જ્યારે વકીલો, સાક્ષીઓ અથવા અન્ય ઉપસ્થિતો મોટેથી દલીલ કરવાનું અથવા પરવાનગી વિના બોલવાનું શરૂ કરે છે ત્યારે સાઉન્ડ બ્લોક પર મારી શકે છે. 

ભારતીય અદાલતોમાં થાય છે આવુ ? 

જ્યારે પણ કોઈ બોલીવુડ ફિલ્મ કે ટીવી સિરિયલમાં કોર્ટરૂમનું દ્રશ્ય દર્શાવવામાં આવે છે, ત્યારે ઘણીવાર એક પરિચિત ક્ષણ બને છે, ન્યાયાધીશ “ઓર્ડર, ઓર્ડર” બૂમ પાડે છે અને ડેસ્ક પર લાકડાનો નાનો હથોડો મારે છે. આ વસ્તુને ગેવલ કહેવામાં આવે છે. પરંપરાગત રીતે, તે કોર્ટરૂમમાં શિસ્ત અને અધિકાર જાળવવા સાથે સંકળાયેલ છે. પરંતુ તે શા માટે રજૂ કરવામાં આવ્યું હતું, અને શું તે ખરેખર આજે ભારતીય અદાલતોમાં ઉપયોગમાં લેવાય છે?

ગેવલ શું છે અને તેનો ઉપયોગ શા માટે ?

આ જોરદાર અવાજનો ઉપયોગ જ્યારે કાર્યવાહી અસ્થાયી રૂપે બંધ થઈ જાય છે અને દરેક વ્યક્તિ મૌન રહે છે ત્યારે સંકેત આપવા માટે થાય છે. આમ, હથોડી શિસ્ત જાળવવા અને કોર્ટરૂમની કાર્યવાહી વ્યવસ્થિત રીતે ચાલુ રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા સાથે સંકળાયેલી બની છે.

ન્યાયાધીશના અધિકારનું પ્રતીક

હથોડી ફક્ત અવાજ ઉત્પન્ન કરવા માટેનું સાધન નથી. સમય જતાં, તે ન્યાયિક સત્તા, ગૌરવ અને કોર્ટરૂમની કાર્યવાહી પર નિયંત્રણનું એક શક્તિશાળી પ્રતીક બની ગયું છે. ન્યાયાધીશ એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે જવાબદાર છે કે બંને પક્ષોને તેમની દલીલો રજૂ કરવાની યોગ્ય તક મળે અને કાર્યવાહી અવ્યવસ્થાથી મુક્ત રહે. હથોડીનો ઉપયોગ પરંપરાગત રીતે ન્યાયાધીશના અધિકારના ઉપયોગ અને કાર્યવાહીને ફરીથી નિયંત્રણમાં લાવવાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.

પરંપરા ક્યાંથી ઉદ્ભવી?

હથોડી મારવાની પરંપરા સામાન્ય રીતે અંગ્રેજી બોલતી કાનૂની વ્યવસ્થા સાથે સંકળાયેલી છે, અને તેનો વિકાસ ઘોંઘાટ અથવા અસ્તવ્યસ્ત કાર્યવાહીને નિયંત્રિત કરવાની જરૂરિયાતથી ઉદ્ભવે છે. સામાન્ય રીતે કહેવાતી વાર્તા મુજબ, ઇંગ્લેન્ડમાં ન્યાયાધીશો ક્યારેક કોર્ટરૂમની કાર્યવાહી દરમિયાન અવ્યવસ્થા તરફ ધ્યાન દોરવા માટે તેમના લાકડાના ડેસ્ક અથવા ટેબલનો ઉપયોગ કરતા હતા. એવું કહેવાય છે કે સમય જતાં, આ પ્રથા અલગ લાકડાના હથોડીના ઉપયોગમાં વિકસિત થઈ. હથોડી પછીથી કોર્ટ કાર્યવાહી અને અન્ય ઔપચારિક કાર્યવાહી સાથે મજબૂત રીતે સંકળાયેલી બની ગઈ છે. 

શું આજે પણ ભારતમાં તેનો ઉપયોગ થાય છે?

ફિલ્મ અને વાસ્તવિકતા વચ્ચે નોંધપાત્ર તફાવત છે. ટીવી શોમાં વારંવાર ભારતીય ન્યાયાધીશોને હથોડીનો ઉપયોગ કરતા દર્શાવવામાં આવે છે, પરંતુ આધુનિક ભારતીય અદાલતોમાં હથોડીનો ઉપયોગ સામાન્ય નથી. બ્રિટિશ યુગ દરમિયાન ભારતમાં આ પ્રથા પ્રચલિત હતી, પરંતુ આજના ભારતીય ન્યાયાધીશો સામાન્ય રીતે મૌખિક સૂચનાઓ અને સ્થાપિત કોર્ટ પ્રક્રિયાઓ દ્વારા કોર્ટરૂમમાં શિસ્ત જાળવી રાખે છે. જો જરૂરી હોય તો કોર્ટ સ્ટાફ અને સુરક્ષા કર્મચારીઓ પણ મદદ કરી શકે છે.

આ હથોડીનો થાય છે વર્તમાનમાં ઉપયોગ ?

હથોડી અમેરિકન ન્યાય પ્રણાલી સાથે મજબૂત રીતે સંકળાયેલી છે અને કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલ અને અન્ય ઔપચારિક કાર્યવાહીમાં પણ જોવા મળે છે. તે ખાસ કરીને અમેરિકન કોર્ટરૂમ સંસ્કૃતિમાં જાણીતી છે. કોર્ટરૂમની બહાર, તેનો ઉપયોગ હરાજી કરનારાઓ દ્વારા પણ થાય છે. હરાજી કરનાર વેચાણનો સંકેત આપવા માટે હથોડી મારી શકે છે, જે તેને અંતિમ ચુકાદો અને સત્તાનું પ્રતીક બનાવે છે.

આ પણ વાંચોઃ AI Fake Videosનો નવો પડકાર, સરકારે લીધા કડક પગલાં