સાઉદી અરેબિયાએ પોતાની સુરક્ષા પર દાયકાઓથી અબજો ડૉલર ખર્ચ્યા છે. તેની પાસે આધુનિક ફાઇટર જેટ છે. મિસાઇલોને હવામાં જ નષ્ટ કરનારી મોંઘી સિસ્ટમો પણ છે. સૈન્ય ખર્ચના મામલે તે વિશ્વના ટોચના 10 દેશોમાં સામેલ છે. હૂતીઓ પાસે સાઉદી અરેબિયા જેવી મોટી સેના અને આધુનિક હથિયારો નથી. પરંતુ તેમણે સસ્તા ડ્રોન અને ઓછી ઊંચાઈએ ઉડતી ક્રૂઝ મિસાઇલોને પોતાની તાકાત બનાવી લીધી છે. આ હથિયારોને શોધવા અને હવામાં જ નષ્ટ કરવા મુશ્કેલ હોય છે. સાઉદી અરેબિયા માટે હૂતીઓના સસ્તા ડ્રોનને રોકવું મોંઘું સાબિત થઈ રહ્યું છે. લગભગ 15 લાખ રૂપિયાના એક ડ્રોનને નષ્ટ કરવા માટે 25 કરોડ રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ કરવો પડે છે. હૂતી બળવાખોરો તેનો લાભ ઉઠાવીને સાઉદી અરેબિયાની મોંઘી સુરક્ષા વ્યવસ્થા સામે પડકાર ઊભો કરી રહ્યા છે. મોટો સવાલ એ છે કે સાઉદી અરેબિયા પાસે આટલાં આધુનિક હથિયારો હોવા છતાં હૂતીઓ તેના મહત્વપૂર્ણ ઠેકાણાઓ સુધી કેવી રીતે પહોંચી રહ્યા છે? મોંઘા હથિયારો સામે સસ્તા ડ્રોનનો પડકાર સાઉદી અરેબિયા લાંબા સમયથી અમેરિકા અને યુરોપિયન દેશો પાસેથી આધુનિક અને મોંઘા હથિયારો ખરીદતું આવ્યું છે. તેમાં અત્યાધુનિક ફાઇટર જેટ, મિસાઇલો અને એર ડિફેન્સ સિસ્ટમનો સમાવેશ થાય છે. પરંતુ હૂતીઓના હુમલા સામે આ બધું બેઅસર સાબિત થાય છે. તેઓ ઓછી કિંમતવાળા ડ્રોન અને ક્રૂઝ મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરે છે. આ હથિયારો ઘણીવાર જમીનની નજીકથી ઉડે છે. આવી સ્થિતિમાં રડાર માટે તેમનો પત્તો લગાવવો મુશ્કેલ બની જાય છે. સાઉદી અરેબિયાને આ હુમલાઓને રોકવા માટે ઘણીવાર અત્યંત મોંઘી ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલોનો ઉપયોગ કરવો પડે છે. એક પેટ્રિયટ ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલની કિંમત આશરે 30 કરોડ રૂપિયા હોય છે. તેની સરખામણીએ એક ડ્રોનની કિંમત માત્ર 15 લાખ રૂપિયા હોય છે. તેનું નુકસાન માત્ર પૈસા પૂરતું મર્યાદિત નથી. મોંઘી મિસાઇલોનો જથ્થો પણ મર્યાદિત હોય છે. યુક્રેન અને ઈરાનના યુદ્ધથી ઇન્ટરસેપ્ટર મિસાઇલની માગ વધી યુક્રેન અને મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધોને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં મિસાઇલ ઇન્ટરસેપ્ટરની માગ વધી છે. આવી સ્થિતિમાં સાઉદી અરેબિયા માટે લાંબા સમય સુધી આ જ રીતે હુમલાઓને રોકતા રહેવું મુશ્કેલ બની શકે છે. હૂતીઓની તાકાત પણ પહેલાં જેવી રહી નથી. તેમણે પોતાના હથિયારોના ભંડારમાં વધારો કર્યો છે. હવે તેઓ કેટલાક હથિયારો જાતે પણ બનાવવા લાગ્યા છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદના એક અહેવાલમાં તેનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે કે હવે હૂતીઓ ઈરાન પર નિર્ભર રહ્યા નથી. સાઉદીની સુરક્ષાનું ધ્યાન ખોટી દિશામાં રહ્યું સાઉદી અરેબિયાની એક મોટી નબળાઈ તેની રડાર સિસ્ટમ છે. દેશે પોતાની સુરક્ષા માટે પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ વિસ્તારો પર વધુ ધ્યાન આપ્યું છે. આ દિશાઓથી ઈરાન અને ઈરાક તરફથી ખતરો માનવામાં આવતો રહ્યો છે. પરંતુ યમન દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં છે. આ તરફથી થતા હુમલાઓને શોધવા અને રોકવાની વ્યવસ્થા એટલી મજબૂત નથી. હવાઈ હુમલાઓને રોકવા માટે સૌથી જરૂરી છે કે દુશ્મનના ડ્રોન અથવા મિસાઇલનો સમયસર પતો લાગી જાય. જો હુમલાની જાણ મોડી થાય, તો વળતી કાર્યવાહી માટે ઓછો સમય બચે છે. આવા સંજોગોમાં મોંઘી અને આધુનિક મિસાઇલો હોવા છતાં હુમલાને રોકવું મુશ્કેલ બની જાય છે. સેનાનું માળખું પણ મુશ્કેલી બની રહ્યું છે સાઉદી અરેબિયાની મુશ્કેલી માત્ર ટેક્નોલોજી પૂરતી મર્યાદિત નથી. તેની સેનાનું માળખું અને કામ કરવાની રીત પણ પડકાર ઊભો કરે છે. સાઉદી અરેબિયાની નિયમિત સેનામાં આશરે 2.5 લાખ સૈનિકો છે. જ્યારે નેશનલ ગાર્ડમાં આશરે 1.25 લાખ સૈનિકો છે. નેશનલ ગાર્ડ સેનાથી અલગ છે. તેમાં એવા કબીલાઓના લોકોને ભરતી કરવામાં આવતા રહ્યા છે, જેમને સાઉદી રાજપરિવારના વફાદાર માનવામાં આવે છે. સેનામાં સુધારા માટે મોહમ્મદ બિન સલમાને 2018માં ઘણા વરિષ્ઠ સૈન્ય અધિકારીઓને હટાવ્યા. રિયાધમાં સંયુક્ત સૈન્ય કમાન્ડ બનાવવાની દિશામાં પણ પગલાં લેવામાં આવ્યા, જેથી સેનાના અલગ-અલગ એકમો વચ્ચે તાલમેલ વધુ સારો થઈ શકે. જોકે, સેનાની કાર્યશૈલી બદલવી સરળ નથી. આધુનિક હથિયારો સાથે તેમને ચલાવવાની તાલીમ, ઝડપથી નિર્ણયો લેવાની ક્ષમતા અને વધુ સારો તાલમેલ પણ જરૂરી છે. 2015માં યમન યુદ્ધ શરૂ કર્યું, પરંતુ જીત સરળ રહી નહીં સાઉદી અરેબિયાની વર્તમાન મુશ્કેલીને સમજવા માટે યમન યુદ્ધનો ઇતિહાસ જોવો જરૂરી છે. 2015માં મોહમ્મદ બિન સલમાને સંરક્ષણ મંત્રી તરીકે યમનમાં સૈન્ય અભિયાન શરૂ કર્યું હતું. તે સમયે આશા હતી કે હૂતીઓને થોડા જ અઠવાડિયામાં નબળા કરી દેવામાં આવશે. પરંતુ યુદ્ધ લાંબું ચાલતું ગયું. હૂતીઓએ યમનના મોટા ભાગ પર પોતાનું નિયંત્રણ જાળવી રાખ્યું. તેમણે સાઉદી અરેબિયા પર પણ વારંવાર હુમલા કર્યા. આ યુદ્ધમાં સાઉદી અરેબિયાને ભારે આર્થિક નુકસાન સહન કરવું પડ્યું. તેની આંતરરાષ્ટ્રીય છબીને પણ ઝટકો લાગ્યો. 2022માં સંયુક્ત રાષ્ટ્રની મધ્યસ્થીથી યુદ્ધવિરામ થયો. તેનાથી લડાઈ થોડા સમય માટે થંભી ગઈ, પરંતુ સંઘર્ષનો કાયમી ઉકેલ આવી શક્યો નહીં. હવે અમેરિકા અને ઇઝરાયલના ઈરાન પરના હુમલાઓ વચ્ચે વિસ્તારમાં તણાવ ફરી વધ્યો છે. હૂતી પણ આ સંઘર્ષમાં પોતાની ભૂમિકા વધારવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. સાઉદી અરેબિયા સામે હવે સમસ્યા એ છે કે તે માત્ર હવાઈ હુમલાઓ દ્વારા હૂતીઓને હરાવી શકશે કે નહીં, તેના પર ગંભીર શંકા છે. યમનમાં હૂતીઓના વિરોધી જૂથો પણ વિભાજિત છે. તેમની વચ્ચે એકતાનો અભાવ છે. આવી સ્થિતિમાં સાઉદી અરેબિયા માટે જમીન પર કોઈ મજબૂત સહયોગીના સહારે હૂતીઓને પાછળ ધકેલવા પણ સરળ નથી. ઈરાનને કેવી રીતે ફાયદો થઈ રહ્યો છે? હૂતી ઈરાનના સૌથી પ્રભાવશાળી સહયોગીઓમાં ગણાય છે. તેઓ સાઉદી અરેબિયા અને અમેરિકા માટે સંઘર્ષની કિંમત વધારી શકે છે. તેનાથી ઈરાનને ક્ષેત્રમાં દબાણ બનાવવાની તક મળે છે. અમેરિકાએ 2025માં હૂતીઓ વિરુદ્ધ લગભગ ચાર મહિના સુધી સૈન્ય અભિયાન ચલાવ્યું હતું. તેમ છતાં તે તેમને સંપૂર્ણપણે ઝૂકાવી શક્યું નહોતું. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પણ ફરીથી મોટા સૈન્ય અભિયાનમાં ઉતરવા અંગે ખચકાટ દર્શાવી ચૂક્યા છે. જો હૂતી પોતાની શરતો પર સમજૂતી કરાવવામાં સફળ થાય છે અથવા સાઉદી અરેબિયાને પીછેહઠ કરવા માટે મજબૂર કરે છે, તો તે ઈરાન અને તેના સહયોગી જૂથો માટે મોટી વ્યૂહાત્મક સિદ્ધિ હશે. યમન મામલાના નિષ્ણાત ફારિયા અલ-મુસ્લિમીના જણાવ્યા મુજબ, હૂતીઓ પોતાની સમસ્યાઓનો ઉકેલ વાતચીતને બદલે યુદ્ધ દ્વારા લાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. બીજી તરફ, સાઉદી અરેબિયાને લાગતું હતું કે વધુ પૈસા ખર્ચીને અને આધુનિક હથિયારો ખરીદીને તે પોતાના દુશ્મનોને કાબૂમાં રાખી શકે છે. પરંતુ હૂતીઓના સતત હુમલાઓએ બતાવી દીધું કે માત્ર પૈસા અને હથિયારો હોવા છતાં દુશ્મનને હરાવવો સરળ નથી.