દિલ્હીમાં પ્રદૂષણની અસર તીવ્ર બનવા લાગી છે. હવાની ગુણવત્તા સતત બગડી રહી છે અને શિયાળાની શરૂઆત પહેલાં જ ‘એર ક્વોલિટી ઇન્ડેક્સ’ (AQI) વધી રહ્યો છે. આના જવાબમાં દિલ્હી સરકારે વધુ કડક વલણ અપનાવવાનું શરૂ કર્યું છે. પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે, 1 નવેમ્બર, 2026થી દિલ્હીમાં કેટલાક મહત્વપૂર્ણ અને અત્યંત કડક નિયમો લાગુ કરવામાં આવશે. આ પગલાંનો હેતુ હવામાં રહેલા રજકણો (particulate matter) પર નિયંત્રણ મેળવવાનો અને પરાળી (stubble) સળગાવવા તથા શિયાળા દરમિયાન થતા ઉત્સર્જનને કારણે સર્જાતા ‘સ્મોગ’ (ધુમ્મસ અને પ્રદૂષણનું મિશ્રણ) ને ઘટાડવાનો છે, જે હવાની નબળી ગુણવત્તા માટેના મુખ્ય કારણો છે.

દિલ્હીમાં 50% ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ (ઘરેથી કામ)

દિલ્હી સરકાર 1 નવેમ્બરથી 50% ‘વર્ક ફ્રોમ હોમ’ નીતિ લાગુ કરવા જઈ રહી છે. આ આદેશ ખાનગી અને સરકારી બંને કચેરીઓને લાગુ પડશે. જે મુજબ 50% કર્મચારીઓએ ઓફિસમાં હાજર રહેવું પડશે, જ્યારે બાકીના 50% કર્મચારીઓ ઘરેથી કામ કરશે. આ ઉપરાંત, કચેરીઓના કામકાજના સમયમાં પણ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. MCD અને સ્થાનિક નગરપાલિકાની કચેરીઓ સવારે 8:00 થી સાંજે 5:00 વાગ્યા સુધી ચાલશે, જ્યારે દિલ્હી સરકારની કચેરીઓ સવારે 10:00 થી સાંજે 6:30 વાગ્યા સુધી કાર્યરત રહેશે.

દિલ્હીમાં ‘નો PUC, નો ફ્યુઅલ’ (PUC વગર ઈંધણ નહીં) નિયમ

દિલ્હી સરકાર 1લી તારીખથી ‘નો PUC, નો ફ્યુઅલ’ નીતિ અમલમાં મૂકી રહી છે. આ નિયમ હેઠળ જ્યાં સુધી વાહન પાસે માન્ય ‘પોલ્યુશન અંડર કંટ્રોલ’ (PUC) પ્રમાણપત્ર ન હોય, ત્યાં સુધી દિલ્હીના કોઈપણ પેટ્રોલ પંપ પર તે વાહનને પેટ્રોલ, ડીઝલ કે CNG આપવામાં આવશે નહીં. આ નિયમનું પાલન કરાવવા માટે, તમામ પેટ્રોલ પંપ પર ‘ઓટોમેટિક નંબર પ્લેટ રેકગ્નિશન’ (ANPR) કેમેરા લગાવવામાં આવશે. આ કેમેરા વાહન આવતાની સાથે જ તેની નંબર પ્લેટ સ્કેન કરશે અને સરકારી ડેટાબેઝ સાથે જોડાઈને તરત જ ચકાસણી કરશે કે વાહન પાસે માન્ય PUC છે કે નહીં.

દિલ્હીની બહારથી આવતા વાહનો પર પ્રતિબંધો

પ્રદૂષણ સામે વધુ અસરકારક રીતે લડવા માટે, સરકાર દિલ્હીની બહારથી આવતા વાહનો પર પણ પ્રતિબંધો લાદવાની તૈયારી કરી રહી છે. 1 નવેમ્બર, 2026 થી 31 જાન્યુઆરી, 2027 સુધી દિલ્હીની બહાર નોંધાયેલા (જેમાં NCR અથવા અન્ય રાજ્યોના વાહનોનો સમાવેશ થાય છે) એવા તમામ પેટ્રોલ અને ડીઝલ સંચાલિત વાહનોના પ્રવેશ પર પ્રતિબંધ રહેશે, જે BS-4 ઉત્સર્જન ધોરણો (emission standards) પૂર્ણ કરતા નથી. આવા વાહનોને દિલ્હીમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે નહીં અને દિલ્હીને અન્ય શહેરો સાથે જોડતા તમામ સરહદી બિંદુઓ પર તપાસ હાથ ધરવામાં આવશે.

બાંધકામ અને તોડફોડ (Demolition) પ્રવૃત્તિઓ પર પ્રતિબંધ

દિલ્હીમાં બાંધકામ અને તોડફોડની પ્રવૃત્તિઓ પર પણ પ્રતિબંધ રહેશે. શિયાળા દરમિયાન પવનની ગતિ ધીમી હોવાને કારણે હવામાં ધૂળના રજકણો ઝડપથી એકઠા થાય છે; તેથી 1 નવેમ્બરથી 31 જાન્યુઆરી સુધી તમામ પ્રકારના સિવિલ બાંધકામ અને તોડફોડના કામો પર પ્રતિબંધ રહેશે. ફ્લાયઓવર, રસ્તાઓ અને મોટી ઇમારતોને લગતા પ્રોજેક્ટ્સ પર દેખરેખ રાખવા માટે આદેશો જારી કરવામાં આવ્યા છે અને નિયમોના ઉલ્લંઘનના કિસ્સામાં કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવી શકે છે.

હરિયાણા અને પંજાબ માટે 300 ટીમો

આ સમયગાળા દરમિયાન હરિયાણા અને પંજાબમાં ખેત-અવશેષો (stubble) સળગાવવાની ઘટનાઓ વારંવાર બને છે, જેના કારણે દિલ્હીમાં હવાની ગુણવત્તા બગડે છે. ‘કમિશન ફોર એર ક્વોલિટી મેનેજમેન્ટ’ (CAQM) અને ‘સેન્ટ્રલ પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ’ (CPCB) એ હરિયાણા અને પંજાબમાં ખેત-અવશેષો સળગાવવાની પ્રવૃત્તિ પર નજર રાખવા માટે 300 ટીમોની રચના કરી છે. આ ઉપરાંત દિલ્હી સરકારે શહેરની સરહદો પર 13 ‘હોટસ્પોટ’ ચેકપોઇન્ટ્સ સ્થાપ્યા છે. આનંદ વિહાર, વઝીરપુર, મુંડકા અને આર.કે. પુરમ સહિત દિલ્હીના સૌથી વધુ પ્રદૂષિત વિસ્તારોમાં પણ ટીમો તૈનાત કરવામાં આવશે.

હાલમાં, ઓક્ટોબર મહિનામાં દિલ્હીમાં પ્રદૂષણનું સ્તર અગાઉના વર્ષોની સરખામણીમાં સારું રહ્યું છે. વધુમાં, બે દિવસ પહેલા થયેલા વરસાદને કારણે તાપમાનમાં થોડો ઘટાડો થયો છે. તેમ છતાં આગામી મહિનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને દિલ્હીમાં પ્રદૂષણને નિયંત્રિત કરવાના પ્રયાસો અત્યારથી જ શરૂ કરી દેવામાં આવ્યા છે.

આ પણ વાંચો: India: આશા છે કે ભારત પણ… અરુણાચલ બોર્ડર પર તણાવ વચ્ચે ચીને આ શું કહ્યું?