અમેરિકન ઉદ્યોગપતિ એલન મસ્કે ભારતમાં સ્ટારલિંક (Starlink) ના પ્રવેશમાં થયેલા વિલંબ અંગે સરકાર પર સવાલ ઉઠાવ્યા હતા અને આ દરમિયાન મુકેશ અંબાણીનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર તેમણે એવું પણ પૂછ્યું હતું કે શું અંબાણી ભારતના “અસલી બોસ” છે.

એલન મસ્કે શું કહ્યું ? 

મસ્કે આક્ષેપ કર્યો હતો કે જિયો (Jio) જેવી કંપનીઓના વર્ચસ્વને કારણે તેમની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવાને મંજૂરી આપવામાં આવી રહી નથી. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ પણ આ પોસ્ટ પર પ્રતિક્રિયા આપી હતી અને મસ્કના વલણ સાથે સહમતિ દર્શાવી હતી.

આ વિવાદ વચ્ચે, ભારતી એન્ટરપ્રાઇઝિસના ચેરમેન સુનીલ ભારતી મિત્તલે હવે તેમની કંપનીની તૈયારીઓ વિશે માહિતી આપી છે. મિત્તલની પ્રતિક્રિયા મસ્કના આક્ષેપો અને દાવાઓને અસરકારક રીતે નકારી કાઢે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે તેમની કંપની, એરટેલ (Airtel), સેટેલાઇટ-આધારિત ઇન્ટરનેટ સેવાઓ માટે પાંચ વર્ષ પહેલાં અરજી કરી ચૂકી છે અને તેનું ગ્રાઉન્ડ નેટવર્ક છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી તૈયાર છે. તેમનું નિવેદન સ્પષ્ટ કરે છે કે ભારતમાં સેટેલાઇટ-આધારિત ઇન્ટરનેટ સેવાઓ શરૂ કરવા માટે માત્ર મસ્કની સ્ટારલિંક જ મંજૂરીની રાહ જોઈ રહી નથી; ભારતીય કંપનીઓ પણ આ કતારમાં સામેલ છે. 

મારી કંપનીના સેટેલાઇટ્સને મંજૂરી મળીનથી- સુનીલ મિત્તલ 

સુનીલ ભારતી મિત્તલે ‘બ્લૂમબર્ગ ન્યૂ ઇકોનોમી ફોરમ 2026’માં આ મુદ્દા પર વાત કરી હતી. તેમણે કહ્યું, “એરટેલે આ માટે પાંચ વર્ષ પહેલાં અરજી કરી હતી. અમારું ગ્રાઉન્ડ નેટવર્ક ત્રણ વર્ષથી તૈયાર છે. અમે તમામ મંજૂરીઓની રાહ જોઈ રહ્યા છીએ, અને મને વિશ્વાસ છે કે હું કતારમાં એલન મસ્ક કરતાં ઘણો આગળ છું.” મિત્તલે ઉમેર્યું, “મારી કંપનીના સેટેલાઇટ્સ છેલ્લા પાંચ વર્ષથી ભારતની ઉપર તૈનાત છે, પરંતુ પરવાનગીના અભાવે સેવાઓ શરૂ કરી શકાઈ નથી. જો સ્ટારલિંકને મંજૂરી મળે તે પહેલાં મારી કંપનીને મંજૂરી મળે તો મને આનંદ થશે.”

મિત્તલના નિવેદને સ્ટારલિંકની મંજૂરીમાં વિલંબ અંગે ચાલી રહેલી ચર્ચામાં એક નવું પાસું ઉમેર્યું છે. જ્યાં એક તરફ મસ્ક સવાલ કરી રહ્યા છે કે તેમની કંપનીને ભારતમાં કામગીરી શરૂ કરવાની પરવાનગી કેમ મળી નથી, ત્યાં બીજી તરફ મિત્તલ નિર્દેશ કરે છે કે તેમની કંપની પણ લાંબા સમયથી મંજૂરીની રાહ જોઈ રહી છે.

અંબાણીનો ઉલ્લેખ કરીને મસ્કે સરકાર પર નિશાન સાધ્યું

ભારતમાં સ્ટારલિંકના લોન્ચિંગને લઈને વિવાદ ત્યારે વધુ તીવ્ર બન્યો જ્યારે એલન મસ્કે ‘X’ પર આક્ષેપ કર્યો કે અમુક મોટા વ્યાપારી હિતો તેમની કંપનીના માર્ગમાં અવરોધ ઊભો કરી રહ્યા છે. તેમણે આને બજારમાં એકહથ્થુ વર્ચસ્વ (મોનોપોલી) જાળવી રાખવાના પ્રયાસ તરીકે વર્ણવ્યું. ત્યારબાદ, મસ્કે સ્પષ્ટપણે મુકેશ અંબાણીનું નામ લીધું અને પૂછ્યું કે શું તેઓ ભારતના “અસલી બોસ” છે. આ પોસ્ટના જવાબમાં રાહુલ ગાંધીએ લખ્યું, “ભારતમાં સ્વાગત છે, એલન. જ્યાં સુધી તમને પેલા બીજા વ્યક્તિ વિશે ખબર ન પડે ત્યાં સુધી રાહ જુઓ.” રાહુલના જવાબમાં મસ્કે કહ્યું, “આભાર, રાહુલ. આ ખરેખર ચિંતાજનક બાબત છે.”

મસ્કની નારાજગીનું શું છે કારણ ? 

મસ્કની નારાજગીનું કારણ એ છે કે સ્ટારલિંક લાંબા સમયથી ભારતમાં સેવાઓ શરૂ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે પરંતુ તેને હજુ સુધી અંતિમ મંજૂરીઓ મળી નથી. તેમની કંપનીનું કહેવું છે કે તે વર્ષોથી ભારતીય નિયમોનું પાલન કરવા માટે કામ કરી રહી છે. જોકે, સરકારે આ આક્ષેપોને ફગાવી દીધા છે અને જણાવ્યું છે કે ભારતમાં સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન સેવાઓ માટેની મંજૂરી પ્રક્રિયા નિષ્પક્ષ છે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, જિયો સેટકોમ અને ભારતી એરટેલ-સમર્થિત યુટેલસેટ વનવેબે સ્ટારલિંક પહેલાં અરજી કરી હતી અને તેમણે પણ સુરક્ષા મંજૂરીઓ તથા સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી અંગેની જરૂરી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ કરવાની રહેશે.

સંપૂર્ણ પારદર્શક અને  ભેદભાવ રહિત નિર્ણય લેવાશે 

ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ) એ લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી પર આરોપ મૂક્યો કે તેઓ ભારતમાં સ્ટારલિંકની સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ સેવા માટે લાયસન્સ આપવામાં થઈ રહેલા વિલંબ અંગે એલન મસ્કની તરફેણ કરી રહ્યા છે. ભાજપના ઉપાધ્યક્ષ રામ માધવે જણાવ્યું હતું કે સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણીની પ્રક્રિયા પારદર્શક અને ભેદભાવરહિત હશે. મસ્કને જવાબ આપતા તેમણે કહ્યું, “તમારે આ દેશ અને તેના નેતૃત્વ પ્રત્યે પણ આદર રાખવો જોઈએ.” “અહીં સ્પેક્ટ્રમ ફાળવણી માટે યોગ્ય અને ભેદભાવરહિત વ્યવસ્થા અમલમાં છે. જિયો અને એરટેલ પણ સ્ટારલિંકની જેમ જ રાહ જોઈ રહ્યા છે. ભારત સરકાર યોગ્ય સમયે સંપૂર્ણ પારદર્શક અને ભેદભાવરહિત રીતે નિર્ણય લેશે.”

ભારતમાં સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ માટેની લડાઈ શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?

સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ એવા વિસ્તારોમાં કનેક્ટિવિટી પૂરી પાડવાનું માધ્યમ બની શકે છે જ્યાં મોબાઇલ ટાવર સ્થાપિત કરવા અથવા ફાઇબર નેટવર્ક બિછાવવું મુશ્કેલ હોય. આ ટેક્નોલોજી પહાડી વિસ્તારો, દૂરના ગામડાઓ અને દેશના એવા ભાગોમાં ઉપયોગી સાબિત થઈ શકે છે જ્યાં ઇન્ટરનેટની સુવિધા મર્યાદિત છે.

સ્ટારલિંક સિવાય, આ બજારમાં અન્ય કંપનીઓમાં યુટેલસેટ વનવેબ (ભારતી એરટેલ ગ્રુપનો ભાગ) અને રિલાયન્સની જિયો સેટકોમનો સમાવેશ થાય છે. પરિણામે, મંજૂરીઓ અંગેના નિયમો ભારતીય કંપનીઓને પણ એટલી જ ન્યાયીતા સાથે લાગુ પડે છે જેટલી તેઓ મસ્કની સ્ટારલિંકને લાગુ પડે છે. ભારતી એરટેલ ગ્રુપનું યુટેલસેટ વનવેબ આફ્રિકામાં સેટેલાઇટ સેવાઓ શરૂ કરવા માટે વિવિધ કંપનીઓ સાથે ભાગીદારી કરી રહ્યું છે. એરટેલ ડેટા સેન્ટર વ્યવસાયમાં મોટા પાયે વધારો કરવા માટે પણ તૈયારી કરી રહ્યું છે.

ટેલિકોમ અને સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ ઉપરાંત, ભારતી એરટેલ ડિજિટલ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં તેની હાજરીનો વિસ્તાર કરી રહી છે. કંપની તેની ડેટા સેન્ટર ક્ષમતા આશરે 300 મેગાવોટથી વધારીને એક ગીગાવોટ કરવાની યોજના ધરાવે છે. આ હાંસલ કરવા માટે દક્ષિણ ભારત, મુંબઈ અને દિલ્હી ક્ષેત્રમાં વિસ્તરણ ચાલી રહ્યું છે. કંપની ‘સાર્વભૌમ ક્લાઉડ’ સેવાઓ પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે, જેનો હેતુ ભારતીય કંપનીઓ, સરકારી એજન્સીઓ અને સંરક્ષણ દળોને ઉકેલો પૂરા પાડવાનો છે જ્યાં ડેટા સુરક્ષા અને ડેટા પર રાષ્ટ્રીય નિયંત્રણ સર્વોપરી છે.

AI માટે જરૂરી વૈશ્વિક સલામતી નિયમો: મિત્તલ

સેટેલાઇટ ઇન્ટરનેટ અને ડિજિટલ વ્યવસાયની સાથે, સુનિલ મિત્તલે આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) સંબંધિત સલામતીનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે આ ટેકનોલોજી માટે વૈશ્વિક સલામતી નિયમો સ્થાપિત કરવા જોઈએ અને સરકારો…