કેન્દ્રીય માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રી નિતિન ગડકરીએ જૂના ડીઝલ વાહનો ધરાવતા લોકો અને ટ્રક-બસના માલિકો માટે એક મહત્વપૂર્ણ જાહેરાત કરી છે. જૂના ડીઝલ વાહનોમાં એક ખાસ ‘રેટ્રોફિટ ડિવાઇસ’ લગાવવાની ટૂંક સમયમાં મંજૂરી આપવામાં આવી શકે છે, જેનાથી વાહનોનું પ્રદૂષણ નોંધપાત્ર રીતે ઘટશે. આ ડિવાઇસની અંદાજિત કિંમત રૂ.4,000 થી રૂ.5,000 ની આસપાસ રહેવાની શક્યતા છે.
IIT દિલ્હીનું ઇનોવેશન અને સફળ ટેસ્ટિંગ
આ ટેકનોલોજી IIT દિલ્હીના ઇનોવેશન દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે. નિતિન ગડકરીના જણાવ્યા અનુસાર, આ ટેકનોલોજીનું ટેસ્ટિંગ સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ થઈ ગયું છે. હવે BS-III, BS-IV અને અન્ય જૂના ડીઝલ વાહનોમાં આ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરવાની તૈયારીઓ ચાલી રહી છે.
રૂ.5,000નું ડિવાઇસ કેવી રીતે કામ કરશે?
આ રેટ્રોફિટ એમિશન કન્ટ્રોલ ડિવાઇસ (RECD) નો મુખ્ય હેતુ જૂના ડીઝલ વાહનોમાંથી નીકળતા હાનિકારક પ્રદૂષકોને ઘટાડવાનો છે. આ ડિવાઇસ પર્ટીક્યુલેટ મેટર (PM) ના કણોને 90% સુધી અને નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ (NOx) ના ઉત્સર્જનને લગભગ 60% સુધી ઘટાડી શકે છે. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, જૂના ટ્રક કે બસને માત્ર પ્રદૂષણના કારણે સ્ક્રેપ કરવાની કે બદલવાની જરૂર નહીં પડે. આ ડિવાઇસ ફીટ કરીને તેના એમિશનને BS-VI ના સ્તરની નજીક લાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવશે, જેથી વાહન માલિકોને નવું વાહન ખરીદવાના મોટા ખર્ચમાંથી મુક્તિ મળશે.
ડીઝલ જનરેટર બાદ હવે રસ્તા પરના વાહનો માટે ટેકનોલોજી
ગડકરીએ વધુમાં જણાવ્યું હતું કે આ પ્રકારની એમિશન કન્ટ્રોલ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ પહેલાથી જ ડીઝલ જનરેટર સેટ્સમાં પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે થઈ રહ્યો છે. હવે સરકાર આ જ સફળ ઉકેલને રસ્તા પર દોડતા ભારે વાહનો સુધી પહોંચાડવા માગે છે.
વાહનો સ્ક્રેપ કરવા ઉપરાંત મળશે બીજો વિકલ્પ
સરકારની આ યોજના જૂના વાહનોને સ્ક્રેપ કરવાની નીતિનો વિકલ્પ નથી, પરંતુ તેની સાથે એક વધારાના વિકલ્પ તરીકે કામ કરશે. જે જૂના ટ્રક અને બસ હાલ સ્ક્રેપિંગના દાયરામાં નથી આવતા, તેના માલિકો ઓછા ખર્ચે પોતાના વાહનોનું પ્રદૂષણ ઘટાડી શકશે.
AIS-228 માનકો અને નિયમો નક્કી કરવાની તૈયારી
આ ટેકનોલોજી માટે જરૂરી નિયમો અને માનકો નક્કી કરવાની કામગીરી પણ શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. માર્ગ પરિવહન મંત્રાલય Automotive Industry Standard (AIS) 228 ને નોટિફાય કરવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યું છે. આ અંતર્ગત રેટ્રોફિટ ડિવાઇસની ટેકનિકલ ક્ષમતા અને પરફોર્મન્સ સંબંધિત ધોરણો નક્કી કરવામાં આવશે, જેથી બજારમાં આવતા ડિવાઇસ નક્કી કરેલા માપદંડો પર ખરા ઊતરે.
દેશમાં બસોની અછત અંગે ગડકરીનું નિવેદન
કાર્યક્રમ દરમિયાન ગડકરીએ દેશમાં પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટની સ્થિતિ અંગે પણ વાત કરી હતી. તેમણે જણાવ્યું કે ભારતમાં દર 1,000 લોકો પર માત્ર બે બસો ઉપલબ્ધ છે, જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે આ આંકડો લગભગ આઠ બસોનો છે. તેમણે નાના શહેરોમાં મેટ્રોની સરખામણીએ ઓછા ખર્ચાળ હોય તેવા પબ્લિક ટ્રાન્સપોર્ટ મોડલ્સ વિકસાવવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.
ટ્રાફિક નિયમો માટે નેગેટિવ પોઇન્ટ સિસ્ટમ
તેમણે ટ્રાફિક નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ માટે ‘નેગેટિવ પોઇન્ટ સિસ્ટમ’ લાવવાની વાત દોહરાવી હતી. નક્કી કરેલી મર્યાદા કરતાં વધુ પેનલ્ટી પોઇન્ટ્સ થવા પર ડ્રાઇવિંગ લાઇસન્સ સસ્પેન્ડ કે કેન્સલ થઈ શકે છે. બીજી તરફ, સારો ડ્રાઇવિંગ રેકોર્ડ ધરાવતા લોકોને વીમા કંપનીઓ તરફથી પ્રોત્સાહન (Incentive) આપવાનો વિકલ્પ પણ રાખી શકાય છે.
ઓક્ટોબર 2027થી અપડેટેડ ભારત NCAP
ગડકરીએ માહિતી આપી હતી કે ઓક્ટોબર 2027થી અપડેટેડ ભારત NCAP (B-NCAP) પ્રોગ્રામ લાગુ કરવાની યોજના છે. તેમાં વાહનની સેફ્ટીને માત્ર એક ભાગના આધારે નહીં, પરંતુ પૂરી ‘સેફ્ટી ચેઇન’ ને ધ્યાનમાં રાખીને પરખવામાં આવશે. સરકારનો મુખ્ય ભાર માર્ગ અકસ્માતો અને તેમાં થતા મૃત્યુદરને ઘટાડવા પર છે.