40 વર્ષની ઉંમર વટાવ્યા પછી શરીરમાં અનેક પ્રકારના ફેરફારો થવા લાગે છે. જે કામ પહેલાં સરળતાથી થઈ જતા હતા, હવે તે કરવામાં પણ થાક લાગવા લાગે છે. થોડીક સીડીઓ ચઢ્યા પછી શ્વાસ ચઢવા લાગે છે, સામાન્ય કામ કરવાથી પણ થાક લાગે છે અને થોડો સમય બેસ્યા પછી કમરમાં દુખાવો થવા લાગે છે. આ દરમિયાન શરીરને પહેલાં કરતાં વધુ પોષણ અને સંભાળની જરૂર પડે છે. વિટામિન D, B12, કેલ્શિયમ, મેગ્નેશિયમ, આયર્ન અને ઓમેગા-3 જેવા પોષક તત્ત્વો શરીરના અલગ-અલગ કાર્યો માટે જરૂરી છે. તેમની ઉણપ પૂરી કરવા માટે ઘણા લોકો સલાહ લીધા વિના સપ્લિમેન્ટ્સ લેવા લાગે છે, જ્યારે દરેક વ્યક્તિની જરૂરિયાત અલગ હોય છે. જરૂરિયાત વિના અથવા વધુ માત્રામાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાથી નુકસાન પણ થઈ શકે છે. તેથી આજે ’ફિઝિકલ હેલ્થ’માં વાત કરીશું કે 40+ વર્ષની ઉંમરે કયા પોષક તત્ત્વો પર વિશેષ ધ્યાન આપવું જોઈએ. સાથે જ જાણીશું કે- નિષ્ણાત– ડૉ. રોહિત શર્મા, સિનિયર કન્સલ્ટન્ટ, ઇન્ટરનલ મેડિસિન, એપોલો સ્પેક્ટ્રા હોસ્પિટલ, જયપુર સવાલ- 40 વર્ષની ઉંમર પછી શરીરમાં એવા કયા ફેરફારો આવે છે, જેના કારણે કેટલાક પોષક તત્વોની જરૂરિયાત વધી શકે છે? જવાબ- તેને મુદ્દાઓ દ્વારા સમજો- સવાલ- શું 40થી વધુ ઉંમરના પુરુષો અને મહિલાઓની પોષણની જરૂરિયાત અલગ હોય છે? જવાબ- હા, 40 વર્ષની ઉંમર પછી પુરુષો અને મહિલાઓની પોષણની જરૂરિયાત અમુક હદ સુધી અલગ હોઈ શકે છે. તેનું મુખ્ય કારણ બંનેના શરીરની રચના, હોર્મોનલ ફેરફારો અને ઉંમર સાથે થતા શારીરિક પરિવર્તનો છે. સવાલ- કયા લોકોમાં 40 પછી પોષણની ઊણપનું જોખમ વધુ હોય છે? જવાબ- કેટલાક લોકોમાં તેનું જોખમ વધુ હોય છે- સવાલ- ભારતના લોકોમાં સામાન્ય રીતે કયા વિટામિન અથવા મિનરલની ઊણપ સૌથી વધારે જોવા મળે છે? જવાબ- ભારતમાં વિટામિન D, આયર્ન અને વિટામિન B12ની ઊણપ સામાન્ય છે. ડિસેમ્બર 2021માં નેશનલ લાઇબ્રેરી ઑફ મેડિસિનમાં પ્રકાશિત થયેલા મેટા-એનાલિસિસ મુજબ, દેશમાં આયર્નની ઊણપ લગભગ 54%, B12ની 53% અને વિટામિન Dની 61% છે. જોકે, આ દર ઉંમર, લિંગ, આહાર અને વિસ્તાર અનુસાર બદલાય છે. સવાલ- શું પોષક તત્ત્વોની ઊણપ હોય ત્યારે શરીર કોઈ સંકેત આપે છે? જવાબ- હા, પોષક તત્ત્વોની ઊણપ હોય ત્યારે શરીરમાં કેટલાક સંકેતો જોવા મળી શકે છે. પોષક તત્ત્વોની ઊણપના તમામ સંકેતો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- જો આ સંકેતો દેખાય તો શું સપ્લિમેન્ટ લેવાનું શરૂ કરી દેવું જોઈએ? જવાબ- ના, પહેલા ડૉક્ટરની સલાહથી જરૂરી બ્લડ ટેસ્ટ કરાવો. તપાસમાં જે પોષક તત્ત્વની ઉણપની પુષ્ટિ થાય, તે મુજબ જ સપ્લિમેન્ટ લો. સવાલ- ન્યુટ્રિશનલ ડેફિશિયન્સીની સાચી માહિતી માટે કયો બ્લડ ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ? જવાબ- ડૉક્ટર વ્યક્તિની ઉંમર, ખાણીપીણી, લક્ષણો અને મેડિકલ હિસ્ટ્રીના આધારે આ ટેસ્ટ કરાવવાની સલાહ આપી શકે છે- સવાલ- જો બ્લડ ટેસ્ટમાં ન્યુટ્રિશનલ ડેફિશિયન્સી જોવા મળે તો શું આ ઊણપને ડાયટ દ્વારા પૂરી કરી શકાય? જવાબ- હા, હળવી ઊણપને સંતુલિત આહારથી પૂરી કરી શકાય છે. ગ્રાફિકમાં જુઓ કે કઈ ન્યુટ્રિશન ડેફિશિયન્સીમાં શું ખાવું જોઈએ- સવાલ- 40+ ઉંમરે કયા ન્યુટ્રિશન પર સૌથી વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ? જવાબ- આહાર અને સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ અનુસાર ખાસ કરીને આ પોષકતત્ત્વો પર ધ્યાન આપવું જોઈએ- સવાલ- 40+ વ્યક્તિનો દૈનિક આહાર કેવો હોવો જોઈએ? જવાબ- 40 વર્ષની ઉંમર પછી તમારા આહારમાં આખા અનાજ, કઠોળ, ફળો-શાકભાજી, દૂધ-દહીં અને નટ્સ જેવી વસ્તુઓનો સમાવેશ કરો. મીઠું, ખાંડ અને અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડનું સેવન મર્યાદિત રાખો. દિવસભર પૂરતું પાણી પીવો. 40+ માટે દૈનિક આહાર યોજના સવાલ- કયું સપ્લિમેન્ટ ક્યારે લેવું જોઈએ અને તેની યોગ્ય રીત શું છે? જવાબ- આ વ્યક્તિની જરૂરિયાત, સપ્લિમેન્ટના પ્રકાર અને શરીરમાં પોષક તત્ત્વોની ઉણપ પર આધાર રાખે છે. કેટલાક સપ્લિમેન્ટ ભોજન સાથે, તો કેટલાક ખાલી પેટે લેવાની સલાહ આપવામાં આવે છે. ગ્રાફિકમાં યોગ્ય રીત જુઓ- સવાલ- કયા સપ્લિમેન્ટ્સ સાથે ન લેવા જોઈએ? જવાબ- કેટલાક સપ્લિમેન્ટ્સ એકસાથે લેવાથી તેમનું શોષણ પ્રભાવિત થઈ શકે છે, જેમ કે- સવાલ- શું 40થી વધુ ઉંમરના દરેક વ્યક્તિએ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવા જોઈએ? જવાબ- ના, જો આહાર સંતુલિત હોય અને કોઈ પોષક તત્ત્વની ઉણપ ન હોય, તો સામાન્ય રીતે વધારાના સપ્લિમેન્ટ્સની જરૂર હોતી નથી. સવાલ- કયા લોકોએ સપ્લિમેન્ટ્સ લેતી વખતે સાવચેતી રાખવી જોઈએ? જવાબ- કેટલાક લોકોએ સપ્લિમેન્ટ્સ લેતા પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ અવશ્ય લેવી જોઈએ. તેને ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- શું વધુ પડતાં સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાથી નુકસાન પણ થઈ શકે છે? જવાબ- હા, જરૂરિયાત કરતાં વધુ સપ્લિમેન્ટ્સ લેવાથી શરીરને નુકસાન થઈ શકે છે. કેટલાક વિટામિન-મિનરલ્સ શરીરમાં જમા થઈને અનેક સમસ્યાઓ ઊભી કરી શકે છે, જેમ કે- સવાલ- સપ્લિમેન્ટ્સ ઉપરાંત 40થી વધુ ઉંમરે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે? જવાબ- 40 વર્ષની ઉંમર પછી સપ્લિમેન્ટ્સની સાથે જીવનશૈલી પર પણ ખાસ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. તમામ જરૂરી બાબતો ગ્રાફિકમાં જુઓ- સવાલ- જો કોઈ વ્યક્તિ 40 વર્ષનો હોય અને સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ હોય, તો તેણે શું કરવું જોઈએ? જવાબ- જો વ્યક્તિ સ્વસ્થ હોય અને તેનો આહાર સંતુલિત હોય, તો સપ્લિમેન્ટ લેવાની જરૂર નથી. સંતુલિત આહાર, નિયમિત કસરત, પૂરતી ઊંઘ અને સમયાંતરે હેલ્થ ચેકઅપ પર ધ્યાન આપો. કોઈ ઉણપ અથવા ખાસ સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિમાં જ ડૉક્ટરની સલાહથી સપ્લિમેન્ટ લો. …………………… ગ્રાફિક- મહેન્દ્ર વર્મા