હિમાચલ પ્રદેશના પ્રવાસન અને ધાર્મિક દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ એવા ચૌહર ખીણની બારોટ પંચાયતમાં આવેલું સદીઓ જૂનું કુદરતી તળાવ ગંભીર કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યું છે. દરિયાની સપાટીથી આશરે 7000 ફૂટની ઊંચાઈએ હેડગરમાં સૂરજપુર ગઢ ખાતે આવેલું આ ઐતિહાસિક તળાવ હવે તેના અસ્તિત્વ માટે લડી રહ્યું છે. ભારે હિમવર્ષા અને પ્રતિકૂળ સંજોગોમાં પણ પાણીથી ભરપૂર રહેતું આ પવિત્ર તળાવ આજે લગભગ 90 ટકા જેટલું સુકાઈ ચૂક્યું છે, જેને લઈને સ્થાનિક રહેવાસીઓ અને પર્યાવરણવિદોમાં ભારે ચિંતા જોવા મળી રહી છે.
શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું મોટું કેન્દ્ર છે આ તળાવ
સ્થાનિક નાગરિકો અને પર્યાવરણવિદના મત પ્રમાણે, પ્રાચીન સમયમાં આ કુદરતી તળાવ અંદાજે 300 મીટર લાંબુ અને 100 મીટર પહોળું હતું. પ્રચૂર માત્રામાં પાણી ઉપલબ્ધ હોવાને કારણે આ તળાવ સ્થાનિક લોકો તેમજ દૂર-દૂરથી આવતા શ્રદ્ધાળુઓ માટે આસ્થાનું એક મોટું કેન્દ્ર રહ્યું છે. આ પવિત્ર તળાવને ‘જુનું દેહાંસર’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. તેના ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્વના કારણે દર વર્ષે ભાદો અને ચૈત્ર મહિનાની 20મી તારીખે મોટી સંખ્યામાં ભક્તો અહીં આવીને પવિત્ર સ્નાન કરે છે.
તળાવ પોતાનું પ્રાચીન સ્વરૂર ગુમાવવાની કગાર પર
જો કે, છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી આ તળાવમાં પાણીનું સ્તર સતત ઘટતું ગયું છે, જેના કારણે તે પોતાનું પ્રાચીન સ્વરૂપ અને ગૌરવ ગુમાવી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ તળાવ માત્ર પાણીનો એક સ્ત્રોત નથી, પરંતુ આ સમગ્ર પ્રદેશનો એક અમૂલ્ય કુદરતી અને ધાર્મિક વારસો છે. જો આ કુદરતી સંપદાને બચાવવામાં નહીં આવે, તો આવનારી પેઢીઓ આ ઐતિહાસિક સ્થળના દર્શન કરવાથી વંચિત રહી જશે.
ઐતિહાસિક ધરોહરને બચાવવાની ઉગ્ર માંગ
આ ગંભીર સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને સ્થાનિક રહેવાસીઓ અને પર્યાવરણવાદીઓએ વહીવટીતંત્ર સમક્ષ ઉગ્ર માંગ કરી છે કે તત્વજ્ઞાન અને વિજ્ઞાનની મદદથી આ તળાવના કુદરતી પાણીના સ્ત્રોતોનો અભ્યાસ કરવામાં આવે. તળાવને પુનઃજીવિત કરવા માટે વહીવટીતંત્રે વહેલી તકે વિશેષ સંરક્ષણ યોજના તૈયાર કરીને નક્કર પગલાં ભરવા જોઈએ, જેથી આ પવિત્ર અને ઐતિહાસિક તળાવને સંપૂર્ણ નાશ પામતું અટકાવી શકાય.