હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન દર્દી અને તેના પરિવાર સામે સૌથી મોટી ચિંતા ઘણીવાર વધતું જતું બિલ હોય છે. હવે આ બિલમાં સામેલ કેટલાક મેડિકલ સામાનની કિંમતને લઈને મોટો સવાલ ઊભો થઈ રહ્યો છે. મહારાષ્ટ્રમાં હોસ્પિટલોમાં વપરાતા મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સની કિંમતના સર્વેમાં ટ્રેડ કિંમત અને છાપેલી મેક્સિમમ રિટેલ પ્રાઇસ એટલે કે MRP વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળ્યો છે.
મેડિકલ સામાનની ખરીદ કિંમત અને MRP વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળ્યો
મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન એટલે કે FDAના વડા તુકારામ મુંઢેએ સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ દ્વારા આ સર્વે સાથે જોડાયેલા આંકડા શેર કર્યા છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, હોસ્પિટલોમાં વપરાતા અનેક મેડિકલ પ્રોડક્ટ્સની ખરીદી કિંમત અને તેના પર છાપેલી MRP વચ્ચે ઘણો મોટો તફાવત જોવા મળ્યો. ઉદાહરણ તરીકે, 11.05 રૂપિયામાં ખરીદવામાં આવેલા IV ઇન્ફ્યુઝન સેટ પર 325 રૂપિયાની MRP લખેલી હતી. તેવી જ રીતે 6.75 રૂપિયાની કિંમત ધરાવતી એક સિરીંજની MRP 57.20 રૂપિયા મળી. એક કેથેટરની ટ્રેડ કિંમત 29.41 રૂપિયા હતી, જ્યારે તેના પર 310 રૂપિયાની MRP છાપેલી હતી. એટલે કે કેટલાક કિસ્સામાં મેડિકલ સામાનની ટ્રેડ કિંમત અને MRP વચ્ચે અનેક ગણો તફાવત જોવા મળ્યો.
દર્દી પાસે બીજો વિકલ્પ નથી
તુકારામ મુંઢેના જણાવ્યા મુજબ સૌથી મોટી મુશ્કેલી એ છે કે આ એવા પ્રોડક્ટ્સ છે, જેને સારવાર દરમિયાન દર્દી સરળતાથી ટાળી શકતો નથી. હોસ્પિટલમાં દાખલ દર્દીને IV સેટ, સિરીંજ, કેથેટર અને અન્ય મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સની જરૂર પડી શકે છે. દર્દી પાસે ન તો કિંમતોની સરખામણી કરવાની પૂરતી તક હોય છે અને ન તો સારવાર વચ્ચે બીજા વિકલ્પ પર જઈ શકે છે. આ રીતે દર્દીને પોતાની સારવારમાં ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રોડક્ટની વાસ્તવિક કિંમતની જાણ ઘણીવાર થતી નથી.
MRP અને ટ્રેડ કિંમતમાં તફાવત શા માટે?
તુકારામ મુંઢેના જણાવ્યા મુજબ મેડિકલ પ્રોડક્ટ્સ પર છાપેલી MRP ઘણીવાર ઉત્પાદકો અને ડિસ્ટ્રિબ્યુટર્સ દ્વારા પહેલેથી નક્કી કરવામાં આવે છે. આ કિંમત પ્રોડક્ટ જે ટ્રેડ કિંમતે ખરીદવામાં આવે છે તેનાથી ઘણી અલગ હોઈ શકે છે. તેના કારણે ટ્રેડ કિંમત અને MRP વચ્ચે મોટો તફાવત ઊભો થાય છે. મુશ્કેલી એ છે કે કિંમત ચૂકવનાર દર્દી આ તફાવતને સરળતાથી સમજી કે તપાસી શકતો નથી. એટલે કે કોઈ પ્રોડક્ટ ખરેખર કેટલી કિંમતે ખરીદવામાં આવી હતી અને તેના માટે દર્દી પાસેથી કેટલી રકમ લેવામાં આવી, તેને લઈને પારદર્શિતાનો સવાલ ઊભો થાય છે.
મહારાષ્ટ્ર FDA કમિશનર તુકારામ મુંઢેએ મેડિકલ સામાનની કિંમતોને લઈને હાલની નિયમન વ્યવસ્થા પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે. ડ્રગ્સ પ્રાઇસ કંટ્રોલ ઓર્ડર, 2013 હેઠળ નિર્ધારિત દવાઓ માટે કિંમતની મર્યાદાની જોગવાઈ છે. પરંતુ મુંઢેના જણાવ્યા મુજબ, મોટા ભાગના મેડિકલ ડિવાઇસ અને કન્ઝ્યુમેબલ્સ આ પ્રકારના સીધા ભાવ નિયંત્રણ હેઠળ આવતા નથી. આ જ કારણ છે કે આ પ્રોડક્ટ્સની કિંમત અને તેના પર છાપેલી MRP વચ્ચે કેટલો તફાવત યોગ્ય ગણવો જોઈએ, તેને લઈને સ્પષ્ટ વ્યવસ્થાની જરૂરિયાત અનુભવાઈ રહી છે.
સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા બનાવવાનું સૂચન
મહારાષ્ટ્ર FDA દ્વારા સામે મૂકવામાં આવેલા સર્વેના પરિણામોની સમીક્ષા કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. સાથે જ ટ્રેડ પ્રોક્યોરમેન્ટ કિંમત અને જાહેર કરાયેલી MRP વચ્ચે કેટલો તફાવત સ્વીકાર્ય હોવો જોઈએ, તેને લઈને સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા બનાવવાની વાત કરવામાં આવી છે. આ ભલામણ ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ અને નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇસિંગ ઓથોરિટી એટલે કે NPPAને મોકલવામાં આવી છે. તેનો હેતુ મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સની કિંમતોમાં રહેલા સંભવિત ભાવ તફાવત અને માહિતીના તફાવતને ઘટાડવાનો છે.
દર્દીઓ માટે તેનો શું અર્થ છે?
સીધી વાત એ છે કે હોસ્પિટલના બિલમાં સામેલ કોઈ મેડિકલ પ્રોડક્ટની MRP જોઈને તેની વાસ્તવિક ખરીદી કિંમતનો અંદાજ લગાવવો હંમેશા સરળ નથી. મહારાષ્ટ્ર FDAના સર્વેમાં સામે આવેલા આંકડા દર્શાવે છે કે કેટલાક કિસ્સામાં ટ્રેડ કિંમત અને MRP વચ્ચે ઘણો મોટો તફાવત હોઈ શકે છે. હાલમાં FDAની ભલામણ પર સંબંધિત કેન્દ્રીય વિભાગો અને NPPA દ્વારા આગળ શું પગલાં લેવામાં આવે છે, તે જોવાનું બાકી છે.