રોશની અને આતશબાજીનો તહેવાર છે દિવાળી. આ દિવસે ચારેય તરફ ફટાકડાઓનો ગૂંજ સંભળાય છે. બાળકો હોય કે મોટાં, દરેક લોકો આતશબાજીની મજા માણે છે. પરંતુ આ દરમિયાન નાની-એવી બેદરકારી કે ભૂલ પણ તહેવારની ખુશીઓને દુ:ખમાં ફેરવી શકે છે. વર્ષ 2025માં દિવાળી દરમિયાન માત્ર દિલ્હીમાં ફટાકડાથી દાઝવાના લગભગ 270 કેસ સામે આવ્યા. ત્યાં જ દિવાળી દરમિયાન દિલ્હી ફાયર સર્વિસ પાસે 281 ઈમરજન્સી કોલ આવ્યા એટલે કે દિલ્હીમાં 281 જગ્યાઓ પર આગ લાગવાની ઘટનાઓ બની. આમાંથી 122 કેસ એવા હતા, જેમાં ફટાકડાના કારણે આગ લાગી હતી. એટલા માટે આજે ‘કામના સમાચાર’માં ફટાકડાથી જોડાયેલી સેફ્ટી ટિપ્સ બતાવીશું. સાથે જ જાણીશું કે- એક્સપર્ટ: સવાલ- ફટાકડા ફોડતી વખતે કયા-કયા પ્રકારના રિસ્ક હોઈ શકે છે? જવાબ- આ દરમિયાન નાની-એવી બેદરકારી પણ દાઝવા, ઈજા પહોંચાડવા અને આગ લાગવા જેવી દુર્ઘટનાઓનું કારણ બની શકે છે. દરેક જોખમો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- લોકો ફટાકડા ફોડતી વખતે બેદરકારી કેમ દાખવે છે? જવાબ- ખરેખર લોકો ફટાકડા ફોડવાને ફક્ત મનોરંજન સમજે છે, એટલા માટે સુરક્ષાને લઈને ગંભીર નથી હોતા. જ્યારે ફટાકડા ફોડવા ‘એક્ટ ઓફ રિસ્પોન્સિબિલિટી’ એટલે કે જવાબદારીનું કામ છે. દરેક એ કામ જવાબદારીનું છે, જેમાં નાની એવી બેદરકારીના પરિણામો ગંભીર હોઈ શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે- આતશબાજી ત્યારે જ એન્ટરટેનમેન્ટ છે, જ્યારે આનાથી જોડાયેલા બધા સુરક્ષા ઉપાયોનું પાલન કરતાં તેને જવાબદારી સાથે કરવામાં આવે. સવાલ- જો ફટાકડા ફોડવા ‘એક્ટ ઓફ રિસ્પોન્સિબિલિટી’ છે તો આ કામને જવાબદારી સાથે કેવી રીતે કરવામાં આવે? જવાબ- ફટાકડા ફોડતી વખતે પોતાની અને બીજાઓની સુરક્ષા સાથે પર્યાવરણનું ધ્યાન રાખવું પણ જરૂરી છે. આના માટે કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખો- સવાલ- ફટાકડા ફોડતા પહેલાં શું તૈયારીઓ કરવી? જવાબ- ફટાકડા ફોડતા પહેલાં સુરક્ષાથી જોડાયેલી તૈયારીઓ કરી લો, જેથી અકસ્માતનું રિસ્ક ઓછામાં ઓછું થાય, જેમ કે- સવાલ- ફટાકડા ફોડતી વખતે કયા સેફ્ટી રૂલ્સને ફોલો કરીએ? જવાબ- આ દરમિયાન કેટલાક મૂળભૂત સેફ્ટી રૂલ્સ ફોલો કરવાથી દુર્ઘટનાઓનું જોખમ ઓછું રહે છે. ગ્રાફિકમાં સેફ્ટી રૂલ્સ જુઓ- સવાલ- બાળકોને ફટાકડા ફોડવાના સંભવિત જોખમો અને જવાબદારીઓ વિશે કેવી રીતે સમજાવીશું? જવાબ- આને પોઈન્ટર્સથી સમજો- સવાલ- ફટાકડા ખરીદતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? જવાબ- આને પોઈન્ટર્સથી સમજો- સવાલ- ઘરમાં ફટાકડા સ્ટોર કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું? જવાબ- આને પોઈન્ટર્સથી સમજો- સવાલ- ફટાકડા ફોડવાની સાચી જગ્યા શું છે? કઈ જગ્યાઓ પર ન ફોડવા જોઈએ? જવાબ- ફટાકડા હંમેશા ખુલ્લા, સમતલ અને સુરક્ષિત સ્થાન પર ફોડો. સ્થાનિક વહીવટીતંત્રના નિયમોનું પાલન કરો. સેફ અને અનસેફ જગ્યાઓનું આખું લિસ્ટ નીચે ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- જો ફટાકડાથી દાઝી જાઓ તો શું કરવું, શું ન કરવું? જવાબ- ફટાકડાથી દાઝવા પર તુરંત સાચી ફર્સ્ટ એડ આપવી જરૂરી છે. આનાથી ઈજાની ગંભીરતા અને ઈન્ફેક્શનનું જોખમ ઓછું થાય છે. જરૂરી સાવચેતીઓ ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- કઈ સ્થિતિઓ ઈમરજન્સી છે, જ્યારે તરત જ ડોક્ટર પાસે જવું જોઈએ? જવાબ- કેટલીક સ્થિતિઓમાં તુરંત મેડિકલ મદદ લેવી જરૂરી છે, જેમ કે- સવાલ- ઘરના ફર્સ્ટ-એડ કિટમાં કઈ-કઈ વસ્તુઓ જરૂર રાખવી? જવાબ- દિવાળીના દિવસે પ્રાથમિક સારવાર માટે ઘરમાં ફર્સ્ટ-એડ કિટ તૈયાર રાખો. આમાં આ વસ્તુઓ જરૂર સામેલ કરો- ધ્યાન રાખો, દિવાળી પર ફટાકડા ફોડતી વખતે નાની એવી સાવચેતી મોટા અકસ્માતોથી બચાવી શકે છે. આતશબાજીને ફક્ત મનોરંજન નહીં, પરંતુ જવાબદારી સાથે કરવામાં આવતું કામ સમજીએ અને પોતાની સુરક્ષા સાથે બીજાઓની સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષાનું પણ ધ્યાન રાખીએ.
——— ગ્રાફિક્સ- મહેન્દ્ર વર્મા