવા ભાગોની નિયમિત સફાઈ જરૂરી છે, જ્યાં પરસેવો અને ગંદકી વધુ જમા થાય છે. સવાલ- સવારે નાહવું વધુ સારું છે કે સાંજે? જવાબ- નિષ્ણાતો દરેક માટે કોઈ એક સમયને વધુ સારો માનતા નથી. તે વ્યક્તિની દિનચર્યા, હવામાન, કામ અને આરોગ્ય પર આધાર રાખે છે. તેથી નાહવાનો સમય પોતાની જરૂરિયાત અને સુવિધા અનુસાર નક્કી કરી શકાય છે. સવાલ- ઠંડા પાણીથી નહાવું સારું છે કે નવશેકા પાણીથી? જવાબ- બંનેના પોતાના ફાયદા છે. નવશેકા પાણીથી નહાવાથી માંસપેશીઓને આરામ મળી શકે છે અને ઊંઘની ગુણવત્તા સારી થઈ શકે છે. ઠંડું પાણી ગરમીમાં રાહત અને તાજગી આપે છે. જોકે, ખૂબ ગરમ પાણીથી નહાવાથી ત્વચા શુષ્ક થઈ શકે છે. તેથી પાણીનું તાપમાન હવામાન અને પોતાની સહનશક્તિ અનુસાર પસંદ કરો. સવાલ- ડૉક્ટર અને નિષ્ણાતો કયા સમયે નહાવાની સલાહ આપે છે? જવાબ- નહાવાનો સમય વ્યક્તિની દિનચર્યા, કામ અને જરૂરિયાતો પર આધાર રાખે છે. ડૉક્ટરો બધા લોકો માટે કોઈ એક ચોક્કસ સમયે નહાવાની સલાહ આપતા નથી, જેમ કે- સવાલ- સવારે સ્નાન કરવાથી શરીરને શું ફાયદા થાય છે? જવાબ- સવારે સ્નાન કરવાથી તાજગી અનુભવાય છે અને સુસ્તી ઓછી થાય છે. બધા ફાયદા ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- સવારે ઠંડા પાણીથી સ્નાન કરવાના શું ફાયદા છે? જવાબ- સવારે ઠંડા પાણીથી નાહવાથી તાજગીનો અનુભવ થાય છે. ઊંઘ અને સુસ્તી દૂર થાય છે. ગરમીમાં તેનાથી ઠંડક મળે છે અને સતર્કતા વધે છે. જોકે, ખૂબ ઠંડા પાણીથી નાહવું દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને હૃદયરોગ ધરાવતા લોકોએ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. સવાલ- શું સવારે નાહવાથી ત્વચા વધુ શુષ્ક થઈ શકે છે? જવાબ- સામાન્ય રીતે નહીં, પરંતુ ગરમ પાણીથી નાહવાથી, લાંબા સમય સુધી શાવર લેવાથી અથવા વધુ પડતા સાબુના ઉપયોગથી ત્વચાની કુદરતી ભેજ ઓછી થઈ શકે છે. તેનાથી ત્વચા શુષ્ક થઈ શકે છે. તેથી જો ત્વચા પહેલેથી જ શુષ્ક હોય તો નાહ્યા પછી મોઈશ્ચરાઈઝર લગાવો. સવાલ- સાંજે નાહવાથી શું ફાયદા થાય છે? જવાબ- તેનાથી દિવસભર શરીર પર જમા થયેલો પરસેવો, ધૂળ-માટી અને પ્રદૂષણના કણો સાફ થાય છે. બધા ફાયદા ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- કયા લોકો માટે સવારે નહાવું વધુ ફાયદાકારક હોઈ શકે છે? જવાબ- જે લોકો સવારે વહેલા ઊઠે છે, ઓફિસ કે શાળાએ જાય છે, તેમના માટે સવારે નહાવું વધુ સારું છે. સવાલ- કયા લોકો માટે સાંજે નહાવું વધુ સારો વિકલ્પ છે? જવાબ- જે લોકો આખો દિવસ બહાર રહે છે, વધુ મહેનતનું કામ કરે છે અથવા ધૂળ-પ્રદૂષણના સંપર્કમાં રહે છે, તેમના માટે સાંજે નહાવું વધુ સારું છે. સવાલ- શું વારંવાર નહાવાથી ત્વચાને નુકસાન થાય છે? જવાબ- હા, વધારે પડતું નહાવાથી ત્વચાની ભેજ ઘટી શકે છે. તેનાથી શુષ્કતા અને બળતરા જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે. સવાલ- શું હવામાન બદલાય ત્યારે નહાવાની આદત પણ બદલવી જોઈએ? જવાબ- હા, હવામાન અનુસાર નહાવાનો સમય અને પાણીનું તાપમાન બદલવું વધુ સારું છે. સવાલ- ઉનાળામાં નહાવાનો સૌથી સારો સમય કયો છે? જવાબ- ઉનાળામાં સવારે નહાવું વધુ સારું માનવામાં આવે છે. જો દિવસભર વધુ પરસેવો થાય અથવા બહારથી પાછા ફર્યા પછી શરીર ચીકણું લાગે, તો સાંજે પણ નાહી શકાય છે. સવાલ- કયા લોકોએ દિવસમાં બે વાર જરૂર નહાવું જોઈએ? જવાબ- જે લોકો ધૂળ-માટી અથવા પ્રદૂષિત વિસ્તારમાં કામ કરે છે, તેમણે દિવસમાં બે વાર નહાવું જોઈએ. વિગતવાર ગ્રાફિકમાં જુઓ– સવાલ- નહાતી વખતે કઈ ભૂલો ન કરવી જોઈએ? જવાબ- લાંબા સમય સુધી શાવર લેવા અને જરૂર કરતાં વધુ સાબુનો ઉપયોગ કરવાથી ત્વચા ડ્રાય થઈ શકે છે. તેથી નહાતી વખતે આ ભૂલોથી બચો- નહાવા સાથે જોડાયેલા સામાન્ય સવાલ-જવાબ સવાલ- શું રાત્રે નહાયા પછી ભીના વાળમાં સૂવું નુકસાનકારક છે? જવાબ- હા, ભીના વાળમાં સૂવાથી વાળ તૂટી શકે છે, ગૂંચવાઈ શકે છે અને માથાની ચામડી સાથે જોડાયેલી કેટલીક સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. તેથી વાળને સારી રીતે સૂકવીને જ સૂવું જોઈએ. સવાલ- શું જમ્યા પછી તરત જ નહાવું યોગ્ય છે? જવાબ- ના, જમ્યા પછી તરત જ નહાવાથી બચવું જોઈએ. વધુ સારું એ છે કે ભોજન બાદ થોડો સમયનું અંતર રાખીને નહાવું. સવાલ- શું કસરત કર્યા પછી તરત જ નહાવું યોગ્ય છે? જવાબ- ના, થોડી મિનિટો રાહ જુઓ. જ્યારે શરીરનું તાપમાન અને શ્વાસ સામાન્ય થઈ જાય, ત્યારે નહાવું. સવાલ- શું પરસેવો થયા પછી તરત જ ઠંડા પાણીથી નહાવું યોગ્ય છે? જવાબ- ના, પરસેવો થયા પછી તરત જ ઠંડા પાણીથી નહાવાથી બચવું જોઈએ. પહેલાં શરીરને થોડી મિનિટો સામાન્ય થવા દો, પછી નહાવું. સવાલ- શું તાવમાં નહાવું જોઈએ? જવાબ- હા, નાહી શકો છો, પરંતુ ખૂબ ઠંડા અથવા ગરમ પાણીથી નહાવાથી બચો. સવાલ- શિયાળામાં નહાવાનો સૌથી સારો સમય કયો છે? જવાબ- સૂર્યોદય પછીનો સમય વધુ સારો રહે છે. સવાલ- શું શિયાળામાં દરરોજ નાહવું જરૂરી છે? જવાબ- તે વ્યક્તિની જરૂરિયાત પર નિર્ભર કરે છે. સવાલ- શું બાળકોને દરરોજ નવડાવવું જરૂરી છે? જવાબ- ના, નાના બાળકોને અઠવાડિયામાં બે થી ત્રણ વાર નવડાવવું પૂરતું છે. સવાલ- બાળકોને કયા સમયે નવડાવવું વધુ સારું હોય છે? જવાબ- બાળકોને દિવસ દરમિયાન એવા સમયે નવડાવવા જોઈએ, જ્યારે હવામાન શરીર માટે અનુકૂળ હોય. સવાલ- પ્રેગ્નન્ટ મહિલાઓ માટે નહાવાનો યોગ્ય સમય કયો છે? જવાબ- આ માટે કોઈ નિશ્ચિત સમય નથી. તેઓ પોતાની સુવિધા અને દિનચર્યા અનુસાર નાહી શકે છે. સવાલ- શું બીમાર હોવા પર દરરોજ નાહવું જોઈએ? જવાબ- આ બીમારી અને વ્યક્તિની સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે. જો તબિયત સારી લાગે તો નાહી શકાય છે. સવાલ- એક્ઝિમા અથવા ડ્રાય સ્કિન ધરાવતા લોકોએ ક્યારે નાહવું જોઈએ? જવાબ- દિવસમાં કોઈપણ સમયે નાહી શકાય છે. ***************** ગ્રાફિક્સ- મહેન્દ્ર વર્મા