વિચારો, મોબાઇલ પર કલાકો રીલ્સ જોવાની આદત છોડીને જો પુસ્તક વાંચવા પર તમને પૈસા મળવા લાગે તો? સાંભળવામાં આ કોઈ મજેદાર ઓફર જેવું લાગે છે, પરંતુ એક એવો દેશ છે, જે વાંચવા માટે લોકોને પૈસા આપી રહ્યો છે. ખરેખર, આપણે સિંગાપોરની વાત કરી રહ્યા છીએ, જે હવે વાંચવાની આદતને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આવો જ એક પ્રયોગ કરવા જઈ રહ્યું છે. હેતુ છે બાળકો-યુવાનો સહીત લોકોને સ્ક્રીનથી થોડા દૂર કરવા, પુસ્તકોની નજીક લાવવા અને વાંચનને રોજિંદા જીવનનો ભાગ બનાવવું. સ્માર્ટફોન અને રીલ્સની આદત વચ્ચે સિંગાપોર સરકાર લોકોને પુસ્તકો વાંચવા માટે પૈસા આપી રહી છે. સરકારે 5 વર્ષનો નેશનલ રીડિંગ મિશન શરૂ કર્યો છે. આ અંતર્ગત લોકોને દરરોજ ઓછામાં ઓછું 15 મિનિટ વાંચવું પડશે. વાંચવાનો સમય સરકારી વેબસાઇટ પર નોંધાવવાના બદલામાં પોઈન્ટ્સ મળશે. આ પોઈન્ટ્સના આધારે રોકડ ઇનામ આપવામાં આવશે. સરકારનો હેતુ લોકોમાં ફરીથી પુસ્તકો વાંચવાની આદત કેળવવાનો છે. સતત ફોન ચલાવવા અને રીલ્સ અને નાના-નાના વીડિયો જોવાને કારણે લોકો લાંબા સમય સુધી કોઈ પુસ્તક કે લેખન પર ધ્યાન આપી શકતા નથી. સરકાર આ આદતને બદલવા માંગે છે. 15 મિનિટ વાંચવા પર મળશે 20 કોઇન્સ આ યોજનામાં દરરોજ ઓછામાં ઓછું 15 મિનિટ વાંચવા પર 20 વર્ચ્યુઅલ કોઇન્સ મળશે. એક દિવસમાં ફક્ત એક જ વાર વાંચવાનો સમય નોંધાવી શકાશે. જો કોઈ વ્યક્તિ 50 દિવસ સુધી દરરોજ 15 મિનિટ વાંચે છે, તો તેના 1,000 કોઇન્સ પૂરા થઈ જશે. તેના બદલે તેને 1 સિંગાપોરી ડોલર એટલે કે લગભગ 76 રૂપિયા મળશે. આ વર્ષે સરકારે કુલ 75 લાખ રીડિંગ મિનિટનો લક્ષ્ય રાખ્યો છે. લોકોને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે લગભગ 1.14 કરોડ રૂપિયાના ઇનામ આપવામાં આવશે. સરકારે વાંચનને ગેમ જેવું બનાવ્યું સિંગાપોરના નેશનલ લાઇબ્રેરી બોર્ડ (NLB)એ આ યોજનામાં રમત જેવી રિવોર્ડ સિસ્ટમ બનાવી છે. લોકો ‘ક્રાઉડટાસ્ક એસજી’ વેબસાઇટ પર રોજ પોતાના અભ્યાસનો સમય નોંધાવી શકશે. જેટલો નિર્ધારિત સમય પૂરો થશે, તેટલા સિક્કા મળશે. સિક્કા જમા કરવા પર રોકડ ઇનામ મળશે. રીલ્સની જગ્યાએ પુસ્તક વાંચવાની આદત ઇચ્છે છે સરકાર સરકાર ઇચ્છે છે કે લોકો ફોન પર સતત રીલ્સ અને નાના વીડિયો જોવાને બદલે થોડો સમય પુસ્તક વાંચવામાં વિતાવે. નેશનલ લાઇબ્રેરી બોર્ડના પ્રમુખ મેલિસા ટેમના મતે, નાના વીડિયોથી માહિતી ઝડપથી મળી જાય છે, પરંતુ સતત ઘણી બધી માહિતી જોવાથી મગજ થાકી શકે છે. જ્યારે, પુસ્તકો અને લાંબા લેખો વાંચવાથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની, વિચારવાની અને કલ્પના કરવાની ક્ષમતા સુધરી શકે છે. તેથી સરકારે શરૂઆત માટે દરરોજ માત્ર 15 મિનિટનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે. યુવાનો પણ માત્ર ભણવા માટે જ વાંચી રહ્યા છે રિસર્ચ એનાલિસ્ટ આઇઝેક નિઓ અનુસાર, બાળકો અને યુવાનો પર અભ્યાસ અને પરીક્ષાઓનું દબાણ રહે છે. આવા સંજોગોમાં તેઓ ઘણીવાર માત્ર પરીક્ષા માટે જ વાંચે છે. મનની ખુશી માટે પુસ્તકો વાંચવાની આદત ઓછી થતી જાય છે. નિઓએ આ જ કારણોસર 2025માં મોડર્ન મેન્સ બુક ક્લબ શરૂ કર્યો હતો. તેનો હેતુ યુવાનોને ફરીથી પુસ્તકો સાથે જોડવાનો હતો. શું પૈસા આપીને વાંચવાની આદત બનાવી શકાય છે? આ યોજના અંગે નિષ્ણાતોના અલગ-અલગ મંતવ્યો છે. મનોવૈજ્ઞાનિક ચારિસા એનજી અનુસાર, પૈસાનું ઇનામ એવા લોકોને વાંચવા માટે પ્રેરિત કરી શકે છે જેમને પહેલાથી થોડી રુચિ છે. પરંતુ જે લોકોને પુસ્તકો વાંચવામાં બિલકુલ રસ નથી, તેમના માટે માત્ર પૈસા લાંબા સમય સુધી વાંચવાની આદત બનાવી શકતા નથી. જ્યારે, પુસ્તક નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે શરૂઆત કરાવવા માટે નાનું ઇનામ પણ કામ આવી શકે છે. શક્ય છે કે કોઈ વ્યક્તિ પહેલા પૈસા માટે પુસ્તક વાંચવાનું શરૂ કરે અને પછી તેને વાંચવામાં પોતે જ રસ આવવા લાગે. એટલે કે સિંગાપોરની યોજનાનો હેતુ માત્ર 76 રૂપિયા આપવાનો નથી, પરંતુ લોકોને રોજ 15 મિનિટ માટે ફોનથી દૂર કરીને પુસ્તક સુધી પહોંચાડવાનો છે. શું ભારતમાં પણ વાંચવા બદલ ઇનામ મળી શકે છે? આ મામલે ભારતને લઈને સવાલ ઊભો થાય છે. ભારતમાં પણ સ્માર્ટફોન અને શોર્ટ વીડિયોનો ઉપયોગ ઝડપથી વધ્યો છે. ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સ, યુટ્યુબ શોર્ટ્સ અને અન્ય નાના વીડિયો પ્લેટફોર્મ લોકોનો સમય બગાડી રહ્યા છે. ધ્યાન આપવા જેવી બાબત એ છે કે હવે બાળકો પણ પુસ્તકો કરતાં ફોન પર વધુ સમય વિતાવી રહ્યા છે. આવા સંજોગોમાં જો પુસ્તક વાંચવા બદલ ઇનામ આપવાની યોજના શરૂ કરવામાં આવે તો કેટલાક ફેરફારની અપેક્ષા રાખી શકાય છે. ભારતમાં કેટલા લોકો રીલ્સ જુએ છે? ભારતમાં ટીવીની સરખામણીમાં ઇન્સ્ટાગ્રામ રીલ્સની લોકપ્રિયતા ઝડપથી વધી રહી છે. મેટાના એક સર્વે અનુસાર, રીલ્સ હવે ભારતમાં સૌથી વધુ જોવાયેલા શોર્ટ-વીડિયો ફોર્મેટમાં સામેલ છે. કંપનીએ 33 શહેરોમાં 3,500થી વધુ લોકો પર કરાયેલા સર્વેનો હવાલો આપતા જણાવ્યું કે 95% યુઝર્સ રોજ રીલ્સ જુએ છે. જ્યારે, 92% લોકોએ રીલ્સને તેમનું મનપસંદ વીડિયો પ્લેટફોર્મ ગણાવ્યું. મેટાનો દાવો છે કે રીલ્સની પહોંચ હવે ટીવીની સાથે સાથે અન્ય મનોરંજન મીડિયાથી પણ આગળ વધી રહી છે.